Біздің ауылға шілдехана тойына келіңіздер
Батыс Қазақстан облысы • Бөкей ордасы ауданы • Бисен ауылы
Салтанат МКҚК ясли-бақшасының ересектер тобы тәрбиешісі: Курмашева Арайлым Бибулатовна
Мақсаты
Балалардың Наурыз мейрамы туралы түсінігін кеңейту, ой-өрісін дамыту. Халқымыздың салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпын құрметтеуге баулу, өнегелі әрі өнерлі азамат болып өсуіне ықпал ету. Бірлікке, достыққа тәрбиелеу.
Негізгі идеялар
- Наурыз — жаңару мен татулық мерекесі
- Үлкенді сыйлау, сөзге тоқтау, сабыр сақтау
- Дәстүрлер: шашу, бата, наурыз көже, ат қою, бесікке салу
Мерекелік көрініс барысы
Зал мерекеге сай безендіріледі. Оқиға желісі дәстүрлі кейіпкерлер мен ұлттық рәсімдер арқылы өрбиді.
Әженің кіріспе сөзі және шашу
Әже залдың ортасына шығып, көрерменді Наурыздың берекесімен қарсы алады:
Наурыз келсе — құт келгені, халайық,
Тамашамен ел көңілін табайық.
Ұлыстың ұлы күнін сағындырған,
Есік ашып, шашу шашып,
Ел болып қарсы алайық!(Шашу шашып, сахнадан шығады.)
Екі баланың сүйінші-хабары
Залға атпен шаба кірген екі бала мерекенің басталғанын жариялайды:
1-бала
Тыңдаңыздар, тыңдаңыздар!
Той дабылын қағып тұрған — мына біз бар!
О, ағайын, туысқан,
Наурыз күні туды шығыстан.
Сол тойға келдім шақырып,
Ат терлетіп алыстан!
2-бала
Естімеген — естіңіздер!
Тыңдамаған — тыңдаңыздар!
Ауылда той басталды!
Ақ түйе қарны жарылды,
Наурызды елім сағынды.
Асығыңдар сол тойға —
Аталар мен ақ әжелер
Күтеді бүгін бәріңді!
Балалар билердің қасына барып, бата сұрайды. Сөз билерге беріледі.
Үш бидің өнегесі
Төле би
Жаңбыр жаумаса — жер жетім. Басшы болмаса — ел жетім. Ақылсызға айтқан сөз — жетім. Балалар, сөзге тұра біліңдер, үлкенді сыйлаңдар. Наурыз тойы құтты болсын, халайық!
Қаз дауысты Қазыбек би
Кекшіл болма — кесапаты тиер еліңе. Елім өссін десең, өршіл болма. Атаның өсиетін балаға, баланың өнерін атаға айтып тарата білген елміз. Балаларым, өнерлі болыңдар. Наурыз тойы құтты болсын!
Әйтеке би
Бөбектерім, еш уақытта ашуға берілмеңдер, сабырлы болыңдар: ашу бар жерде ақыл тұрмайды. Сөз қуған бәлеге жолығар, жол қуған олжаға жолығар. Балаларым, жолдарың болсын! Наурыз тойларың құтты болсын!
Есте қалар ой
Наурыз көрінісінің өзегі — сөзге тоқтау, сабыр, өнер және үлкенді құрмет.
Ата мен әженің тағылымы: Наурыздың мәні және Наурыз көже
Ата Наурыздың мағынасына тоқталады: бұл — «Жаңа күн», яғни жаңа жылдың бастауы, күн мен түн теңеліп, табиғат оянатын мезет.
Әже қонақтарды төрге шақырып, Наурыз көжеден дәм татуға ұсынады.
Ішілетін, жейтінің —
Бұл көжеде бәрі бар.
Ошақта шоқ көп әлі,
Астың ауыр обалы.
Астан үлкен ешкім жоқ,
Қазан аузы жоғары.«Наурыз көжені тоя ішсең — жыл бойы тоқ жүресің» деген ырым сөз бар.
Сүйінші: шілдехана қуанышы
Осы сәтте залға бір бала атпен шауып кіріп: «Сүйінші, сүйінші!» — деп қуанышты хабар жеткізеді.
Құда бала
Ассалаумағалейкум, армысыздар! Наурыз құтты болсын! Ағам мен жеңгем ұлды болды. Сүйінші сұрап келдім.
Рұқсат болса, мен жүрейін. Біздің ауылға шілдехана тойына келіңіздер.
Әже бата беріп, «Екі дүниең абат болсын, екі тойың қабат болсын» деген тілек айтады да, ел болып шілдеханаға аттануды ұсынады.
Құдалар ауылы: ат қою рәсімі
Қонақтар шашумен қарсы алынады. Екі жақ тілек айтып, құдалар төс түйістіріп амандасады. Құда немересіне ат қоюға рұқсат сұрайды.
Ат қою тілек-өлеңі
Абай, Жамбыл, Сәкендей
Ақын болар ма екенсің?
Қажымұқан атаңдай,
Батыр болар ма екенсің?
Тағы саған не дейін,
Үмітіме сенейін,
Үстем болсын мерейің!
Еліңе ардақты Бауыржандай болсын деп,
Атыңды қоям — Бауыржан!
Сенің атың — Бауыржан!
Жұртшылық: «Құтты болсын! Құтты болсын!»
Әжесі ризашылығын білдіріп, сый-сияпат жасайды.
Бесікке салу: аластау және бесік жыры
Әже қуаныш үстіне қуаныш қосып, немерені бесікке салу рәсімін өткізуді ұсынады. Қадірлі қарияға өтініш айтылады.
Рәсім барысы
- Бесікті аластау
- Тыштырма жасау
- Сәбиді бесікке бөлеу
Қолдарыңды жазайын,
Аяғыңды созайын.
Бесігіңе жата ғой,
Тәтті ұйқыға бата ғой.
«Орамал тон болмайды, жол болады» деген ниетпен шашуға орамал ұсынылады.
Ұлттық ойындар және Қыдыр атаның батасы
Жігіттер ұлттық ойынға шақырады. Одан соң музыка ырғағымен Қыдыр ата келіп, ақ тілегін білдіреді:
Амансыңдар ма, қарақтарым! Наурыз тойы құтты болсын.
Ұлыс оң болсын, ақ мол болсын!
Төрт түлік ақты болсын.
Ұлыстың ұлы күнінде ұлыс оңға қонсын.
Менің берген бұл батам Алланың құлағына шалынсын! Әумин!
Жүргізушілердің құттықтауы және бағдарлама
1-жүргізуші
Армысыңдар, халайық! Бармысыңдар, халайық!
Наурыз тойын жылда жұп жазбай қарсы алайық!
Жауын жауып, жер бетіне көк толсын!
Даламызға бұл жаңа жыл құт болсын!
Құрметті ата-аналар, әріптестер, бүлдіршіндер! Сіздерді Ұлыстың ұлы күні — Наурыз мейрамымен құттықтаймын. Аспанымыз ашық, дұшпанымыз жоқ болсын! Жаңа жыл тек жақсылық пен жаңалық әкелсін. Ақ мол болсын, халқымыз тоқ болсын! Баршаңызға бақ қонсын!
2-жүргізуші
Ілесіп Наурызбен көктем жетсін,
Көңілін үлкен-кіші көкке өрлетсін.
Ескі жылмен реніш, өкпе бірге кетсін!
Наурыз — жыл басы құтты болсын!
Құттықтау сөз балабақша директоры Айша Мұсақызына беріледі.
Шығармашылық бөлім
- Балалардың тілегі мен тақпақтары
- «Домбыра» биі (Балбөбек тобының қыздары)
- «Жұмыр қылыш» биі
- Ән, күй, жыр, би арқылы дәстүрді дәріптеу
Сәулесі бар Наурызда таңғы үміттің,
Басын қосқан сан адам сан ғұрыптың.
Ұлыстың ұлы күнін паш етейік —
Белгісін достықпенен мәңгіліктің.
Қорытынды: ақ тілек және дастархан
Мерекелік кеш соңында қонақтар Наурыз көжеден дәм татады. Ниет — келер Наурызға дейін аман-есен, уайым-қайғысыз, тоқшылықпен жету.
Ләйім Наурыз көженің дәмі бұйырсын! Келер Наурызға дейін аман-есен, берекелі күндерде қауышайық. Уақыт бөліп келгендеріңізге көп-көп рақмет!
Мерекелік дастарханнан дәм татыңыздар.