Сандықты әшекейлеу
Негізгі өлшемдер мен шығын
Сандықтың негізгі бөліктері
Сандықтың құрылымы төрт негізгі бөліктен тұрады:
- 1 Асты мен үсті
- 2 Екі жаны
- 3 Алды мен арты
- 4 Қақпағы
Материал құны
Материалға жұмсалатын қаражат
5000 теңге
Жоба құны материал шығынына негізделеді және орындалу уақыты мен еңбек көлеміне қарай нақты бағаланады.
Ізденіс кезеңі
Жобаны таңдау себебі
- Сандық — қазақ халқының тұрмыста ежелден қолданған ұлттық бұйымы.
- Ұлттық қолөнерге қызығушылықты арттыру және сандықпен таныстыру.
- Салт-дәстүрді құрметтеу мәдениетін қалыптастыру.
- Басқа пәндерде алған білімді еңбек сабағында дұрыс қолдану арқылы қабілетті дамыту.
Талаптар мен орындалу шарттары
- Танымдық және ізденімпаздық қабілеттерді шыңдау.
- Шығармашылықпен жұмыс істеуге дағдылану.
Жоба туралы мәлімет
Сандық деген не?
Сандық — әртүрлі бұйым сақтауға арналған ағаштан жасалатын тұрмыстық үй жиһазы. Ол киім-кешек пен ұсақ-түйек заттарды жинақы ұстауға көмектеседі.
Шығу тарихы және көркемдік дәстүр
Қазақтың қолөнері ою-өрнекке бай әрі терең философиялық мазмұнға ие. Ежелгі шеберлер сандықты тек өрнектеп қана қоймай, зергерлік әдістерді қолданып, алтын, күміс және бағалы тастармен әшекейлеген. Ағаш бұйымдары көбіне сүйекпен әрленіп, өрнек пен металл бөлшектер күрделі байланыста орындалған.
Сандықтың көптеген түрлері бар: қолсандық, әбдіре, жағдан, кебеже және басқа да нұсқалар. Олардың барлығы тұрмыста сақтау қызметін атқарумен қатар, эстетикалық мәні жоғары сәндік бұйым ретінде бағаланған.
Қолданылуы және дәстүр
Сандық көбіне киім-кешек сақтауға пайдаланылған. Қыз ұзату кезінде жасау құрамына енгізіліп, қалыңдықтың киім-кешегі мен жеке заттарын салып апаруға арналған. Қазіргі уақытта бұл дәстүр бұрынғыдай кең тарала бермейді, бірақ сандық ұлттық мұра ретінде маңызын сақтап отыр.
Сандық түрлері
Қолсандық
Қазақстанның көптеген өңірінде кең тараған. Бойжеткен қыздарға арналып жасалып, ұзатылғанда жасау құрамына кірген. Ішіне жүзік, сырға, білезік сияқты әшекейлер мен опа-далап, ұсақ бұйымдар салынған.
Кебеже
Тамақ және азық-түлік сақтауға арналған, оюланып әшекейленетін ағаш сандықтың бір түрі.
Жағдан
Сапалы былғарымен қапталып, күміспен әрленген сәндік сандық. Материалдары сирек әрі қымбат болғандықтан, көбіне ауқатты отбасылар ұзатылатын қыздарына арнайы жасатқан.
Әшекейлеу және ою-өрнек мәні
Сандық көбіне жұқа қарағай тақтайдан жасалады. Сырты толық боялып (қызыл, жасыл, көк түстер), бет жағы ою-өрнек ойылып, сүйекпен безендіріледі. Кей үлгілерінде жез, күміс, алтын және түрлі түсті тастар пайдаланылған. Қақпағы аспа құлыппен немесе құпия бітеу құлыппен бекітіледі.
Ою-өрнек тақырыптары
- Жан-жануарлардың дене мүшелері
- Табиғат және құстар бейнесі
- Геометриялық фигуралар
- Кең тарағандары: «Қошқар мүйіз», «Кемпірқосақ», «Тышқан із»
Символика
«Қошқар мүйіз»
Бақыт-береке, байлық және молшылықтың нышаны.
«Кемпірқосақ»
Бірнеше түстің алма-кезек орналасуынан құралған өрнек. Түстердің мәні: көк — аспан, ақ — ақиқат пен қуаныш, сары — ақыл-парасат, жасыл — жастық пен көктем.
Технологиялық кезең
Орындалу барысы
Сандық жасау жұмысы 8 негізгі кезеңнен тұрады.
Ескерту
Жұмыс барысында өлшеу дәлдігі, бөлшектердің симметриясы және құлып пен топсаның дұрыс орнатылуы сапаны анықтайды.
Қолданылған материалдар
- Жұқа тақтай негізгі материал
- Оракл 3 метр
- Қаңылтыр 0,5 метр
- Құлып тілшесі 1 дана
- Топсалар 2 дана
- Тұтқалар 2 дана
Құрал-саймандар
Өзгерістер мен толықтырулар
Жоба дәстүрлі мазмұнды сақтай отырып орындалды: сандық — бойжеткен қыздарға арналып жасалатын, қыз ұзатқанда жасау құрамына енетін ұлттық бұйым. Ол бойжеткен қыздар мен жаңа түскен келіндердің еншісіндегі сәндік әрі пайдалы зат ретінде қарастырылады.
Қорытынды кезең
Сапалық бағалау
Жобаның сапалық бағасы:
Өте жақсы
Құндылық есебі
- Орындау уақыты
- 5–6 күн
- Материал құны
- 5000 теңге
Артықшылығы
- Көркем, көз тартарлық безендіру.
- «Қошқар мүйіз» өрнегінің айқын әрі мәнді қолданылуы.
- Алып жүруге ыңғайлы, тұрмыста қолдануға қолайлы.
Қауіпсіздік және денсаулыққа әсері
Сандықтың өзі адам денсаулығына зиян келтірмейді. Ішіндегі заттар құрғақ әрі бірқалыпты жағдайда сақталады, бұл тұрмыстық сақтау үшін қолайлы орта қалыптастырады.