Қазақстанда эстрада өнері
Сабақтың тақырыбы: Эстрадалық өнер
Бұл сабақта оқушылар эстрада өнерінің мәнін түсініп, Қазақстандағы дамуына тоқталып, музыкалық сауаттылықты бекітеді. Сабақ барысында тыңдау, сұрақ-жауап, жаттығу, ойын және ән үйрену жұмыстары орындалады.
Мақсаты
Қазіргі уақытта халық арасында кең тараған музыкалық эстрада өнері туралы түсінікті кеңейту.
Дамытушылығы
Музыкалық іс-әрекет арқылы тұлғаның сезімін оятып, ән айту қабілетін шыңдау.
Тәрбиелілігі
Музыкалық шығармаларды түсініп тыңдап, орындай білуге тәрбиелеу.
Ұйымдастыру кезеңі: сәлемдесу және дыбыстық жаттығу
Диалог (сыныппен)
Оқушылар: Сәлем сізге, сәлем сізге, мұғалім.
Мұғалім: Амансың ба, оқушыларым? Қал-жағдайың жақсы ма? Ән сабағы басталады, бар ма оқу құралың?
Оқушылар: Ән сабағы басталады, ән айтуға біз дайын!
Мұғалім: Жарайсыңдар, оқушыларым! Ендеше, сабақты бастайық.
Гамма (дыбыстық жылыну)
До, ре, ми, фа, соль, ля, си, до
До, си, ля, соль, фа, ми, ре, до
Мақсат: дыбысты еркін шығару, тыныс пен дикцияны реттеу.
Үй тапсырмасын тексеру: қайталау сұрақтары
- Кино музыка өнері деген не?
- Қандай мультфильм кейіпкерлерін білесіңдер?
- Музыкада неше дыбыс бар?
- Нота сызығы деген не?
- Кілт не үшін керек және қалай аталады?
- Ноталар қалай орналасады?
Тыңдау: «Айгөлек»
Әнді тыңдағаннан кейін оқушылар ой бөліседі және жаңа тақырыпқа өтудің логикалық көпірі құрылады.
- Қандай ән тыңдадық?
- Қандай екпінде орындалады?
- Бұл әнді кім орындайды?
- Осындай әуенде орындалатын әндер музыканың қай түріне жатады деп ойлайсыңдар?
Жаңа сабақ: эстрада өнері деген не?
Эстрада (французша estrade) — «тақтайша», «алаңша» мағынасын береді. Бұл — сахналық өнердің көп қырлы бір түрі. Эстрада өнері XX ғасырда пайда болып, уақыт өте келе әлемге кең тарады.
Неге эстрада кең тарады?
- Қоғамдық сұраныс жоғары, тыңдарман аудиториясы кең.
- Техника мен жазба мүмкіндіктері дамыған (дыбыс, микрофон, сахна).
- Жаңа әндер тез туады әрі жылдам тарайды.
Орындаушылық ерекшелігі
Эстрадалық жанр музыкалық көркемделуі жағынан күрделі болғанымен, орындауға икемді. Классикалық вокалға қарағанда, эстрадалық әнді арнайы музыкалық білімі жоқ адамдар да орындай алады. Дегенмен негізгі талап өзгермейді: дыбысты әдемі шығару, еркін айту және дауыс мәдениетін сақтау.
Маңызды ескерту
Қай жанрда орындаса да, әнде ұлттық дәстүр, тіл, ұлттық нақыш сезіліп тұруы тиіс. Эстрада заманауи болғанымен, ұлттық болмысқа сүйенгенде ғана мазмұны тереңдейді.
Оқулықпен жұмыс: Қазақстандағы эстрада өнері
Қазақстанда эстрада өнерінің дамуына ансамбльдер мен белгілі композитор-әншілер үлкен үлес қосты. Мысалы, «Алатау», «Дос-Мұқасан», «Гүлдер» сияқты эстрадалық ұжымдар құрылып, ұлттық сахна мәдениетінің қалыптасуына ықпал етті.
Белгілі тұлғалар
- Роза Рымбаева
- Мақпал Жүнісова
- Роза Бағланова
- Ескендір Хасанғалиев
- Алтынбек Қоразбаев
Сыныппен талқылау
- Қазақстандағы қазіргі жас әрі танымал қандай эстрадалық топтарды білесіңдер?
- Қандай әншілерді сүйіп тыңдайсыңдар?
Музыка сауаттылығы: «си» нотасы
Анықтама
Си нотасы нота сызығының үшінші сызығының бойына жазылады.
Нота дәптерімен жұмыс
Нота дәптеріне «си» нотасын дұрыс орналастырып, бірнеше рет жазып үйрену.
Тапсырмалар: ойла, жинақта, түйінде
Жұмбақтар (ноталарды табу)
Орындалсын асқақ ән — қандай нота бастаған?
Жауабы: до
Жаттығулар жасауға көмектескен, қандай нота құлақтың үнін тескен?
Жауабы: ля
Ми мен сольдың жолдасы — қандай нота болғаны?
Жауабы: фа
Домбыраның ішегінің бірімін, ноталардың ортасында жүремін. Менімен әркез скрипка кілті де: менсіз ол кілт басталмайды — білемін.
Жауабы: соль
Ремен бірге күн кешкен, фа сіңілім бірге өскен. Асқан бірге белестен — мен қандай нотамын?
Жауабы: ми
Бес сызықтың астында орналасқан жайы бар. До-ның ылғи қасында, қатарланған жолы бар.
Жауабы: ре
Сергіту сәті
Иілеміз оңға, иілеміз солға. Денені бос ұстап, тынысты бірқалыпты реттейміз.
Біліміңді байқап көр (топпен және жеке жұмыс)
Электронды оқулықпен жұмыс. Жекелеген оқушыларға тапсырма жазылған карточкалар ұсынылады.
Тапсырма:
Әр нотаның қасына қосымша буын/дыбыс жалғап, сөз құрастыру: До — Ре — Ми — Фа — Соль — Ля.
Ән үйрену: «Ақ мамам»
Алдын ала сұрақ
Бұл әнді бұрын естідіңдер ме?
Мәтіні
Ел жатқанда жатпаған,
Мен деп тыным таппаған.
Бақыты үшін баланың,
Аман-сау жүр, ақ мамам.
Күлімдеген көзіңнен,
Күн мейірімі сезілген.
Бұл жалғанда балаға
Жақын жан жоқ өзіңнен.
Көрсетемін күллі елді,
Жарық етем түндерді.
Өсіріп мен сыйлаймын
Жұрт көрмеген гүлдерді.
Өзің маған мият-күн,
Сен деп таңым жиі атты.
Ақ мамамның ақылы
«Айналайын» сияқты.
Қуат беріп құшағың,
Қанат бітіп ұшамын.
Естіртемін алып кеп
Ел білмейтін құс әнін.
Құрылымы: ән төрт шумақтан және бір қайырмадан тұрады. Әнді бір рет сыныппен қосылып айтып шығамыз.
Талқылау
Ән не туралы? Кімге арналған?
Шығармашылық тапсырма
Өз сөздеріңмен анаға деген ықылас-ілтипатыңды қалай жеткізер едің? Ойыңды 2–3 сөйлеммен айтып бер.
Түйіндеу: «Жоғалған нотаны тап!» дидактикалық ойыны
Қатардағы ноталар тізбегінен жетіспей тұрған нотаны анықта.
1) до, ре, фа, соль, ля, си (ми)
2) ре, ми, фа, соль, ля, си (до)
3) ми, фа, соль, ля, си, до (ре)
4) до, ре, ми, соль, ля, си (фа)
5) до, ре, ми, фа, ля, си (соль)
6) до, ре, ми, фа, соль, си (ля)
7) си, соль, фа, ми, ре, до (ля)
Бағалау және үй тапсырмасы
Бағалау
Белсенділігі, сұрақтарға жауап беруі, ноталық сауаттылығы және ән орындауы бойынша бағаланады.
Үй тапсырмасы
«Ана» тақырыбына 1 шумақ өлең құрастырып келу.