Өмір құбылысын көркемдік тұрғысынан қабылдау әрқашанда дара, әрі таңдамалы
Балабақшадағы бейнелеу өнері: көркемдік тәрбиенің өзегі
Балабақшадағы бейнелеу өнері балаларға көркемдік тәрбие берудің маңызды бағыты болып саналады. Оның негізгі мақсаты — қоршаған ортадағы, табиғаттағы және өнердегі әсемдікті қабылдай білуге үйрету, қызығушылық сезімін ояту, ой-өрісті кеңейту, көркемдік таным мен түсінікті тереңдету, сұлулыққа сүйіспеншілікті арттыру және көркемдік талғам қалыптастыру.
Педагогикалық үдерісті жоспарлау және жүргізу
Жылдық жұмыстың логикасы
Жыл бойына жүргізілетін педагогикалық үдерісте тәрбиеші белгіленген уақытта балалардың бұрын меңгерген білім, білік, дағдыларын қайталап, бекіте отырып, жаңа материалды игертудің қызықты әрі алуан түрлі әдіс-тәсілдерін таңдайды. Сонымен бірге сурет салу, мүсіндеу және қиып жапсыру үшін қажетті құралдарды қолданудың тиімді жолдарын қарастырады.
Мақсат пен міндетті нақтылау
Әр сабақта бейнелеу іс-әрекетінің мақсаты мен міндеттері алдын ала айқындалып, оны жүзеге асырудың бағыт-бағдары белгіленеді. Бұл сабақтың құрылымын жинақтап, уақытты тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Бақылау, талдау және есте сақтау дағдылары
Балалар сурет салатын немесе мүсіндейтін затты, құбылысты бақылап, талдай білуі қажет. Тәрбиеші түр-түсін, көлемін, пішінін түсіндіріп, маңызды белгілерін ажыратуға көмектеседі. Нәтижесінде бала қабылдағанын зердеде сақтай алу дағдысы біртіндеп қалыптасады.
Сабақ құрылымы: түсіндіру, көрсету, қолдау
Бастапқы кезең
- Ауызша баяндау және қысқаша түсіндіру.
- Сұрақ-жауап арқылы ой қозғау.
- Өткен материалды қайталау және бекіту.
Негізгі кезең
Жаңа тақырып түсіндіріледі, үлгі талданады және көрсетіледі. Тәрбиеші тақырыпқа сәйкес бейімдеу тәсілдерін таңдап, жалпы нұсқау береді де, балаларды іс-әрекетке бағыттайды.
Жұмыс барысындағы жетекшілік
Балалар іске кіріскен соң тәрбиеші бақылап, қажет кезінде жеке нұсқаулар береді, көмек көрсетеді. Әр баланың қабілеті мен қарқыны ескеріліп, қолдау дараландырылады.
Нәтижені талдау және кері байланыс
Дайын болған жұмыстардың бірнешеуі тақтаға ілініп, балалардың назары нәтижеге аударылады. Қалған балалардың да жұмыстарын аяқтауы қадағаланып, еңбек нәтижесі топпен бірге талданады.
Тәрбиеші қорытынды пікірін айтып, сәтті шыққан тұстарын атап, мадақтайды және үлгі етеді. Ал сәтсіздіктер мен ұқыпсыздыққа қатысты келесі жолы қайталанбауы үшін нақты, жұмсақ ұсыныстар арқылы ескерту жасайды.
Шаршауды алдын алу
Іс-әрекет барысында шаршау байқалса, қысқа сергіту сәті ұйымдастырылып, содан кейін жұмыс қайта жалғасады. Уақытты үнемді пайдалану — тәрбиешінің ізденісіне, шығармашылығына және педагогикалық шеберлігіне тікелей байланысты.
Әсемдікті қабылдау: дара және эмоциялық тәжірибе
Өмір құбылысын көркемдік тұрғысынан қабылдау әрқашан дара әрі таңдаулы болады. Оның негізінде әсемдікке эмоция арқылы үн қату жатыр. Бала табиғаттағы, заттық әлемдегі және өнердегі сұлулыққа, сондай-ақ адамдардың мейірбан сезіміне жауап береді. Мұнда баланың қуанышы, талпынысы, толғанысы сияқты жеке тәжірибесінің маңызы зор.
Көркем ақпараттың сапасы мен көлемі
Көркемдік тәрбие әдістері алуан түрлі. Олар көбіне көркем ақпараттың көлемі мен сапасына, ұйымдастыру тәсіліне, іс-әрекет түрлеріне және баланың жас ерекшелігіне тәуелді.
Педагог тұлғасының рөлі
Бұл үдерісте педагогтың даярлық деңгейі, шеберлігі және қабілеттілігі айрықша орын алады. Тәрбиеші көркемдік әсерді ұйымдастыру арқылы баланың қабылдауын тереңдетеді және бағыттайды.
Тұтас қабылдау және бөлшектерге назар аударту
Бала эстетикалық тәжірибені әлеуметтік ортадан, заттық дүниеден, табиғи құбылыстардан және көркем шығармалардан алады. Сондықтан суреттің, ертегінің мазмұнын, әуеннің сазын тұтастай қабылдау өте маңызды.
Кейін тәрбиеші баланың назарын бөлшектерге аударуға көмектеседі: дыбыстарды зейін қоя тыңдау, заттың түсі мен пішінін мұқият қарау, мақсатты бақылау жасау. Бұл тәсілдер қабылдауды нақтыландырып, көркемдік түсінікті байытады.
Көрнекі және ауызша әдістердің үйлесімі
Балалардың көркем әсерді қалай қабылдайтынына қарай тәрбиеші өнер туындысын, музыкалық әуенді, әнді, ертегіні тыңдатып, суреттерді көрсетіп отырып, тікелей әңгімелейді, түсіндіреді және сұрақтар қояды. Осыған сүйене отырып, көркемдік тәрбие әдістерін көрнекі және ауызша тәсілдер ретінде қарастыруға болады.
Сөйлесу мәдениетіне қойылатын талап
Әңгімелесу барысында бала тек суреттің, өлеңнің, әннің мазмұнын немесе тапсырманың мәнін түсініп қана қоймай, кейіпкерлердің көңіл күйін сезініп, сол жағдайды ішкі тәжірибесі арқылы “басынан өткендей” қабылдай алуы маңызды. Бұл үшін педагог жарқын, бейнелі тіл қолдануға ұмтылады.
Әдістердің икемділігі және дербестікке жетелеу
Ұйымдастыру формасына тәуелділік
Әдістер іс-әрекетті ұйымдастыру формасына қарай өзгеріп отырады. Бейнелеу сабақтарында тәрбиеші кейде нақты нұсқау береді, ал кейде балаларға орындау тәсілін өздері табуды ұсынады.
Жапсыру мен мүсіндеудегі ерекшелік
Жапсыру сабақтарында жеке бөлшектерден зат құрастыруға мүмкіндік беретін тәсілдер, ал мүсіндеуде тұтас материалдан бейне жасап, бөлшектерді айқындауға бағытталған әдістер қолданылады. Мұнда үйрету жеткілікті дәрежеде тікелей жүзеге асады.
Жанама жетекшілік және әдістердің күрделенуі
Баланың дербес іс-әрекетінде үлкендердің жетекшілігі көбіне жанама ықпалмен шектеледі: ол тек әрекетке ынталандырады, еске түсіреді және қателерді түзетеді. Балалардың жас ерекшелігіне, даярлық деңгейіне, жеке ынтасы мен талаптарының өсуіне қарай әдістер біртіндеп күрделене түседі.
Ғылым мен тәжірибенің ұстанымы
Педагогикалық ғылым мен тәжірибе эстетикалық сезімдердің, қарым-қатынастың, ой қорыту мен бағалаудың, сондай-ақ тәжірибелік іс-әрекеттердің қалыптасуына көмектесетін ең тиімді әдістерді анықтауға бағытталады.