Адамгершілік тәрбиесінің маңызды заңдылығы балаларды ұжымда тәрбиелеу заңдылығы
СҚО, «Шал ақын ауданының Еңбек бастауыш мектебі» КММ жанындағы «Еркетай» шағын орталығының тәрбиешісі: Венинг Марина Ивановна
Негізгі ой
Адамгершілік — баланың рухани арқауы; оны қалыптастыру мектепке дейінгі кезеңнен басталады.
Негізгі орта
Отбасы мен балабақша арасындағы тығыз байланыс бала тәрбиесінің нәтижелілігін арттырады.
Нәтиже
Мейірімді, жауапты, ұжымшыл, елін сүйетін тұлғаның іргетасы — күнделікті ортақ жұмыс.
Мектепке дейінгі балаларды адамгершілікке тәрбиелеудің маңыздылығы
Қазіргі таңда адамға қойылатын басты талап — асыл да ізгі адамгершілік қасиеттерді бойына сіңірген, ұлағатты азамат болып қалыптасу. Өйткені адам өзінің адамгершілігімен, қайырымдылығымен, адалдығымен және әділеттілігімен ардақты.
Адамгершілік — адамның рухани арқауы. Н. Ә. Назарбаевтың сөзімен айтқанда, болашақ ұрпақты тәрбиелеуде жастайынан имандылық пен салауаттылық қасиеттерді бойына сіңіре білсек, ұлттық рухы дамыған, Отанның гүлденуіне үлес қоса алатын азамат өсіруге болады.
Неліктен ерте бастау маңызды?
Құнды қасиеттерге ие болу, рухани бай адамды қалыптастыру — баланың дүниеге келген сәтінен басталуы тиіс. Халық даналығы: «Ағаш түзу өсу үшін оған бұтақ кезінде көмектесуге болады, ал үлкен ағаш болғанда оны түзете алмайсың» деп бекер айтылмаған.
Отбасы мен балабақша ынтымақтастығы
Баланың бойына жастайынан ізгілік, мейірімділік, қайырымдылық сияқты құндылықтарды сіңіруде, сондай-ақ өз-өзіне сенімділігін тәрбиелеуде отбасы мен тәрбиешінің рөлі шешуші.
Баланың рухани-адамгершілік дамуы балабақша мен отбасы арасындағы қарым-қатынас неғұрлым тығыз болған сайын соғұрлым нәтижелі жүзеге асады.
Баланың негізгі қажеттілігі
Бала ата-ананың қамқорлығы мен махаббатына, олардың жылуы мен еркелетуіне мұқтаж. Махаббат пен қамқорлыққа бөленген бала өзін қорғанған әрі маңызды сезінеді — бұл оның мейірбан болып өсуіне ықпал етеді.
Тәрбиелік өзара байланыс
Ата-ананың жылы қатынасы баланың да жауапты үн қатуын оятады: бала сөзге құлақ асады, тәртіпті, сыйластықты үйренеді.
Ойын мен еңбектегі тәрбиелік мүмкіндіктер
Әрбір бала белгілі бір міндетті орындауы үшін оған өзіндік жағдайлар жасалады. Баланың күнделікті іс-әрекеті — оның адамгершілік қасиеттерін қалыптастырудың табиғи алаңы.
Іс-әрекет арқылы қалыптасатын қасиеттер
- Ойында — ұнамды әдеттер, өзара қарым-қатынас, адамгершілік сезімдер.
- Еңбекте — еңбек сүйгіштік, үлкендер еңбегін құрметтеу, ұйымшылдық, жауапкершілік.
- Күнделікті ортада — дербестік, белсенділік, бастама көтеру (инициатива).
Мектепке дейінгі жылдарда бала ересектердің жетекшілігімен жақын адамдарымен, құрдастарымен, заттармен және табиғатпен қарым-қатынас жасаудың алғашқы тәжірибесіне ие болады. Тәрбиеші балалардың іс-әрекетін бағыттай отырып, олардың бойында Отанын сүю, айналадағыларға ықыласпен қарау, шамасы келгенше көмектесуге ұмтылу сияқты маңызды сипаттарды қалыптастырады.
Ұжымда тәрбиелеу заңдылығы
Адамгершілік тәрбиесінің маңызды заңдылығының бірі — балаларды ұжымда тәрбиелеу. Ұжым — баланың жеке басын қоғамдық бағытта қалыптастыратын мектеп. Мұнда оның жеке қасиеті, қабілеті және адамгершілік сапалары айқынырақ көрінеді.
Адамның адамгершілік тазалығы ең алдымен оның әрекетінен байқалады. Ұжымда бала білімін, дүниеге және іс-әрекетке көзқарасын, көмектесуге дайындығын, қамқорлығын, қарапайымдылығын және еңбекке ұмтылысын көрсете алады.
Тәрбиешіге қойылатын міндет
Әр баланың мінез-құлқына ізгі ықпал жасау үшін тәрбиеші балаларды бірлескен қызметтің алуан түрлеріне біріктіруге тиіс. Қуаныш пен бақыт сыйлаған орта — тұлғаның ішкі мәдениетін қалыптастыратын қуатты негіз.
Шағын орталықтағы іс-шаралар мен тәжірибе
Бүгінгі өсіп келе жатқан ұрпақты адамгершілікке тәрбиелеудегі мақсаттардың бірі — қоғамға пайдалы, үлкенге құрмет көрсететін, кішіге қамқор бола білетін, жан-жақты дамыған тұлғаны қалыптастыру.
Осы мақсатта «Еркетай» шағын орталығында балалардың адамгершілік сана-сезімін оятып, жағымды мінез-құлқын қалыптастыру үшін тәрбиеленушілермен де, ата-аналармен де жүйелі түрде түрлі іс-шаралар ұйымдастырылады.
Өткізілген жұмыстар (мысалдар)
«Әдептілік — тәрбие бастауы»
Ашық сабақ
«Анам және мен»
Отбасылық қатынасқа бағытталған іс-шара
«Достасамыз спортпен»
Эстафеталық сайыс
«Үйренеміз өнер біз, шетімізден шеберміз»
Ойын-сабақ
Бұл жұмыстардың барлығы адамгершілік құндылықтарын нығайтуға бағытталды. Сонымен қатар бала бойында кереғар мінез көріністері байқалса, оған сай әдіс-тәсілдерді іздестіріп, тәжірибеде қолдану да назардан тыс қалмайды.
«Жұмыла көтерген жүк жеңіл» дегендей, бала тәрбиесіндегі бұл міндеттерді жүзеге асыратын негізгі тұлғалар — балабақша тәрбиешісі мен ата-ана. Екі тараптың тәлім-тәрбиесі сабақтасып, бір арнада тоғысқанда ғана көзделген мақсат нәтижелі болады.
Қорытынды: тәрбиешінің ұстанымы және ортақ мақсат
Баланың ісінің дұрыс екенін қолдап, оң бағыт беру, қателігін дер кезінде түзету, жігерлендіру — тәрбиешінің кәсіби міндеті. Рухани-адамгершілікке баулитын тәрбиеші бала жүрегіне жылу ұялатып, өз ісімен үлгі бола білуі тиіс.
Алға қойған мақсатым — ұлттық сана-сезімі қалыптасқан, халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрін қадірлейтін, дені сау, шымыр да шыныққан, ана тілін білетін, рухани бай, жан-жақты азамат тәрбиелеп өсіру.
Түйін
«Еліміздің күші — патшада, сәбидің күші — жылауында» деген сөзді ой елегінен өткізсек, біздің күшіміз, қорғанышымыз және сеніміміз — адамгершілікте.
Қолданылған әдебиеттер
- «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту». Алматы, 2013, №5.
- Нысанбаева Ә. «Ой. Ақыл. Адамгершілік». Алматы, 1994.
- «Отбасында балаларды адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері». Алматы, 1985.
- Айджанова З. «Балаларды адамгершілікке тәрбиелеудің бүгінгі мәселелері». «Ұлт тағылымы», 2003, №4.
Материал мектепке дейінгі тәрбие үдерісіндегі рухани-адамгершілік бағыттың мәнін ашуға арналған.