Баланың атасы мен әжесінің тәрбиесінде, атасы мен әжесінің баласы болуына қалай қарайсыздар
Кіріспе: Бақыттың бастауы қайда?
Құрметті ата-аналар! «Отан отбасынан басталады» деген сөздің мәні терең. Ата-ана мен ұстаздар қауымы үшін жас ұрпақты тәрбиелеп, оны қоғам мүддесіне жарату — кезек күттірмейтін мәселе. Бұл іске бірлесе атсалыссақ, алар асуымыз да биік болмақ.
Қазіргі қоғамда ата-ана баласынан не күтеді? Баласын қалай тәрбиелейді? Ата-ананың бақыты неде? Бала ата-анасын қалай бақытты ете алады? Осындай сауалдар төңірегінде ой қозғаймыз.
Эпиграф
Пікірталасымызды Мұзафар Әлімбаевтың өлең жолдарымен бастайық:
Қипақтайды қит етсе анаң, әкең,
Қайтсем ғана осыны адам етем.
Басқалардың осындай балалары,
Тап осындай жаңғалақ шала ма екен?
Ойым емес, оллаһи, біздікінің...
Енжарлығы елде жоқ алабөтен.
Туа сала тұлпардың жалын тартқан;
Қырғиларға қызығып қарап өтем.
Жарық сыйлап маңына, жылу сыйлап,
Бұ да бір күн алаудай жана ма екен?
Ел қатарлы елеулі еңбек етсе-ау,
Болмаса да топ жарған дара бөтен.
Мүше тістеп мықтылар той жасаса,
Жерге қарап мен сорлы қалар ма екем?
Үміт пен күдіктің ортасында
Ата-ананың үміті талады екен!
Бұл жолдар ата-ананың бала болашағына алаң көңілін, «қайтсем де баламды адам етем» деген арманын айқын көрсетеді. Ата-ананың үміті баласымен бірге жасайды.
Жылдам ойын: «Кім жылдам?»
Өз баламызды қаншалықты білетінімізді байқау үшін шағын ойын өткізуге болады: ата-аналар шеңберге тұрады, мұғалім сұрақ қойып доп береді, допты алған ата-ана жылдам жауап беріп, келесі адамға ұсынады.
Сұрақтар тізімі
- Балаңыздың туған күні қашан?
- Сынып жетекшісінің аты-жөні кім?
- Балаңыздың парталас көршісі кім?
- Балаңыз 1-сыныпқа қай жылы барды?
- Балаңыздың сүйікті асы қандай?
- Балаңыз спорттың қай түрін жақсы көреді?
- Балаңыз қандай түсті жақсы көреді?
- Балаңыздың аяқ киім өлшемі қандай?
- Балаңызды еркелетіп қандай сөз айтасыз?
- Балаңыз сізді ренжіткенде ең алдымен қандай сөз аузыңызға түседі?
Назар аударайық
Павловтың пікірінше, әрбір баланың мінез-құлқы ата-анасының жағымды іс-әрекетіне қарап қалыптасады. Бала — көргенін қайталайтын айна: өскен ортасы мен алған тәрбиесі оның болмысына тікелей әсер етеді.
Пікірталас сұрақтары
Төмендегі сұрақтар ата-ана мен ұстазға бірдей ой салуға бағытталған:
Құндылықтар мен бедел
- Бала тәрбиесіне қатысты қазаққа тән қандай қасиеттерді дұрыс деп санайсыз?
- Бала үшін ата-ананың қайсысының беделі күшті деп ойлайсыз?
- Баланы еркін тәрбиелеу дұрыс па, әлде қатаң тәртіп қажет пе?
Жауапкершілік пен ықпал
- Бала тәрбиесінде отбасының жауапкершілігі басым ба, әлде мектептікі ме?
- Ата мен әженің тәрбиесі туралы көзқарасыңыз қандай?
- Жақсы адам болып қалыптасуға отбасылық тәрбиенің ықпалы зор деген пікірмен келісесіз бе?
Ситуациялық жағдаяттар
Талқылауға арналған қысқа жағдаяттар. Әрқайсысы бойынша ата-аналардың пікірі тыңдалады.
Үш жағдаят
- 1 Өзінен кішілерге әлімжеттік көрсетіп, ақша тартып алу.
- 2 Бала өз міндетіне салғырт қарауы (оқу, үй жұмысы, жауапкершілік).
- 3 Балаларға қымбат зат алып беру (материалдық ынталандырудың шегі).
Ата-анаға кеңес: тәрбиеге кедергі келтіретін 7 қателік
Егер балаңыздың қатыгез, қайырымсыз, өзімшіл болып өсуін қаламасаңыз, төмендегі қателіктерден сақ болыңыз.
Жіберілетін жиі қателіктер
- «Егер сен мен қалағандай болмасаң, мен сені жақсы көрмеймін» деп шарт қою.
- «Не істесең, соны істе — маған бәрібір» деп немқұрайды қарау.
- Аса қаталдық: «Мен не айтсам, соны орындауың керек, өйткені мен үйдің басшысымын».
- Баланы шектен тыс еркелету.
- «Саған көңіл бөлуге уақытым жоқ» деу, эмоциялық қолдауды азайту.
- Баланы тым көп ақшамен қамтамасыз ету.
- Баланың ісіне өз көңіл-күйіңізге қарай баға беру (көңіл-күй төмен кезде баланың қуанышына ортақтаспау, әңгімесіне құлақ аспау).
Осыларға жол бермесеңіз, балаңыз саналы азамат болып өсіп, сізді бақытқа бөлейді.
Ой түю
«Ата-ананың ақылы — қазулы қара жолмен тең», — дейді Дулат Бабатайұлы. Яғни, ата-ана баласының түйсігіне қандай із салса, бала көбіне сол соқпақпен жүреді.
Талқылау: «Жұмбақ кейіпкер»
Бір кейіпкердің әңгімесін тыңдағаннан кейін мына сұрақтар төңірегінде пікір айтыңыз:
- Бұл жағдайға сіз не дер едіңіз?
- Сіздің түсінігіңізше бақытты жанұя қандай болуы керек?
- Балаға және ата-анаға қандай ақыл-кеңес берер едіңіз?
Ойын: «Жазалау» (шешім қабылдау сәті)
Ортаға 3 ата-ана шақырылады. Әрқайсысына бір жағдаят ұсынылады. Мақсат — «жазалау керек пе?» емес, «қалай әсер етеміз: шекара, түсіндіру, жауапкершілік» деген сұраққа адамгершілікпен жауап беру.
Жағдаяттар
- Балаңыз мектепте сіздің көзіңізше мұғалімге дауыс көтеріп, айқайласты.
- Балаңыз көрші үйден бір зат ұрлап алыпты. Мұны көршіңіз келіп айтты.
- Мектепте өзінен кіші баланы ұрып, төбелес шығарғанын мұғалімнен естідіңіз.
Ата-анаға жадынама: «Ұяда не көрсең…»
Баланың мінезі көбіне өмірдің алғашқы жылдарында қалыптасады. Төмендегі тұжырымдарды ой елегінен өткізіңіз:
Балалық тәжірибе
- Кішкентайынан көп жапа шеккен бала өскенде кінәмшіл болады.
- Кішкентайынан мазақ көрген бала өскенде ұялшақ болады.
- Кішкентайынан жекіруді көп естіген бала кінәні өз мойнына алуға бейім тұрады.
Орта әсері
- Кішкентайынан көптің бірі болып өскен бала кейін бауырмал, сабырлы, ұстамды келеді.
- Кішкентайынан жалғыз тәрбиеленген бала өзімшіл болуға бейім.
- Кішкентайынан қатыгездікті көп көрген бала өскенде дау-дамайдың ортасында жүруге бейім болады.
Жағдаятқа ену: балалардың шынайы сөздері
Оқушылар ата-анасына келіп, өз басынан өткен жағдайды айтады. Ата-аналар сол сәттегі сезімін және әрекетін (қуаныш, реніш, сабыр, қолдау) көрсетеді.
4 қысқа диалог
1-оқушы: Анашым, мен бүгін сабаққа бармай-ақ қояйыншы. Үй тапсырмасын жаттамадым. Апай сұраса, «ауырып жатыр» деп айта салыңызшы…
2-оқушы: Әке, мен бүгін мектептің терезесін сындырып алдым…
3-оқушы: Анашым, мен бүгін сіздің жақсы көретін құмыраңызды сындырып алдым…
4-оқушы: Әке, мен бүгін мектептегі жарысқа қатысып, мақтау қағазын алдым!
Ақ жәшік — Қара жәшік: қасиеттерді іріктеу
Ортаға ақ және қара жәшік қойылады. Ата-аналарға жақсы және жағымсыз қасиеттер жазылған қағаздар таратылады. «Егер мен баламнан бақытымды көргім келсе…» деген оймен жақсы қасиеттерді ақ жәшікке, жағымсыздарын қара жәшікке салады.
Отбасы — тәрбиенің өзегі
Отбасында адам бойындағы асыл қасиеттер қалыптасады. Отанға деген ыстық сезім жақындарына, туған-туысқа деген сүйіспеншіліктен басталады. Еліміздің болашағы — бүгінгі баланың дұрыс азамат болып қалыптасуына, ал ол — отбасындағы тәрбиеге байланысты.
Балаларыңыз елін, Отанын сүйетін азамат болып өсіп, сіздерді бақытқа кенелтсін десеңіздер, бала тәрбиелеудегі қателіктерге жол бермеңіздер.
Қорытынды ой
Қатты тәртіп көрсе бала күнінде,
Өнерімен қуантады түбінде.
Бала нені білсе жастан, ұядан —
Өле-өлгенше соны таныр қиядан.
Өнер-білім берем десең басынан,
Бер оқуға балаларды жасынан.
Ата-анадан өсіп ұрпақ тараған,
Жақсы-жаман болса бала — солардан.
Ата-ананың бақыты — баланың дұрыс адам болып өсуімен өлшенеді. Ал баланың сізге бақыт сыйлайтын тұлға болып қалыптасуы — ең алдымен сіздердің сабырлы сөзіңізге, әділ шекараңызға, күнделікті үлгі-өнегеңізге байланысты.
Әрбір отбасыға күннің шуағындай шаттық, жылуындай мейірім, қуаныш, береке, бақыт тілейміз.
Талқылауға соңғы сұрақ
Бүгінгі пікірталастан қандай әсер алдыңыз? Қай ой сізге ерекше әсер етті?