Махамбеттің күйлері жайында
Семинар сабақ жоспары
Махамбет өлеңдерінің ерекшеліктері мен мәні
Бұл сабақ «ашық журнал» форматына жақын, талқылау мен зерттеуге құрылған семинар ретінде ұйымдастырылады. Негізгі өзек — Махамбет Өтемісұлының ақындық қуатын, күрескер рухын және шығармаларының көркемдік-тілдік табиғатын тереңірек тану.
Мақсаты
- Білімділік: Махамбет жырларының тақырыптық ауқымын, өршіл рухын, көркемдік ерекшелігін, өзіндік тілдік қолтаңбасын таныту; мәні мен маңызын ұғындыру.
- Тәрбиелік: Отансүйгіштікке, шыншылдыққа, адамгершілікке баулу.
- Дамытушылық: Ойлау, қиялдау, салыстыру, ой қорыту және өзіндік пікір қалыптастыру қабілеттерін жетілдіру.
Форматы мен әдістері
- Түрі: семинар сабақ
- Әдістері: баяндау, сұрақ-жауап, РАФТ, іздену-зерттеу
- Пәнаралық байланыс: тарих, география
Көрнекіліктер
- Махамбет портреті
- «Аңыз адам» журналы
- Плакаттар, слайдтар, бүктемелер
- Атлас картасы
І. Ұйымдастыру кезеңі
Сабаққа дайындық
- Оқушылармен амандасу, түгелдеу
- Сабаққа әзірлікті тексеру
- Психологиялық дайындық: әр топ бір-біріне бүгінгі сабаққа қатысты жақсы тілек айтады
Эпиграф
Махамбет, Махамбет... Білмеймін жел ме, сел ме,
Жырда онымен бір тұлға теңесер ме?
Әділетсіз дүниенің қабырғасын
Махамбетше сөгер жан кездесер ме?Фариза Оңғарсынова
Мұғалімнің кіріспе сөзі
Бүгінгі сабақ — ерекше форматтағы ашық сабақ. Біз Махамбеттің ақындық дарыны, күрескер рухы, сондай-ақ күйшілік қыры туралы ой қозғап, шығармаларына талдау жасаймыз.
ІІ. Қызығушылықты ояту
Топтық тапсырма
І топ — «Ақын», ІІ топ — «Батыр», ІІІ топ — «Күйші» сөздерінің мағынасын түсіндіреді. Осы үш қасиетті бойына дарытқан тұлға кім? — Махамбет Өтемісұлы.
- Махамбеттің суреті көрсетіледі
- Бағалау парағы топ басшысына таратылады
Өлең жолдары арқылы кіріспе
Менің атым — Махамбет,
Жасқұстағы Жәңгір хан ісінен болдым құса-дерт.
Атасы өткен Айшуақ соны көзі көрді ғой:
Менің атам Өтеміс елдің қамын жеді ғой.
Осы жалынды жолдарды еске ала отырып, сабақтың негізгі мазмұнына көшеміз.
ІІІ. Білімді тексеру
І топ
Махамбет өміріне қатысты жылдарды дұрыс деректермен сәйкестендіреді.
ІІ топ
Исатай–Махамбет көтерілісі туралы жалпы мағлұмат береді және карта бойынша түсіндіреді.
ІІІ топ
Бұрынғы сыныптарда оқылған Махамбет өлеңдерін сызба арқылы көрсетіп, бір шығарманы жатқа мәнерлеп оқиды.
Қарастырылатын өлеңдер
ІV. Мағынаны тану: негізгі талдау
Махамбет өлеңдерінің өзекті арқауы — елін, жерін қорғауға шақыру, намысты ояту, жастарды қиындыққа мойымайтын қайсарлыққа тәрбиелеу. Ақын «жалаулы найза қолға алып», елдік үшін күресуге үндей отырып, халық мүддесі жолындағы күрестің рухани биігін көрсетеді.
Толарсақтан саз кешіп,
Тоқтамай тартып шығуға
Қас үлектен туған қателепті
Қара нар керек біздің бұл іске.
Қабырғасын қаусатып,
Біздің бүйткен бұл іске...
Бұл жолдарда ақын күрес жолының ауырлығын жасырмайды: қиындыққа төзетін «қара нардай» қайрат, табандылық керектігін алға тартады. Махамбеттің «Қызғыш құс» өлеңінде де туған елге деген сүйіспеншілік айрықша көрінеді. Ақын психологиялық параллелизм тәсілін шебер қолданып, қызғыш құстың күйі мен өз тағдырын салыстыра отырып, ел үшін отқа түсу идеясын тереңдетеді.
І топ
Исатай туралы және Исатай қаза тапқаннан кейін жазылған өлеңдер.
ІІ топ
Ақынның өзі туралы өлеңдері.
ІІІ топ
Көтеріліс пен соғыс тақырыбындағы өлеңдер.
V. Өзіндік іздену-зерттеу жұмысы
Оқушылар қосымша дереккөздермен жұмыс істеп, материал жинақтайды және қорғау жұмыстарын ұйымдастырады. Бұл кезең сабақтың зерттеушілік сипатын күшейтіп, дәлелді пікір айтуға үйретеді.
Махамбет — күйші
Талқылауға ұсынылатын күйлер:
І топ
Махамбеттің күйлері туралы зерттеу.
ІІ топ
Махамбет туралы ақын-жазушылардың ой-пікірлері.
ІІІ топ
Қазіргі кезеңдегі Махамбетке арналған ескерткіштер мен ғимараттар.
VІ. Ойтолғаныс
Оқушылар кескінді қағаздарды таңдау арқылы үш топқа қайта бөлінеді: қылқалам — «Ақындар», хат — «Батырлар», кітап — «Күйшілер». Бұл таңдау топтың ниетін символдық тұрғыда айқындайды: қалам ұшталсын, сәлем алысқа жетсін, білім тереңдесін.
Ақындар
Махамбетке арналған ақындардың өлеңдерін жатқа айтады.
Батырлар
Махамбетке хат жазады.
Күйшілер
Махамбет өлеңдері туралы шағын шығарма жазады.
VІІ. Қорытынды
Өзге елде зерделі ақын бар ма осындай,
Салмағы әр сөзінің қорғасындай.
Көңілде өзгермейтін табы қалған,
Тарихтың тасқа соққан таңбасындай.
Махамбет мұрасы — халық жадында өшпейтін, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасатын рухани қазына. Ақынның сөзі — еркіндік пен әділет үшін күрестің айғағы, елдік сананы бекітетін тарихи таңба.
VІІІ. Бағалау
Топ басшылары бағалау парағы бойынша қорытынды бағаны жариялайды.
ІX. Үй тапсырмасы
Қалаған Махамбет өлеңдерін таңдап, жаттап келу.