Контур картаға Аустралияның физикалық картасын түсіру
Аустралияның географиялық-физикалық орны
Бұл материал сабақ жоспары түрінде ұсынылады: оқушыларды Аустралия материгімен таныстыру, оның табиғи-географиялық ерекшеліктерін түсіндіру және картамен жұмыс дағдыларын дамыту.
Сабақтың мақсаттары
- Білімділік: Аустралия материгін таныстыру, басты ерекшеліктерін анықтау.
- Дамытушылық: пәнге қызығушылықты арттыру, картамен жұмысты жандандыру, танымдық белсенділікті дамыту.
- Тәрбиелік: өзге елдер мен материктерді танып-білу арқылы Отанды сүюге, табиғатты аялауға, өзара сыйластыққа тәрбиелеу.
Көрнекіліктер
- Интерактивті тақта
- Дүние жүзінің физикалық және саяси карталары
- Атлас, контур карталар
Әдіс-тәсілдер
- Сұрақ-жауап
- Ойын элементтері, сөзжұмбақ
- СТО стратегиясының элементтері
- Картамен жұмыс
Сабақ кезеңдері (уақыт межесі)
| Кезең | Мазмұны | Уақыты |
|---|---|---|
| I | Ұйымдастыру бөлімі | 2 мин |
| II | Үй жұмысын тексеру (семантикалық карта, психологиялық дайындық) | 15 мин |
| III | Жаңа сабақ (картамен жұмыс, жұмбақтар, СТО стратегиясы) | 15 мин |
| IV | Бекіту (сөзжұмбақ, Венн диаграммасы) | 5 мин |
| V | Бағалау (жетондар) | 5 мин |
| VI | Үй тапсырмасы (§53) | 3 мин |
Жаңа сабақ: ой қозғау
Сабақ басында оқушылардың бұрынғы білімін белсендіру үшін қысқа сұрақтар қойылады:
Сұрақ 1
Дүние жүзінде неше материк бар?
Жауабы: 6
Сұрақ 2
Қазақстан қай материкте орналасқан?
Жауабы: Еуразия
Сұрақ 3
Жер бетіндегі алғашқы материк қалай аталады?
Жауабы: Пангея
Мағынаны ажырату: жұмбақ-өлең
Оқушылардың қызығушылығын арттыру үшін Аустралияға қатысты сипаттамалар поэтикалық жұмбақ түрінде ұсынылады:
Ертеде ренжіп мен ағаларға,
Кетіп ем жылжып өзге жағалауға.
Оңтүстік жарты шарды мекен еттім,
Талайлар келді көшіп паналауға.
Сондайлық аспан тірер тауларым жоқ,
Ойпат көп, шығысымда жоталар көп.
Шағыл мен құм басады баурайымды,
Сөнбеген өзгелердей вулканым жоқ.
Тұрсам да ортасында мұхиттардың,
Суына жауын-шашын қанықпадым.
Оңтүстік тропигі кесіп өтіп,
Келтірмей жүр шұбағын бұлттардың.
Менде бар жануарлар, өзгеде жоқ,
Қалталы аю, қалталы кенгуру көп.
Мен өзім кіп-кішкене болғаныммен,
Материкпін, сыры мен жұмбағы көп.
Аустралия туралы қысқаша деректер
Ашылу тарихы
- XVII ғасыр: голландық теңізші Абель Тасман Тасмания аралын ашты.
- XVIII ғасыр: ағылшын саяхатшысы Джеймс Кук Жаңа Зеландияны және Аустралияның шығыс жағалауын зерттеп, картаға түсірді.
Жалпы сипаттама
Аустралия — Жер шарындағы ең кіші материк. Ауданы аралдарымен қоса есептегенде шамамен 7,6 млн км².
Материк атауы латын тілінен аударғанда «оңтүстік» деген мағынаны береді. Себебі ол толықтай Оңтүстік жарты шарда орналасқан.
Оңтүстік тропик шеңбері материкті шамамен ортасынан кесіп өтеді.
Табиғат ерекшеліктері (негізгі тұжырымдар)
Рельеф
Жер шарындағы ең аласа материк: орташа биіктігі 215 м.
Вулканизм
Сөнбеген жанартаулары жоқ бірден-бір материк.
Климат
Ең құрғақ материктердің бірі: аумағының шамамен 2/3 бөлігі шөлді аймақтар.
Эволюциялық оқшаулану
Ерте оқшауланғандықтан жұмыртқа салатын және қалталы сүтқоректілер сақталған.
Өсімдіктер
Эвкалипт сияқты биік ағаштар кездеседі (биіктігі 100 м-ден асады).
Маржандық құрылым
Жер шарындағы ең ірі маржандық жүйе — Үлкен Тосқауыл рифі (ұзындығы шамамен 2300 км, ені 2–150 км).
Саяси ерекшелік
Материк аумағын толықтай бір ғана мемлекет — Аустралия Одағы алып жатыр.
Ең биік және ең төмен нүктелер
Ең биік нүктесі — Косцюшко тауы (2228 м, Үлкен Суайрық жотасының оңтүстігі). Ең төмен нүктесі — Эйр көлі деңгейі (-16 м).
Географиялық орны және жағалауы
Орналасуы
Аустралия Оңтүстік жарты шарда оқшау орналасқан. Солтүстігінде Азияның аралдарына жақын келеді.
Жағалауы нашар тілімделген, бірақ оңтүстік-шығысында теңізге кірігіп тұрған қолайлы қойнаулар кездеседі.
Мұхит сулары және температура
Материк жағалауларын Тынық және Үнді мұхиттарының жылы сулары шайып жатады.
Мұхиттың беткі су температурасы жазда шамамен +28°C, қыста +20°C шамасына дейін төмендейді.
Жағалау бойында әртүрлі пішіндегі маржандық құрылымдар жиі ұшырасады.
Неліктен жауын-шашын аз түседі?
Аустралияны мұхит сулары жан-жағынан шайып жатқанымен, материктің көп бөлігінде жауын-шашын аз.
Бұған жағалау бойымен өтетін суық ағыстар және материктің оңтүстік тропик аймағында орналасуы әсер етеді.
Ал солтүстік-шығыс жағалауда ылғал көбірек.
Бұл аймаққа мұхиттан келетін ауа массалары мен ағыстардың ықпалы күштірек болғандықтан, жауын-шашын салыстырмалы түрде мол түседі.
Материктің шеткі нүктелері
| Бағыты | Шеткі нүкте |
|---|---|
| Солтүстігі | Йорк мүйісі |
| Оңтүстігі | Саут-Ист Пойнт |
| Батысы | Стип Пойнт |
| Шығысы | Байрон мүйісі |
Бекіту тапсырмалары
Контур картамен жұмыс
Материкті шайып жатқан мұхиттар мен теңіздерді контур картаға түсіру:
- Мұхиттар: Үнді мұхиты, Тынық мұхиты
- Теңіздер: Арафур теңізі, Тасман теңізі, Маржан теңізі
- Шығанақтар: Карпентария шығанағы, Үлкен Аустралия шығанағы
Салыстыру және талдау
- Венн диаграммасы: Аустралияны басқа материктермен салыстыру (климат, рельеф, жануарлар әлемі, жағалау ерекшелігі).
- Сөзжұмбақ: негізгі ұғымдар мен атауларды бекіту.
Сөзжұмбаққа арналған жауаптар (негізгі терминдер)
1. Ең ыстық материк
Африка
2. Нидерландиядан Оңтүстік Африкаға қоныс аударғандардың ұрпақтары
Бурлар
3. Аустралияның шығыс жағалауын ашқан саяхатшы
Джеймс Кук
4. Тасмания аралын ашқан зерттеуші
Абель Тасман
5. Ең төмен нүкте
Эйр көлі
6. Аустралиядағы ірі тау жүйесі
Үлкен Суайрық жотасы
7. Ең ірі маржандық құрылым
Үлкен Тосқауыл рифі
8. 100 метрден асатын биік ағаш
Эвкалипт
9. Ең кіші, ең құрғақ материк
Аустралия
Бағалау және үй тапсырмасы
Бағалау (жетондар)
Үй тапсырмасы
- §53: «Аустралияның географиялық-физикалық орны» тақырыбын оқу.
- Контур картаға Аустралияның физикалық картасын түсіру.
БҚО, Жаңақала ауданы, Мұқыр ауылы, Ә. Жангелдин атындағы ЖОББМ. География пәні мұғалімі: Абжалелова Ф. Г.