Махамбеттің термесі
Махамбет поэзиясы — намыс дабылы
Материалды құрастырған: Тажақынова Гаухар Қайнарбекқызы, қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі.
Бұл поэзиялық кеш Махамбет Өтемісұлының жалынды мұрасымен тілдесуге, оның өлеңдеріндегі еркіндік рухын, азаматтық үнін және халықтық мұратын терең түсінуге арналады.
Мақсаты
- ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы әдебиетте бұқарашылдық идеясын айқын танытқан, хан-феодалдар мен еңбекші халық арасындағы күресті шынайы жырлаған жауынгер ақын Махамбет Өтемісұлының асыл мұрасын таныту.
- Ақынның қысқаша өмір жолына шолу жасап, поэзиясына талдау арқылы өлеңдерінің идеясы мен мақсатын түсіндіру.
- Оқушылардың Отанға, туған жерге деген сүйіспеншілік сезімін арттыру.
Көрнекіліктер
Портрет және тақырып
Ақын портреті, кеш тақырыбы жазылған көрнекілік.
Көрме
Ақын шығармаларының көрмесі.
Өмірдерек бейне-слайд
Махамбеттің өмір жолы мен қызметіне қатысты деректі материалдар.
Пікірлер плакаты
Ақын туралы жазылған пікірлер мен дәйексөздер.
Жоспар
- 1 Кіріспе бөлім
- 2 «Мен, мен едім, мен едім» — ақын өмірі мен шығармашылығына шолу
- 3 Махамбеттің термесі
- 4 Өлеңдерді мәнерлеп оқу
- 5 Деректі бейне-слайд: «Махамбет — жыры даланың, Махамбет — жасын найзағай»
Кеш барысы: жүргізушілер сөзі
І жүргізуші
Қайырлы күн, қадірменді жыр сүйер қауым! Көкірегі ояу, көзі ашық, көңілі сергек ағайын! Ақын жыры ханды да қалтыратқан, өжет ойы найзадай жарқылдап, қара бұлтты қақ айырып, ел намысын қайраған.
Махамбет жыры — елімнің ерлік жыры. Қарсы ақырып, қалың жауға ұмтылған рухтың үні.
ІІ жүргізуші
Зұлымдықты көрсе, бұрылып тоқтамайтын қайсар сөз бар. Қатер төнсе, неге ұшпасын — Махамбеттің жырлары оққа айналып, жігерге от береді.
Оның поэзиясы найза мен жебенің жүзіндей өткір. Жорық жырлары уақытқа бағынбай, кеңістікке сіңіп, мәңгі жаңғырып келеді. Сондықтан бүгін біз «Махамбет поэзиясы — намыс дабылы» атты кешімізде бас қосып отырмыз.
«Мен, мен едім, мен едім»: өмірі мен күрескерлігі
1-оқушы
Махамбет Өтемісұлы 1803 жылы Орал облысына қарасты Нарын құмында дүниеге келген. Шыққан ортасы — шағын шаруа. Халқы үшін қызмет ету, ел қамын ойлау оның жастай қалыптасқан үлкен мұраты болды.
«Ереуіл атқа ер салу, елеулі қолға найза алу» мұраты оны ел тарыққан шақта жолды батыл күрестен іздеген әрі батыр, әрі ақын дәрежесіне көтерді.
2-оқушы
Махамбет — жалынды жауынгер ақын. Ол 1836–1841 жылдары Батыс Қазақстандағы Бөкей ордасында Ресей патшалығының отаршылдық саясатына қарсы ұлт-азаттық көтерілістің басшыларының бірі болды.
Еркіндік пен теңдікті аңсаған, халықтың мұңын мұңдап, жоғын жоқтаған қылыштай өткір жырлары көтерілістің ұранына айналды. 1846 жылы отаршылдар жіберген аңдушылар тобы ақынды алдап қолға түсіріп, қапыда қазаға ұшыратты.
Еділ мен Жайықтың қазақ құшағында мәңгі қалуын тілеген баба арманы — бүгінгі тәуелсіздік пен бейбіт күннің тарихи өзегі.
Толғау және терме: поэзияның салмағы
І жүргізуші
«Мен, мен едім, мен едім» толғауын орындайтын — Ермұқан ағай.
І жүргізуші
Қорғасындай салмақты, алтындай саф, таза асыл сөз Нарын құмынан әуелеп көтеріліп, бүкіл қазақ даласына тарады — ер намысын қайрады.
ІІ жүргізуші
Заман кейде ақиқатты кеш ұғады: Махамбет жыры қалай ескірмек? Айбатты мекен арыстан жырларыңнан арыстанның да дауысы естіледі. Жырың — кейде найзағайдай шатырлаған, тағдырды да тақымға сыйдырған қуат.
Махамбетті тек оқып қою аз: оның жырын жүрекпен қабылдап, жанмен сезініп, ақылмен бағалау керек. Ұлы ақынның наркескен жырлары санамызда да, жүрегімізде де өшпес намыс отындай мәңгі жанады.
Мәнерлеп оқу бөлімі
Осы сәтте оқушылар Махамбет жырларын кезекпен мәнерлеп оқиды.
Деректі бейне-слайдқа кіріспе
І жүргізуші
Жарқылдап көкте ойнаған — Махамбет, жасын найзағай. Болашақ қамын ойлаған, толықсып туған найзағай.
ІІ жүргізуші
Тастан да тамыр іздеген — Махамбет, нұры даланың. Жамандықты жіпке тізбеген — Махамбет, жыры даланың.
Өмірдерек бейне-слайдқа назар аударайық.
Қорытынды
І жүргізуші
Осымен Махамбет Өтемісұлының шығармашылығына арналған «Махамбет поэзиясы — намыс дабылы» атты поэзиялық кешімізді жабық деп жариялауға рұқсат етіңіздер.
ІІ жүргізуші
Жорық жырлары өлмейді: олар уақыт пен кеңістіктің өзегіне сіңіп, ұрпақтан-ұрпаққа жетеді. Махамбеттің жалынды жырлары намыс отындай мәңгі лаулап жана береді.
Көңіл қойып тыңдағандарыңызға рақмет!