Қазақша рефераттар

Қасықты - депті жас бала

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Генетика ғылымы, оның даму кезеңдері туралы түсінік қалыптастыру. Грегор Мендельдің және генетиканың дамуына үлес қосқан шетелдік әрі Қазақстандық ғалымдардың тәжірибелерін түсіндіру.

Дамытушылық

Генетика бойынша білімді тереңдету, есте сақтау қабілетін дамыту, теорияны практикада қолдана білу және өз ойын қорытынды түрде жеткізу дағдыларын жетілдіру.

Тәрбиелік

Студенттерді белсенділікке, жауапкершілікке және өз бетінше жұмыс істей білуге тәрбиелеу.

Сабақ форматы мен ұйымдастырылуы

Сабақтың сипаттамасы

  • Сабақтың түрі: аралас сабақ.
  • Сабақтың типі: жаңа білімді меңгерту сабағы.
  • Көрнекіліктер: оқулық, тірек-сызбалар, слайдтар.

Қолданылатын әдістер

  • Блум таксономиясы
  • Түсіндірмелі және практикалық жұмыс
  • Тірек-сызбалармен жұмыс
  • Сын тұрғысынан ойлау әдісі

Сабақ жоспары (кіріспе бөлік)

  1. 1 Ұйымдастыру: оқушылардың сабаққа дайындығын және қатысуын тексеру.
  2. 2 Топқа бөлу.
  3. 3 Сабақтың барысымен таныстыру.

Ойға қозғау: қысқа мысал

Бір жас жігіт данышпанға келіп: «Өміріме қуаныш қабылдағым келеді, бірақ қуана алмаймын. Неге екенін түсінбеймін» дейді.

Данышпан оның алдына қасық, кесе және шам қойып: «Нені таңдайсың?» — деп сұрайды.

Жас жігіт: «Қасықты» дейді. Данышпан: «Оны бес рет қайтала» дейді. Жігіт бес рет қайталайды.

Сонда данышпан: «Көрдің бе? Бір күнде миллион рет қайталасаң да, ол өздігінен орындалмайды» дейді.

Жігіт: «Онда не істеу керек?» дейді. Данышпан: «Оған қолыңды созып, алып қою керек» деп жауап береді.

Бүгінгі сабақтың мәні де осы: білімді тек айту емес, оны өзің алып, практикада қолдану.

Генетика: негізгі ұғымдар

Генетика нені зерттейді?

Генетика — барлық тірі ағзаларға тән тұқым қуалаушылық пен өзгергіштікті зерттейтін биология ғылымының саласы.

Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік — қатар жүретін, бір жағынан бір-біріне қарама-қарсы, бірақ өзара тығыз байланысты процестер. Генетика осы заңдылықтарды ашып, қоғамды дамыту үшін қолданудың жолдарын табуға зор үлес қосты.

Терминнің шығу тегі

«Генетика» сөзі грек тіліндегі genesis — «шығу тегі» деген мағынаны білдіреді. Бұл терминді 1906 жылы ағылшын биологы У. Бэтсон ұсынған.

Тарихи шолу: идеядан ғылымға дейін

Ежелгі түсініктер

Тұқым қуалаушылық туралы алғашқы ойлар ежелгі дәуір ғалымдарының еңбектерінде кездеседі: Демокрит, Гиппократ, Платон және Аристотель.

Вейсманның көзқарасы

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында кейбір теориялар қайта қаралды. Неміс зоологы А. Вейсман «пангенезис» идеясына сын айтып, «ұрық плазмасы» туралы болжам ұсынды.

Оның пайымдауынша, тұқым қуалайтын ақпарат тек жыныс жасушаларында болатын ерекше зат арқылы беріледі.

Мендель және генетиканың негізі

Генетиканың биология ғылымының жеке саласы ретінде қалыптасуына XIX ғасырдың екінші жартысындағы ірі жаңалықтар әсер етті. 1865 жылы чех ғалымы Г. Мендель «Өсімдік будандарымен жүргізілген тәжірибелер» атты еңбегін жариялады.

Ол тәжірибелер арқылы тұқым қуалаушылықтың негізгі заңдылықтарын тұжырымдап, генетиканың негізін қалады. Алайда бұл еңбек 35 жыл бойы көпшілік биологтерге, соның ішінде Ч. Дарвинге де, кеңінен мәлім болмады.

Мендель ашқан заңдылықтар 1900 жылы ғана әділ бағасын алды.

Генетиканың даму кезеңдері

I кезең

1900–1910 жылдар: Мендель заңдарының қайта ашылуы және алғашқы генетикалық түсініктердің жүйеленуі.

II кезең

1911–1952 жылдар: генетиканың классикалық кезеңі, тұқым қуалаудың хромосомалық негіздерін айқындау бағытындағы зерттеулердің күшеюі.

III кезең

1953 жылдан бүгінге дейін: молекулалық деңгейдегі зерттеулердің қарқынды дамуы және генетиканың қолданбалы бағыттарының кеңеюі.