Етістіктерді дұрыс қолдану - оқыту нәтижелерін ойдағыдай жазып шығудың кілті
Жаңартылған білім мазмұны: уақыт талабы
Заман алға жылжып, қоғам өзгерген сайын оқу жүйесін жаңа мазмұнда қалыптастыру — өмір талабы. Сондықтан білім мазмұнын жаңартудың басты мақсаты — білім сапасын арттыру. Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінде 2016–2017 оқу жылынан бастап жаңартылған білім беру мазмұнына көшу кезеңі басталды. Бұл өзгерістер оқушыларды кең ауқымды дағдыларға үйретуге, функционалдық сауаттылығын арттыруға және адами құндылықтарын дамытуға бағытталды.
Бағдарламаның басты ерекшелігі
Жаңартылған бағдарлама спиральді қағидатқа негізделеді: оқу материалдары қайталанып келіп, әр сынып сайын күрделеніп, тереңдей түседі. Бұл білімнің қарапайым деңгейден күрделі деңгейге жүйелі көшуін қамтамасыз етеді.
Оқу мақсаттары және зерттеуге бағытталған оқу
Оқу мақсаттары оқушылардың зерттеу дағдыларын дамытуға, бақылау мен тәжірибе арқылы білім қалыптастыруға және алған білімін өмірде қолдана білуге бағытталады. Сабақты жоспарлауда оқу бағдарламасы мен оқу жоспарында көрсетілген оқу мақсаттарын басшылыққа алу маңызды.
Етістіктердің рөлі
Оқу нәтижелерін сауатты жазудың кілті — мақсаттағы етістіктерді дұрыс қолдану. Етістік оқу әрекетінің деңгейін көрсетеді.
Блум таксономиясымен сәйкестендіру
Қалыптастырушы бағалауға тапсырма құрастырғанда, оқу мақсатындағы етістіктің Блум таксономиясының қай деңгейіне сәйкес келетінін анықтап, ойлау дағдыларының деңгейін нақтылаған жөн.
Критериалды бағалау: қалыптастырушы және жиынтық
Жаңартылған білім мазмұнында бағалаудың критериалдық жүйесі мұғалімге оқушының білімін, ептілігін және дағдысын анықтап қана қоймай, оларды функционалдық сауаттылықпен байланыстыра қарастыруға мүмкіндік береді. Бұл жүйе дәстүрлі бағалаудан қалыптастырушы және жиынтық бағалауымен ерекшеленеді.
Қалыптастырушы бағалау
Оқытуды, әдістерді және оларды іске асыру жолдарын жақсартуға бағытталады. Сабақ барысында үздіксіз жүргізіледі және оқушының қатесін түзетуге дер кезінде мүмкіндік береді.
Жиынтық бағалау
Белгілі бір кезең соңында оқу қорытындысын шығару, мақсатты баға қою және оқытудың ілгерілеуін тіркеу үшін қажет.
Бағалау критерийі, дескриптор және тапсырма құрастыру
Бағалау критерийі — білім алушының оқу жетістік деңгейі өлшенетін белгі, өлшем және негіздеме. Ол оқу мақсатымен тығыз байланысты болады.
Дескриптор — критерийді қадам-қадаммен ашатын, оқушының жұмысты қаншалықты жақсы орындағанын сипаттайтын тұжырым. Оқушы тапсырманы дескрипторларға сүйене отырып, өз деңгейіне сай орындайды.
Тапсырманы орындау уақыты нақты белгіленуі керек. Аяқталу мерзімін тақтаға жазып қою орынды: уақыт біткен сәтте жұмыс тоқтатылып, қажет болса жиналып алынады.
Топтық жұмыс және жариялау мәдениеті
Мұғалім тапсырманы орындау тәртібін түсіндіреді немесе тақтаға жазып қояды; әр топқа не әр оқушыға таратып беруге болады. Тапсырманы түсінуге 1 минут уақыт беріп, топ ішінде талқылатудың да тиімділігі жоғары. Критерийлер мен дескрипторлар әр оқушыға немесе топқа таратылып, қажет болса интерактивті тақтада көрсетіледі.
Позитивті өзара тәуелділік: спикерді таңдау тәсілі
Топтағы өзара позитивті тәуелділікті күшейту үшін әр топтың спикерін көрші топтың таңдауы нәтижелі. Бұл тәсіл топ мүшелерінің жауапкершілігін арттырып, барлығының талқылауға белсенді қатысуына ықпал етеді.
Жариялау кезінде сыныптың белсенді қатысуы
Таныстырылымға (қорғауға) қанша минут берілетінін алдын ала нақтылау керек: 1, 2 немесе 3 минут. Ең маңызды сұрақ — бір топ қорғағанда қалған оқушылар не істейді?
Сұрақ қою
Бір топ тыңдай отырып, нақтылау және тереңдету сұрақтарын дайындайды.
«Жұлдызшалар»
Екінші топ таныстырылымның ұтымды жақтарын атап өтеді.
Жақсарту ұсыныстары
Үшінші топ жұмысты қалай жақсартуға болатыны туралы ұсыныстар ұсынады.
Қорытындылау
Төртінші топ (болса) таныстырылымның әсері, көмегі, маңызы туралы ой бөлісіп, қорытынды жасайды.
Таныстырылым аяқталған соң оқушылар сапасы туралы пікір білдіріп, жағымды жақтарын атап, жақсарту жолдарын ұсынады. Кері байланыс «сыншыл дос» ұстанымынан аспай, пайдалы, ынталандыратын және қанаттандыратын болуы тиіс. Сонымен қатар оқушылардан кері байланысты қалай қабылдағанын сұрау да маңызды: кері байланысқа қайта кері байланыс жасау.
Кері байланыс және тиімді қарым-қатынас
Мұғалім мен оқушы арасында тиімді қарым-қатынас пен өзара түсінушілік қалыптасса, қалыптастырушы бағалауды сабақта жүйелі қолданса және табыс критерийлерін оқушылармен бірлесе құрастырса, оқушының пәнге қызығушылығы артады.
Үздіксіз бағалау — үздіксіз ілгерілеу
Қалыптастырушы бағалау оқу үдерісінде үздіксіз жүргізіледі. Әр тапсырмадан кейін кері байланысты кіріктіру оқытуды нәтижелі етеді. Джон Хэтти зерттеулерінде ауызша кері байланыстың жазбашаға қарағанда әсері жоғары екені де ескеріледі.
Оқушылар құрбыларын бағалау арқылы бір-біріне құнды кері байланыс беріп, бір-бірінен үйренеді және өзара қолдау көрсетеді. Белсенді әдістерді сабақ мазмұнына кіріктіру мұғалімнің әдістемелік шеберлігі мен шығармашылық ізденісіне тікелей байланысты.
География сабағында жаңартылған мазмұнды іске асыру
Қазіргі заман мұғалімі — рухани жағынан дамыған, педагогикалық әдіс-тәсілдерді шебер меңгерген білікті маман. Оқушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін сабақ барынша тиімді жоспарланып, жеке, жұптық, топтық және бүкіл сыныптық жұмыс түрлері үйлесімді қолданылуы тиіс.
Зерттеу және дәлел
Табиғат құбылыстары мен заңдылықтарын зерделеу, болжам жасау, пікірін дәлелдеу, гипотеза ұсыну дағдылары қалыптасады.
Картамен жұмыс
Материктер, дүние бөліктері, аралдар, елдер мен халықтар туралы деректерді жинау, сараптау, салыстыру және маңызын бағалау қызығушылықты арттырады.
Ақпараттық технология
ХХІ ғасыр — ақпараттық технология ғасыры. Бейнематериал, интернет деректері, карталар мен сызбалар оқушының түсінігін кеңейтеді.
Мысал: көрнекілік арқылы түсінікті тереңдету
Материктердің қалыптасуы мен дамуын, сондай-ақ солтүстік және оңтүстік жарты шар материктерінің табиғи жағдайындағы ұқсастықтарын бейнематериал арқылы көрсету оқушының білімін кеңейтіп, пән туралы ұғымын қалыптастырады.
Оқушылар оқулықпен жұмыс барысында географиялық әдебиеттерді, карталарды, сызбаларды, суреттерді және интернет ақпараттарын пайдаланып, өзара білім алмасады. Нәтижесінде олар ынтымақтастықта жұмыс істеуге, ойын еркін жеткізуге, өзін-өзі және сыныптастарын бағалауға, тыңдауға, талдауға, салыстыруға, қорытынды жасауға және қорғауға дағдыланады.
Қорытынды
Жаңартылған мазмұн жағдайында оқыту әдістерінің кез келген түрін белсенді әрекетке айналдыру мұғалімнің әдістемелік шеберлігі мен шығармашылық ізденісіне байланысты. География сабақтарында оқушыларды шығармашылықпен жұмысқа жұмылдырып, алған ақпаратын өмірде қолдана алуына жағдай жасау үшін құзыреттілік тұрғысынан оқыту тәсілдерін қолдану — оқушы біліктілігін арттырудың маңызды жолы.