Қазақша рефераттар

Стратосферадағы маңызды қабат Озон қабаты

Гидросфера — Жердің су қабығы

Гидросфера — Жердің су қабығы. Ол мұхиттар мен теңіздерден бастап өзендер, көлдер, мұздықтар, жер асты сулары және атмосферадағы су буына дейінгі барлық суды біріктіреді. Жер бетіндегі тіршілік үшін гидросфераның маңызы орасан: су тіршіліктің негізі, табиғи үдерістердің қозғаушы күші және климатты реттеуші фактор.

Мақсаты (білімділік)

  • Оқушыларды топпен жұмыс істеуге ұйымдастыру.
  • Гидросфера туралы ғылыми түсінік қалыптастыру.
  • Әртүрлі білім көздерімен жұмыс жасауға дағдыландыру.

Дамытушылық және тәрбиелік

  • Өз бетімен жұмыс істеу дағдысын дамыту, шығармашылық ойлауды жетілдіру.
  • Өз ойын еркін жеткізуге және қорытынды жасай білуге үйрету.

Сабақтың ресурстары

Көрнекіліктер

Жарты шарлар картасы, глобус, плакат, фломастер.

Материалдар

Таратпа материалдар, «идеялар себеті», тірек-сызбалар.

Формат

Аралас сабақ: топтық жұмыс, тәжірибе, карта, есеп, тест.

Сабақтың құрылымы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Амандасу, психологиялық дайындық жасау, көңіл күйді көтеру («Мен саған… тілеймін»).
  • Топқа бөлу: әр оқушыға кеменің суреті беріледі; бірдей суреттер бойынша 3 топ құрылады.

Миға шабуыл

  • Жерде неше географиялық қабық бар?
  • Біз оқып болған «ауа қабығы» қалай аталады? (Атмосфера.)

II. Үй тапсырмасын тексеру

Сұрақ-жауап (топтық жұмыс)

  1. Жердің ауа қабығы қалай аталады?
  2. Ауаның газ құрамына қандай газдар кіреді?
  3. Атмосфераның төменгі қабаты қалай аталады?
  4. Атмосфералық қысым дегеніміз не?
  5. Бұлт дегеніміз не? Қандай түрлері бар?
  6. Жел дегеніміз не? Желдің қандай түрлерін білесің?
  7. Ауа райы дегеніміз не және оның қандай элементтері бар?
  8. Тұман қалай пайда болады?
  9. Климат дегеніміз не?

Географиялық есептер

1-есеп: тәуліктің орташа температурасы

Температуралар: +5, −3, +6, +4.

Шешуі: (5 + 6 + 4 − 3) = 12; 12 : 4 = 3. Жауабы: +3°C.

2-есеп: таудың биіктігін табу

Етекте +22°C, шыңында −2°C.

Айырма: 22 − (−2) = 24°C. Әр 1000 м сайын температура 6°C төмендейді: 24 : 6 = 4. Жауабы: 4 км (4000 м).

3-есеп: тау шыңындағы қысым

Биіктік 3000 м, етекте 720 мм.

Әр 10 м сайын 1 мм-ге төмендейді: 3000 : 10 = 300 мм. 720 − 300 = 420 мм. Жауабы: 420 мм.

Сәйкестендіру тесті

Ұғым Сипаттама
Муссон Жел
Желбағар Желдің бағытын анықтайтын құрал
Термометр Температураны өлшейтін құрал
Озон қабаты Стратосферадағы маңызды қабат
Тропосфера Бұлт пайда болатын қабат
Гигрометр Ылғалдылықты өлшейтін құрал
Оттегі Ауадағы газ
Стратосфера Атмосфераның екінші қабаты
Шық Жауын-шашын түрі
Смог Зиянды түтін

Жұмбақтар сайысы (жауаптарымен)

  • Қоя алмайсың байлап, табаны тым тайғақ.

    Жауабы: аяз

  • Мөлдіреген жүзімді қозғап едім — үзілді.

    Жауабы: шық

  • Шашылды жерге ақ моншақ, жоғалды бірден тапқанша-ақ.

    Жауабы: бұршақ

  • Қағазсыз ақ, қаламсыз ақ, сурет салар адамға ұқсап.

    Жауабы: аяз

  • Желіні толы сүт, жерге тамса — құт.

    Жауабы: бұлт, жауын

III. Білімді жан-жақты тексеру

Картамен жұмыс

  • Жер бетінде неше жылу белдеуі бар? Картадан көрсет.
  • Қандай климаттық белдеулер бар? Атап, картадан көрсет.

Тәжірибе

Бір стақан суға бір уыс топырақ түйіршігін саламыз. Топырақтан ауа көпіршіктері бөлініп шыға бастайды. Қорытынды: топырақта ауа қуыстары бар.

IV. Жаңа сабаққа даярлық

  • ОСКТТ элементтері бойынша түсіндіру.
  • Оқулық, үлестірмелі қима қағаздар және тірек-сызбалармен жұмыс.
  • Сергіту сәті.

Ой тастау

Жаңа тақырыпты ашу үшін Ыбырай Алтынсариннің «Өзен» өлеңін оқып, қандай қабатты оқитынымызды өздерің пайымдаңдар.

Таулардан өзен ағып сарқыраған, Айнадай сәуле беріп жарқыраған. Жел соқса, ыстық соқса бір қалыпта, Аралап тау мен тасты арқыраған. Көңілің суын ішсең ашылады, Денеңде бар дертіңді қашырады. Өксіген оттай жанып жануарлар, Өзеннен рақат тауып басылады.

V. Жаңа сабақ: Гидросфера

Гидросфераның маңызы туралы айту жеткіліксіз — оны дәлелдеп, түсіндіріп беру маңызды. Ендеше «білім-теңіз» кемесіне мініп, гидросфера қабатына сапар шегейік.

Анықтама

Жердің су қабығы — гидросфера. «Гидросфера» сөзі грек тілінен: hydro — су, sphaira — шар.

Планеталардағы судың күйі

  • Шолпан (Венера) — су негізінен газ күйінде.
  • Марс — су көбіне мұз түрінде.
  • Жер — су сұйық күйде кең таралған.

Гидросфераның құрамы

Гидросферадағы судың жалпы мөлшері шамамен 6 млрд км³.

Мұхиттар мен теңіздер

96,5%

Мұздықтар (тұрақты қор)

1,7%

Жер асты сулары

1,7%

Өзен, көл, батпақ және атмосферадағы су

0,06%

Табиғаттағы су айналымы

  • Үлкен су айналымы.
  • Кіші су айналымы.

Мұхиттардың ауданы (шамамен)

  • Тынық мұхиты180 млн км²
  • Атлант мұхиты92 млн км²
  • Үнді мұхиты75 млн км²
  • Солтүстік Мұзды мұхит14 млн км²

Дүниежүзілік мұхит бөліктері

Теңіз

Мұхит суының қасиеті мен жануарлар дүниесі жөнінен оқшауланып тұратын бөлігі. Материкке сұғына еніп жатса — ішкі теңіз, материктердің маңында орналасса — шеткі теңіз.

Шығанақ

Мұхиттың немесе теңіздің құрлыққа сұғына еніп жатқан бөлігі.

Бұғаз

Екі теңізді/мұхитты жалғайтын, жағалауларды қысып тұрған енсіз су айдыны.

Ерекшеліктер мен қызықты деректер

Үздіксіз айналым

Мұхиттардағы, атмосферадағы, өзен-көлдердегі, мұздықтардағы және жер астындағы сулар үнемі айналып отырады.

Мантиядағы су қоры

Мантияда шамамен 20 млрд км³ су бар деген дерек келтіріледі.

Ең ірі әрі ең терең мұхит

Дүниежүзіндегі ең ірі, ең терең мұхит — Тынық мұхиты.

Ең тұзды теңіз

Ең тұзды теңіз ретінде жиі Қызыл теңіз аталады.

VI. Бекіту тапсырмалары

I топ: кестемен жұмыс

Мұхиттар туралы кестені толтырыңдар: атауы, жалпы ауданы, шектесетін аймақтары.

№ Мұхит атауы Жалпы ауданы Шектесетін аймақтары
1 Тынық — —
2 Атлант — —
3 Үнді — —
4 Солтүстік Мұзды — —

II топ: ұғымдарға анықтама беріңдер

  • Мұхит
  • Ішкі теңіз
  • Шығанақ
  • Шеткі теңіз
  • Бұғаз

Тәжірибе: тұздылықты сезіну

1 литр суға 30–35 грамм тұз салып, дәмін татып көріңдер. Пайда болған кермек дәм теңіз суының дәміне ұқсайды.

III топ: картамен жұмыс

Картадан көрсетіп, орналасуын қысқаша сипаттаңдар:

Гренландия Қара теңіз Мексика шығанағы Мадагаскар аралы Жерорта теңізі

VII. Бағалау

Топтық жұмысқа қатысуы, жауаптың нақтылығы, дәлелдеуі және тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағаланады.

VIII. Үй тапсырмасы

  1. 1) Еліміздегі шипалы су шығатын аймақтар туралы дерек жинап, қысқаша мәтін жазу.
  2. 2) Су туралы мақал-мәтелдер мен тыйым сөздер жинақтау.
  3. 3) «Су» сөзіне синквейн (бес жолды өлең) құрастыру.

    Мысал

    Су Тұнық, мөлдір Ластанады, қатады, ағады Бұлақ көрсең — көзін аш