Ауаның ластануы. Ауаны қорғау
Қарағанды қаласы, №6 жалпы білім беретін орта мектеп
Бастауыш сынып мұғалімі: Тәжит Манат Жанатқызы
Ауаның ластануы және ауаны қорғау
Таза ауа — денсаулықтың сенімді кепілі. Адам тәулігіне бірнеше мың литр ауа жұтады. Егер ауа құрамында зиянды заттар көбейсе, адамның жұмысқа қабілеті төмендеп, түрлі ауруларға шалдығу қаупі артады. Сондықтан ауаның тазалығын сақтау — табиғатты ғана емес, өз өмірімізді қорғау.
Сабақтың мақсаты
- Ауаның адам өміріндегі маңызын түсіндіру және оны қорғау туралы білім қалыптастыру.
- Дүниетанымды, ой-өрісті және пәнге қызығушылықты дамыту.
- Салауатты өмір салтына және табиғатты қорғау мәдениетіне тәрбиелеу.
Ауа неге ластанады?
Табиғи ластану
Табиғатта заттар айналымы мен қабаттар арасындағы тепе-теңдік сақталып отырады. Ауа табиғи жолмен ластануы мүмкін, бірақ көбіне өзін-өзі тазарта алады.
- Жанартаулар атқылағанда бу, күл және улы газдардың таралуы.
- Жел арқылы шаң-тозаңның көтерілуі және алысқа таралуы.
- Орман өрті кезінде көп мөлшерде түтін мен газдардың бөлінуі.
- Өсімдік пен жануар қалдықтары шірігенде түзілетін газдардың таралуы.
Адам әрекетінен болатын ластану
Өркениет дамыған сайын ауаға кездейсоқ және зиянды қоспалар көбірек қосыла бастады. Үлкен қалаларда ауа сапасы нашарлап, табиғи өзін-өзі тазарту мүмкіндігі әлсірейді.
- Зауыт-фабрикалардан шығатын түтін мен өндірістік қалдықтар.
- Көліктерден бөлінетін газдар мен күйе.
- Құрылыс, қоқыс жағу, тұрмыстық ластану көздері.
Нәтижесі
Адам да, жануар да белгілі бір газдық құрамға бейімделген. Қоспа құрамы өзгерсе, ағзаның тыныс алуы бұзылады, ал ұзақ уақыт әсер етсе — денсаулыққа зияны күшейеді.
Ауаны қорғаудың тиімді жолдары
Өндірісте тазарту
Зауыттарға арнайы тазартқыш қондырғылар орнату — зиянды қалдықтардың ауаға таралуын азайтады.
Көлікте сүзгілеу
Машиналардан шығатын түтін жолына сүзгі қою және техникалық күтімді сақтау — ластануды төмендетеді.
Көгалдандыру
Ауаны тазартудың ең тиімді жолы — көгалдандыру. Ағаштар мен жасыл желек ауаны тазартып, өмір сапасын жақсартады.
Бұл іске әрқайсымыз қатыса аламыз.
Сабақ құрылымы (қысқаша жоспар)
I. Ұйымдастыру
- Абай Құнанбаевтың «Қыс» өлеңін мәнерлеп оқу (слайд).
- Оқушыларды 3 топқа бөлу, атауларымен таныстыру, ұран айту.
II. Үй тапсырмасын тексеру
- Тест тапсырмаларын тарату және топтар арасында өзара тексеру.
- «Халық ауа райын қалай болжаған?» тақырыбындағы жобаны 3 топтан 3 оқушы қорғауы (слайд).
III. Жаңа тақырып
- Тақырып пен мақсатты таныстыру: «Ауаның ластануы. Ауаны қорғау».
- Мұғалімнің түсіндірмесі, бейнематериал және слайд көрсету.
- Оқулықпен жұмыс: мәтінді бөліп, дауыстап оқу.
IV–VI. Тексеру, бекіту, қорытынды
- Дәптермен жұмыс және деңгейлік тапсырмалар.
- Сергіту сәті.
- Сұрақ-жауап арқылы бекіту және «Білемін–Үйрендім–Үйренгім келеді» рефлексиясы.
VII–VIII. Үй тапсырмасы және бағалау
- 68–70-беттерді оқу, мазмұндау.
- Қарағанды және Теміртау қалаларының экологиялық жағдайына шолу жасау.
- Бағалау.
Тексеру сұрақтары
Төмендегі сұрақтар арқылы оқушылардың бастапқы білімін және жаңа материалды меңгеру деңгейін анықтауға болады.
Ауа туралы
- Ауа дегеніміз не?
- Ауаның құрамындағы қоспаларды ата.
- Орманды жерде оттегі неге көп?
- Ауа қабаты дегенді қалай түсінесің?
Атмосфера және табиғи құбылыстар
- Метеориттер дегеніміз не?
- Жердің қорғанышы деп нені айтамыз?
- Ауа райы дегеніміз не? Климат дегеніміз не?
- Қазақстанда жауын-шашынның аз түсуіне не әсер етеді?
Бекіту және қорытынды
- Табиғи ластану мен адам әрекетінен ластанудың айырмасы қандай?
- Ауаны ластанудан сақтау үшін сен қандай үлес қоса аласың?
Рефлексия
Нені білемін?
Бұрыннан бар білімді нақтылау.
Нені үйрендім?
Жаңа ұғымдарды бекіту.
Нені үйренгім келеді?
Келесі қадамды белгілеу.
Қорытынды ой
Ауа — тіршіліктің көзі. «Ауа — өмір тынысы» деп халық бекер айтпаған: тыныс алу тоқтаса, өмір де тоқтайды. Сондықтан ауаны «ауадай қажет» деп ерекше бағалаймыз — бұл ең қымбат, қасиетті құндылықтардың бірі.
Тіршілікте не дейсің ғой ең қымбат?
Тіршілікте адам қымбат, сен қымбат.
Ал адамға ауа қымбат бәрінен,
Ауа қымбат, алатұғын дем қымбат.