Сөйлемді көшіріп жазу
Қазақ тілі • 4-сынып
Бұл сабақ жоспары сөйлем мүшелерін (тұрлаулы және тұрлаусыз мүшелерді) қайталау, оларды сұрақ қою арқылы табу дағдыларын дамыту және оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу мақсатында құрастырылған.
I. Ұйымдастыру бөлімі
Оқушылардың сабаққа дайындығы тексеріледі.
Сабақтың бағалау шкаласы түсіндіріліп, бағалау өлшемдерімен таныстырылады.
II. Қызығушылықты ояту (ой қозғау)
Өтілген материалды еске түсіріп, қорытындылау үшін төмендегі сұрақтар қойылады:
- Дыбыс үндестігі дегеніміз не?
- Буын үндестігі дегеніміз не?
- Сөз тіркесі қалай жасалады?
- Жай сөйлем мен құрмалас сөйлемді қалай ажыратамыз?
III. Мағынаны тану
Жалаң сөйлем
Тек тұрлаулы мүшелерден тұратын сөйлем жалаң сөйлем деп аталады.
Жайылма сөйлем
Тұрлаулы мүшелерден басқа, тұрлаусыз мүшелердің қатысуымен жасалған жай сөйлем түрі жайылма сөйлем деп аталады.
Сөйлем мүшелерінің негізгі белгілері
- 1) Сөйлем мүшесі белгілі бір сұраққа жауап береді.
- 2) Толық мағыналы сөз немесе күрделі сөз сөйлем мүшесі бола алады.
- 3) Сөйлем мүшесі бір сөзден де, бірнеше сөзден де жасалады.
Оқулықпен жұмыс
1-жаттығу
Сөйлемдерді көшіріп жазыңдар. Бастауыш пен баяндауышты тауып, астын сызыңдар.
Тексеру сұрағы:
Сөйлемнің бастауышы мен баяндауышын алып тастап оқып көріңдер. Не байқадыңдар?
Қорытынды: тұрлаусыз мүшелер өз алдына сөйлем бола алмайды. Ой әрдайым тұрлаулы мүшелер арқылы, яғни бастауыш пен баяндауыш арқылы білдіріледі.
2-жаттығу
Жұмбақтарды көшіріп жазыңдар. Тұрлаусыз мүшелерді тауып, оларға сұрақ қойыңдар.
Мейіріммен сүйеді ол бар адамды,
Өзіне жаратпайды қарағанды.
Көкшіл айна үйдегі
Көрсетеді киноны.
Топпен жұмыс
I топ
Сурет бойынша шағын әңгіме құрастырып жазыңдар. Сөйлемдерден тұрлаулы мүшелерді белгілеңдер.
II топ
Сурет бойынша өлең құрастырып жазыңдар. Сөйлемдерден тұрлаулы мүшелерді белгілеңдер.
5-жаттығу
Өлеңді мәнерлеп оқыңдар.
«Қандай?» деген сұраққа жауап беретін сөздерді табыңдар.
Қосымша сұрақ:
Ол сөздер сөйлемнің қандай мүшесі болады?
Қысқа қорытынды
Бұл сабақта сөйлем мүшелерінің қызметі нақты тапсырмалар арқылы бекітіледі: тұрлаулы мүшелерді (бастауыш, баяндауыш) табу, тұрлаусыз мүшелерді сұрақ қою арқылы анықтау және сөйлем құрылымын жалаң, жайылма сөйлемдерге ажырату.