Қазақша рефераттар

Бастаңғыға шақыру

Сабақтың тақырыбы мен бағыт-бағдары

Сабақтың тақырыбы

«Жасай бер, қазақ тілі — қазынам!»

Сабақтың түрі

Бастаңғы ұйымдастыру (ұлттық дәстүр негізіндегі тәрбиелік-танымдық сабақ).

Әдіс-тәсілдер

  • Ойын түрлері
  • Сұрақ-жауап
  • Өлең оқу, айтыс, жұмбақ шешу
  • Ән айту

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Оқушылардың өз ұлтына, еліне деген сүйіспеншілігін арттыру, жас ұрпаққа ана тіліміздің қадір-қасиетін сіңіру.

Дамытушылық

Туған тіліміздің тұғыры берік болуына негіз қалаған бабалар өсиетін таныту, тілге қатысты ой-өрісті кеңейту.

Тәрбиелік

Оқушыларды жылдам ойлауға, жауапты жүйелі әрі нақты айтуға, көпшілік алдында еркін сөйлеуге, ұлттық салт-дәстүрді құрметтеуге және өзін-өзі басқаруға тәрбиелеу.

Сабақтың жоспары

  1. 1

    Кіріспе

    Ж. Молдағалиевтің «Мен қазақпын» өлеңі арқылы тақырыпқа бағыт беру.

  2. 2

    Ақындар тебірене жырлайды

    Ана тілі туралы өлеңдер, нақыл сөздер мен билердің өнегелі ойлары.

  3. 3

    Бастаңғыға шақыру

    Дәстүр мәні, айтыс, мақал-мәтел, жұмбақ, ән арқылы тіл мәдениетін таныту.

  4. 4

    Қорытындылау

    Тілдің қадірі туралы түйін сөз, қорытындыны сынып жетекшісіне ұсыну.

Кіріспе: тіл — ұлттың өзегі

Жүргізуші I

Қазақстан — ұлан-байтақ мемлекет. Қойнауына жүзден астам ұлтты сыйдырған ортақ шаңырақ. Қазақстан Республикасының Ата Заңы бойынша барлығы тең құқықты азаматтар. Әрбір ұлттың ең үлкен, ең негізгі тірегі — оның туған тілі.

Жүргізуші II

Ана тілі — әрбір ұлттың мақтанышы, көзінің қарашығындай қорғар қазынасы, ұрпаққа қалдырған асыл мұрасы.

Үш тіл туралы ой

Елдің өркениетті келешегі үшін көптілділік маңызды: қазақ тілі — мемлекеттік тіл, орыс тілі — ұлтаралық қатынас тілі, ағылшын тілі — жаһандық экономикаға кірігу тілі. Дегенмен мемлекеттік тілді, яғни қазақ тілін меңгеру — баршамыздың ортақ міндетіміз.

Ақындар мен даналардың сөзі

Тілге құрмет — мәдениеттің өлшемі

Ана тілінде сөйлеу және оған деген көзқарас — адамның мәдениеті мен тәрбиесінің айғағы. Ана тілін Отанындай, туған халқындай, ата-анасындай қадірлеу — әр азаматтың борышы.

Өлеңдер шеруі

  • Қожаберген жырау — «Қазақ тілі» (Айбек, Абылай)
  • Байбота Серікбаев — (Айгерім)
  • М. Қанафияұлы — «Жасай бер, ана тілім» (Айгерім)
  • М. Айтқожан — «Ана тілі» (Шоқан)
  • Ә. Тәжібаев — «О, туған тіл» (Жанболат)
  • Д. Әбілев — «Туған тілім» (Ақбота)
  • М. Әлімбаев — «Ана тілі» (Шерхан)
  • М. Мақатаев — «Үш бақытым» (Айдын)
  • Ж. Нәжімеденов — «Бір өлеңін жатқа оқысаң Абайдың» (Ғазиза)
  • «Қуан, далам» (Асылбек)

Билердің өнегесі

Қазақ халқы тіл қадірін ертеден білген. Шешендік сөз — ойдың айнасы, ұйқасқан ырғақ пен терең мағынаның тоғысы. Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би — ел бірлігін сақтаған кемеңгерлер. Олардың сөз үлгілеріне зер салу — тіл мәдениетіне тағзым.

Ахмет Байтұрсынұлы: «Тіл — құрал». Тіл арқылы біз сөйлесеміз, түсінеміз, араласамыз. Ең ащы да тіл, ең тәтті де тіл.

Көрініс: «Тіл»

«Тіл — атағыңды өсіреді де, өшіреді; не тапсаң да, өз тіліңнен табасың» деген ойды сахналық көрініс арқылы ашу.

Бастаңғы: дәстүр мен тіл мәдениеті

Әңгіме бастау

Абайдың «Құлақтан кіріп бойды алар, жақсы ән мен тәтті күй…» дегеніндей, ән мен күй адамның жанын тәрбиелейді. Осы тұста бір ән шырқалып, отырыс ажары ашылады.

Бастаңғы деген не?

Бастаңғы — халқымыздың игі дәстүрлерінің бірі. Үлкендер қонаққа немесе той-думанға кеткенде, үйде қалған қыздар мен балалар өзара ас әзірлеп, көрші-қолаң құрбыларын шақырады. Ән салып, домбыра шертіп, әзіл-қалжыңмен көңіл көтеріп, мәдениетті отырыс құрады.

Бұл дәстүр үлкенді сыйлау, олардың алдында орынсыз сөз айтып, бейпілдікке бармау сияқты әдеп қағидаларынан бастау алады.

Мақал-мәтел мен шешендікке баулу

Сұрақ: «Қол бастау қиын ба, жол бастау қиын ба, сөз бастау қиын ба?»

Жауап: «Қол бастау қиын емес — көк найзалы ерің болса. Жол бастау қиын емес — соңына ерген елің болса. Бәрінен де сөз бастау қиын: тапсаң — мереке, таппасаң — келеке».

Ақындар айтысы

Қыздар жағынан — Айнұр, ұлдар жағынан — Абылай. Айтыс арқылы тіл өрнегі, тапқырлық пен ұтқыр ой сыналады.

Өнер — өрге бастар күш. Тең түскен сөз сайысы ұлттық рухты көтереді.

Сөз әдебі

Қалжың мен қағытпа — жарасса сән. Бірақ «сөз қуған бәлеге жолығар» дегендей, орынсыз сөз таласына ұрынбай, тілдің жауапкершілігін сезіну — мәдениеттің белгісі.

Жұмбақ айтысы

Жұмбақ 1

«Дүниеде тынбай ұшқан екі құс бар. Қуалап бір-біріне жете алмайды…»

Жауабы: күн мен түн.

Жұмбақ 2

«Жапанда бір терек бар — өзі жуан. Ұлы бар үш жүз алпыс бір күн туған…»

Жауабы: жыл (360 күні — күндер; 48-і — апталар; екі ағасы — ай мен күн).

Әнмен әрленген отырыс

«Ән — көңілдің ажары». Дәстүрлі әндер орындалып, рухани әсер тереңдей түседі.

  • Шоқан — «Ақ сиса»
  • Айгерім — «Сарыжайлау»
  • Абылай — «Алатау»
  • Ақбота — «Көзімнің қарасы»
  • Шерхан — «Ауылым»

Соңында «Ақсүйек» ойынын ойнау ұсынылады. Дегенмен сабақ форматына сай қорытындыға бет бұрылады.

Қорытынды: ана тілінің асқақ үні

Түйін сөз

«Жанын сап, халқын сүйіп баққан тілім,
Жалықпай құпиялар ашқан тілім.
Жаһанның төрт бұрышы түгел танып,
Жат жұрттан да достарын тапқан тілім».

Ақ тілек

«Бұл жанды тіл — менің азат тілім,
Жадымда талмай самғар қанат тілім.
Жыр — қуат, сөзі — ана уызындай:
Жасай бер, ана тілім, қазақ тілім!»

Осы ой-тұжырымдарды негізге ала отырып, қорытынды сөз сынып жетекшісіне беріледі.