Заттың сынын білдіретін сөз табы
Сабақтың мақсаты мен форматы
Мақсаты
- Оқушыларды өз бетінше ізденуге және ойларын еркін жеткізуге үйрету.
- Ой-өрісін, тілін және логикалық ойлау қабілетін дамыту.
- Шығармашыл, белсенді тұлға тәрбиелеу.
Көрнекіліктер
- Интербелсенді тақта.
- Мақал-мәтелдер жазылған үлестірмелі қиықшалар.
- Сызбалар, кесте, сандар.
Түрі
Зияткерлік ойын: «ХХІ ғасыр көшбасшысы».
Ойын 7–10-сынып оқушылары арасында өткізіледі. Әр дұрыс жауап үшін 5 ұпай беріледі. Әр турдан кейін ұпайы төмен қатысушылар іріктеліп шығып отырады, соңында бір көшбасшы анықталады.
Ашылу бөлімі: мотивация және таныстыру
Жүргізушінің кіріспе сөзі
Құрметті ұстаздар, ата-аналар және оқушылар! Еліміздің болашағы — білімді, ізденімпаз жастар. Осы мақсатта 7, 8, 9, 10-сынып оқушылары арасында «ХХІ ғасыр көшбасшысы» зияткерлік ойынын бастаймыз.
«Тыңдаңыздар! Тыңдаңыздар! Сайыстан тыс қалмаңыздар! Мұнда қызық табылар, білім нұры шашылар…»
Ойын рухы (қысқаша)
Қарапайым көрінгенімен, ойын жоғары дайындықты талап етеді: эрудиция, кең дүниетаным, жақсы жады және шешуші сәтте өзін ұстай білу — бәрі маңызды. Алайда, жеңіс тек біреуге бұйырады: жеңе білетінге.
Бағалау критерийлері
Көшбасшыға қойылатын талаптар
- Кемінде 3 тілді білу.
- Ойды жүйелі жеткізу, қайталауларға жол бермеу.
- Сөздің көркемдігі мен тілдік сауаттылық.
- Ұсынудың түпнұсқалығы, өзін сенімді ұстау.
Ұпай қою тәртібі
Бағалау бес балдық жүйеге сүйенеді. Қатысушылардың есімдері таблода көрсетіледі.
Қазылар алқасы аралық қорытындыны 3, 5, 6, 7-турлардан кейін шығарады.
Сайыс құрылымы: 7 бөлім
I тур — Танысу
«Менің визит карточкам»: өзіңізді таныстырып, қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде еркін сөйлеуіңізді көрсетесіз.
II тур — «Бәйге»
Сұраққа жылдам әрі нақты жауап беру. Жауап беру құқығы — бірінші көтерілген сигналдық карточкада.
III тур — «Полиглот»
Мақал-мәтелді жалғастырып, жауапты 3 тілде айту (қазақша, орысша, ағылшынша).
IV тур — «Білімпаз»
Кестедегі санды таңдап, тақырыптық сұрақтарға жауап беру. Жауап бермесе, қарсылас жауап береді.
V тур — Шығармашылық
Қатысушыларға жеке өнерін көрсетуге мүмкіндік беріледі.
VI тур — «Тіл өнері»
Таңдалған тақырып бойынша мақал айту. Ең көп мақал айтқан ойыншыға 10 ұпай.
VII тур — «Жорға»
1 минут ішінде жылдам сұрақтарға жауап беру.
«Тіл өнері» тақырыптары
II тур — «Бәйге»: үлгі сұрақтар
Бұл бөлімде жылдамдық пен нақтылық шешуші рөл атқарады: жүргізуші сұрақ қояды, жауапты бірінші болып сигналдық карточканы көтерген қатысушы береді.
Жалпы білім
- 1.Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі — қазақ тілі.
- 2.Қазақстан теңгесі енгізілген күн — 15.11.1993.
- 3.Басты байлық — денсаулық.
- 4.12 ай — жыл.
- 5.Күй орындаушы — күйші.
- 6.Заттың атын білдіретін сөз табы — зат есім.
- 7.Қазақша жыл санаудағы жылдың басы — тышқан.
- 8.25 қазан — Республика күні.
- 9.ҚР мемлекеттік рәміздері: Ту, Елтаңба, Әнұран.
- 10.Жаңа Әнұран мәтінінің авторлары — Ж. Нәжімеденов, Н. Назарбаев.
Тарих, табиғат, тіл
- 11.ҚР тұңғыш ғарышкері — Т. Әубәкіров.
- 12.Көру мүшесі — көз.
- 13.100 жыл — ғасыр.
- 14.Заттың қимылын білдіретін сөз табы — етістік.
- 15.9 мамыр — Жеңіс күні.
- 16.Абылай ханның шын есімі — Әбілмансұр.
- 17.Орман дәрігері — тоқылдақ.
- 18.Жаңа Әнұран әуенінің авторы — Ш. Қалдаяқов.
- 19.ҚР тәуелсіздігі жарияланған күн — 16.12.1991.
Ескерту: түпнұсқа мәтіндегі кейбір сұрақтарда жауап көрсетілмеген (мысалы, «Осы жыл ненің жылы?»). Оларды жүргізуші өзекті жылға қарай нақтылап толықтыра алады.
III тур — «Полиглот»: мақал-мәтелді жалғастыру
Полиглот — грек тілінен аударғанда «көп тілді меңгерген адам» дегенді білдіреді. Турдың мәні: мақал-мәтелді дұрыс аяқтап, толықтырылған сөзді үш тілде айту (қазақша, орысша, ағылшынша). Бұл турды ұпайы ең аз қатысушы бастайды.
Үлгі тапсырмалар
-
Мектеп — кеме, білім — …
теңіз / море / sea
-
Өлімнен ұят …
күшті / сильнее / stronger
-
Денсаулық — зор …
байлық / богатство / richness
-
Ананың сүті — …
бал / мёд / honey
-
Білім — сандығы, …
кітап / книга / book
Тіл туралы
-
Жақсы ат — жанға …
серік / друг / friend
-
Бала тілі — …
бал / мёд / honey
-
Тіл — адам жанының …
тілмашы / переводчик / translator
-
Ашу — дұшпан, ақыл — …
дос / друг / friend
IV тур — «Білімпаз»: тақырыптық кесте
Қатысушылар кестеден ұпай құнын таңдап, сұрақтарға жауап береді. Жауап бере алмаса, қарсылас жауап беріп, ұпайды иелене алады. Бастау құқығы — ұпайы ең аз қатысушыда.
«Ақындар»
-
10 ұпай
«Бес жақсы, бес жаман әдет» туралы жазған ақын — Абай.
-
20 ұпай
«Қазақ даласының жұлдызы» атанған ақын-жазушы — Ыбырай.
-
30 ұпай
Төрт жасынан бастап мектепке барған ақын — Мағжан Жұмабаев.
«Ойлан, тап»
-
10 ұпай
2 сағат 15 минут = 135 минут.
-
20 ұпай
Екі ат қосарланып 20 км жүрді. Әр ат 20 км жүрді.
-
30 ұпай
Сәуле — Әсеттің қызы, Әсет — Батырдың ұлы. Сәуле Батырға немере болады.
«Табиғат»
-
10 ұпай
Ең алғаш пайда болған өсімдіктер — балдырлар.
-
20 ұпай
Жойылып кету қаупі бар түрлер туралы ескертетін кітап — Қызыл кітап.
-
30 ұпай
«Құс патшасы» деп аталатын құс — аққу.
V–VII турлар: шығармашылық, мақал айту, блиц
V тур — Шығармашылық
Қатысушылар өз өнерін көрсетеді: ән, күй, мәнерлеп оқу, сахналық көрініс немесе өзге де шығармашылық жұмыс.
VI тур — «Тіл өнері»
Берілген тақырып бойынша мақал-мәтел айту. Ең көп мақал айтқан ойыншыға 10 ұпай беріледі.
VII тур — «Жорға» (1 минут)
Бір минут ішінде қысқа сұрақтарға үздіксіз жауап беру: жылдамдық, жинақылық, дәлдік бағаланады.
«Жорға» турына үлгі сұрақтар
География
Облысымыз — Солтүстік Қазақстан.
Оңтүстік астанамыз — Алматы.
Табиғат
Жер шарының үлгісі — глобус.
Ұя салмайтын құс — көкек.
Қазақ мәдениеті
Атақты күйші — Құрманғазы.
Қазақстанның бұлбұлы — Бибігүл.
Тіл білімі
Есту мүшесі — құлақ.
Сын білдіретін сөз табы — сын есім.
Тарих
Алғаш «Қазақ хрестоматиясын» жазған — Ыбырай Алтынсарин.
30 тамыз — Конституция күні.
Жаратылыстану
Қарағандының пайдалы қазбасы — көмір.
Жер астынан атқылайтын су — артезиан.
Уақыт
Жеті күн — апта.
Алфавитте — 42 әріп.
Өнер
Атақты суретші — Ә. Қастеев.
«Жақсылардың жақсысы» — білім мен еңбек.
Қорытынды
Сайыс соңында ұпай нәтижесі бойынша жеңімпаз анықталып, қорытынды жасалады. Бұл ойын — білімді тексеру ғана емес, көпшілік алдында сөйлеу, жылдам ойлау және көшбасшылық қабілетті шыңдайтын орта.