Қазақша рефераттар

Көкпар сөзі қандай сөз

Ашық тәрбие сағаты

Салтым менің – халқым менің

Қазақ халқының салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпы — ұрпақ тәрбиесінің өзегі. Бұл қойылымда қонақжайлық, бата, қыз ұзату сияқты құндылықтар көрініс арқылы беріліп, оқушылардың адамгершілік қасиеттерін нығайту көзделеді.

Түйін

Дәстүр — құр салт емес, ол тәрбие, бірлік және инабат.

Мақсаты

  • Қазақ халқының салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпының тәрбиелік мәнін ұғындыру, баланың бойына адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру, халық өнегесін үйрету.
  • Оқушылармен тығыз байланыс орнатып, ортақ тәрбие жұмысына жұмылдыру.

Кіріспе: ауылға қош келдіңіз

1-жүргізуші

Қайырлы күн, қадірменді қауым! Қымбатты да ардақты достар, сыныптас жолдастар!

Қазақ осы — дала дейтін, күн дейтін,
Қазақ осы — «Өнер алды — тіл» дейтін.
Қазақ осы — қарасың ба, ақсың ба,
Қоңырсың ба — жатырқауды білмейтін.

Иә, қазақ халқы — кішіпейіл, қонақжай халық. Қонақ десе, қоң етін кесіп беретін жұрт.

2-жүргізуші

Біздің ауылға қош келдіңіздер!

Қазақта қонақтың төрт түрі бар: арнайы қонақ, құдайы қонақ, қыдырма қонақ, қылғыма қонақ.

  • Арнайы қонақ — алыстан әдейі іздеп келген туыс-туған, жолдас-жора; сағына күткен сыйлы қонақ.
  • Құдайы қонақ — бейтаныс, алыс жолдан жолаушылап келген тосын қонақ.
  • Қыдырма қонақ — ерігіп, үйден үйге, ауылдан ауылға кезіп, сөз аңдып жүретін қонақ.
  • Қылғыма қонақ — ауыл ішіндегі берекелі үйлерді жағалап, барын жеп, келесі үйге тарта беретін сұғанақ қонақ.

Қонақжайлық: «Біздің ауылға келген қонақтар қандай?»

1-жүргізуші: Сонда бүгін біздің ауылға келіп отырған қонақтар қандай қонақтар?

2-жүргізуші: Біздің ауылға келген қонақтар — сыйлы қонақтар!

Көрініс: жеңгелердің сөздері

Жеңге 1: Әй, сенің Ақжігітің біздің қызға көз қырын салып жүрген сияқты. Сен ештеңе байқамадың ба өзі?

Жеңге 2: Мен де соны ойлап жүрмін. Не істерімді де білмеймін. Ақжігіттің мінезін өзің де білесің ғой: кейде ішкі сырын маған да айтпай, жасырып жүреді.

Жеңге 1: Дұрыс. Біздің Еркетай да бүгін үндемей, бір түрлі болып жүр.

Жеңге 2: Әй, біз осында әңгіме-дүкен құрып тұрғанда, бәрінен құр қаламыз. Жүр, үй ішіндегілермен сөйлесіп, не боларын ақылдасайық.

Жүргізушілердің пайымы

1-жүргізуші: Не болды? Біздің Еркетай өз сыңарын тапқан тәрізді.

2-жүргізуші: Солай дейсің-ау!

1-жүргізуші: Әлгі кісілердің әңгімесін естімедің бе? Бұдан қара да тұр: кешке Еркетайдың үйінде қыз ұзату тойы болады.

2-жүргізуші: Не нәрсе болса да уақытында көрерміз. Қазір үйге қайтайық. Той болса, тойда кездесерміз. Қазақ деген жұрт десек, ең алдымен есімізге түсетіні де — осы той емес пе?

Той — өмірдің сәні,
Онсыз болмас еш нәрсенің мәні.

Қыз ұзату: рәсімдер мен бата

Біраз уақыт өткен соң қыз ұзату тойы басталады. Ауыл адамдары жиналып, келін ортаға шығады. Осы кезде қыздың беті орамалмен жабылады, содан кейін бата беріліп, беташар рәсімі орындалады.

Ақсақал батасы

Туын тіккен ынтымақ,
Отауларың құтты болсын.
Бірге жаққан бұл шырақ,
Үбір-шүбір жанға толсын.
(Әумин)

Бұдан кейін келіннің бетін ашу рәсімі жасалады.

Сыңсу мен шығарып салу

Қыздың әке-шешесі қимастықпен көз жасын тыя алмай, ақылын айтып, сыңсу бастайды.

Жүргізушілер де қыздың жанына барып: туған ауылына сөз келтірмей, әдепті, ибалы болуын тілейді.

Қызды екі жеңгесі екі жағынан ұстап, ортаға алып келгенде, ауыл әжелері шашу шашып, келіннің маңдайынан сүйіп, ақ жол тілейді.

Осы сәтте «Ақ келін» әні орындалып, ауыл адамдары ұзақ сапарға шығарып салады.

1-жүргізуші

Жарар, халқым, мұңайма — бұл қуаныш,
Осы тойың сыйласын мол жұбаныш.
Қызың кетті сапарға абыроймен,
Бар тілекті тілейік бір сұраныш.

2-жүргізуші

Қызықты жыр, той-думан,
Ортамызды ашайық.
Ән мен күйді төгілтіп,
Інжу-маржан шашайық.

Ойын-сауық, өнер және «Сөз мерген»

Үлкендер дастархан басына жайғасады. Жастар той қызығына кіріседі: түрлі ойындар ойналып, жұмбақтар шешіліп, ән айтылып, жыр төгіледі.

Жастарға шақыру

1-жүргізуші

Ал, қанекей, жастарым,
Ойын-сауық бастайық.
Қызық-думан той жасап,
Өнерді өрге тастайық!

Музыка

2-жүргізуші: Ойыннан шаршаған болармыз, енді отырып ән тыңдайық.
Жігіттер: Иә, дұрыс!
1-жүргізуші: Онда «Туған жер» әнін орындап берейін.

Көнерген сөздер

Ойын барысында «сырлы сандық» секілді тапсырмалар беріліп, көне сөздердің мағынасы ашылады. Бұл — тіл мен дәстүр сабақтастығын ұғындыруға көмектеседі.

«Сөз мерген» ойыны: сұрақтар

  1. 1 Шара дегеніміз не? — Қымыз немесе басқа сұйықтық құятын тік қапталды ыдыс.
  2. 2 Көкпар сөзі қандай сөз? — «Көк» + «бөрі» түбірлерінің бірігуі арқылы жасалған.
  3. 3 Жеті атасын айтып беру.
  4. 4 Қымызмұрындық дегеніміз не? — Бие байлап, алғашқы қымыз ішілетін той.
  5. 5 Ағайын деген қандай сөз? — «Аға» + «іні» сөздерінің бірігуі арқылы жасалған.
1-жүргізуші

Ал, қалың елім — қазағым,
Қоштасар да сәт туды.
Ойын-сауық, думанды,
Тоқтатар да сәт туды.

2-жүргізуші

Кездескенше ендігі
Сұлу қыздың тойында!
Қазағымның дәстүрін
Сақта, елім, бойыңда!

Қорытынды

Осылайша ашық тәрбие сағаты өз шымылдығын жабады. Көріністің түйіні — дәстүрді құрметтеу арқылы ұлттың рухани өзегін сақтап, жас ұрпақтың бойына ізет, бірлік, жауапкершілік сынды құндылықтарды сіңіру.

Құндылық

Адамгершілік

Ізет, мейірім, үлкенді құрметтеу.

Құндылық

Қонақжайлық

Сыйластық пен кеңпейілдік дәстүрі.

Құндылық

Сабақтастық

Тіл, өнер, салт арқылы ұрпақ жалғастығы.

Ескерту (ұйымдастыруға)

  • Рөлдер: 2 жүргізуші, 2 жеңгe, 1 оқушы (ақсақал), ауыл адамдары, жастар.
  • Атрибуттар: орамал, шашу, дастархан, музыкалық сүйемелдеу («Ақ келін», «Туған жер»).
  • Құрылым: кіріспе → қонақжайлық → қыз ұзату → ойын-сауық → қорытынды.