Ресей ғалымдарының Қазақстанды ғылыми зеттеуінің белсенді зерттеле бастауы
ХVIII ғасырда Қазақстанды ресейлік ғалымдардың зерттеуі: сабақ жоспары және интерактивті жұмыс формалары
Бұл материал ХVIII ғасырдағы патша үкіметі тұсында Қазақстанның географиясы, тарихы және этнографиясын жүйелі зерттеу үдерісін түсіндіруге арналған. Сабақ барысында оқушылар орыс зерттеушілері мен ғалымдарының еңбектерін талдап, карта және топтық жұмыс арқылы дерекпен жұмыс істеу дағдыларын дамытады.
Сабақтың мақсаты
- ХVIII ғасырда Қазақстанды зерттеуге бағытталған мемлекеттік саясаттың мәнін түсіндіру.
- Қазақстанды зерттеген ресейлік ғалымдар мен зерттеушілер туралы білім қалыптастыру.
- Ғылымға, білімге қызығушылықты арттыру және отансүйгіштік тәрбие беру.
Сабақ форматы
Түрі
Интерактивті
Әдістері
Топтық жұмыс, ұжымдық жұмыс, өздігінен жұмыс, оқулықпен жұмыс және т.б.
Ресурстар және байланыстар
Көрнекіліктер
Интерактивті тақта, флипчарт, маркерлер, стикерлер, магниттер, оқулық, бор, ХIХ ғасыр картасы және т.б.
Пәнаралық байланыс
География, дүние жүзі тарихы, әдебиет және т.б.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
«Автопортрет» ойыны: оқушылар сипаттама бойынша жасырылған тұлғаны табады. Мақсат — назарды шоғырландыру және сабақ тақырыбына кіріспе жасау.
II. Үй тапсырмасын тексеру
«Ыстық орындық» ойыны: бір оқушы «ыстық орындыққа» отырады, қалғандары сұрақ қояды. Жауап деңгейіне қарай бағалау жүргізіледі:
- Қате жауап — «салқын»
- Жартылай дұрыс — «жылы»
- Дұрыс жауап — «ыстық»
Топқа бөлу және бағалау мәдениеті
Топқа бөлу
Суреттерді құрастыру арқылы оқушылар 4 топқа бөлінеді.
Бағалау парағы
Оқушылар сабақ бойы бағалау парағын толтырады; әр топ келесі топтың жұмысын бағалайды.
Топ ережесі
Сыныппен бірге ынтымақтастық ережелері құрастырылады (уақыт, тыңдау, дәлелдеу, өзара сыйластық).
Жаңа сабақ: негізгі идеялар
Кіріспе түсіндірме
ХVIII ғасырда патша үкіметі Қазақстанның тарихын, этнографиясын және географиясын белсенді түрде зерттей бастады. Бұл үдеріс Кіші жүз бен Орта жүз қазақтарының едәуір бөлігінің Ресей қоластына өтуімен байланысты күшейе түсті. Зерттеу жұмыстарын ғылыми мекемелер мен жекелеген ғалымдар жүргізді. Көптеген ресейлік зерттеушілер қазақтың ауыз әдебиеті, генеалогиялық және этнографиялық деректеріне сүйеніп, іргелі еңбектер жазды.
Сабақ жоспары: зерттеушілер тізімі
М. В. Ломоносов
И. Г. Георги
И. К. Кириллов
П. И. Рычков
И. Г. Андреев (1743–1801)
А. Д. Скалон (1720–1777)
И. П. Фальк (1732–1774)
П. С. Паллас (1741–1811)
Топтық жұмыс: постер дайындау
Тақтаға 4 тұлғаның портреті жасырылып қойылады. Оқушылар таңдаған зерттеуші бойынша сызба немесе постер толтырады. Қосымша ретінде интернет-материалдарды пайдалануға болады. Жұмыс уақыты — 7 минут.
Топтарға бөлу үлгісі
- 1-топ: М. В. Ломоносов
- 2-топ: И. Г. Георги
- 3-топ: И. К. Кириллов
- 4-топ: П. И. Рычков
Әр топтан бір оқушы шығып таныстырады. Қорғаудан кейін сынып қол шапалақтап қолдау көрсетеді және өзара бағалау жүргізеді.
Өзара бағалау: «2 жұлдыз, 1 тілек»
Оқушылар пікір білдіріп, бағалау парағына ұпай қояды. Сонымен қатар стикерге «2 жұлдыз, 1 тілек» жазып, топ жұмысының үстіне жапсырады:
1-жұлдыз
Жұмыстың ең күшті тұсы
2-жұлдыз
Тағы бір сәтті шешім
1 тілек
Жақсартуға ұсыныс
«Тұлғаны таны» тапсырмасы
Оқушылар келесі зерттеушілер бойынша ақпаратты жинақтайды және тақтадағы сызбаға түсіреді: П. С. Паллас, И. П. Фальк, И. Г. Андреев, А. Д. Скалон.
- Негізгі мәліметтерді құрылымдап жазу
- Ауызша «портрет» жасау (қысқа сипаттама, еңбегі, маңызы)
Логикалық сұрақ
Қазақстанды ғылыми зерттеуде патша үкіметі қандай мақсат көздеді?
Оқушылар өз тұжырымын дәлелмен айтып, тарихи жағдаймен байланыстырады (басқару, картаға түсіру, ресурстарды тану, шекаралық аймақты бақылау және т.б.).
Жеке оқушымен жұмыс
1) Ребус құрастыру
Тақырыпқа байланысты ұғымдар мен тұлғалар бойынша ребус дайындау.
2) Сөзжұмбақ құрастыру
Негізгі терминдер мен есімдерді пайдаланып, сөзжұмбақ жасау.
3) Картамен жұмыс
Орта Азия хандықтарын картадан көрсету және орналасуын түсіндіру.
Бекіту, кері байланыс және үй тапсырмасы
Білімді бекіту
Бір топ екінші топқа сұрақтар қойып, жауаптасады. Мақсат — негізгі ұғымдарды қайталау, дәлелді сөйлеуді қалыптастыру және тыңдай білу мәдениетін дамыту.
Кері байланыс
Оқушылар бүгінгі сабақта не ұнағанын және ұсыныс-тілектерін стикерге жазып, тақтаға жапсырады. Бұл келесі сабақтың мазмұнын жақсартуға көмектеседі.
Бағалау
Бағалау парақтары мен өзара бағалау нәтижелері негізінде қорытынды баға қойылады. Негізгі өлшемдер: мазмұн дәлдігі, дерекпен жұмыс, топтық қатысу және таныстыру сапасы.
Үй тапсырмасы
Қазақстанды зерттеген ғалымдар туралы қосымша деректер жинап келу (еңбектері, бағыттары, Қазақстан тарихын танудағы маңызы).