Қазақша рефераттар

Хат жазу

Шығарма: «Күмән» — Машқар Гумеров

Бұл сабақта оқушылар М. Гумеровтың «Күмән» шығармасымен таныса отырып, мәтінді түсініп оқуға, негізгі ойды анық айтуға және өз көзқарасын дәлелдеуге үйренеді. Шығармадағы оқиға мектеп өмірімен байланысты болғандықтан, оқушының жеке тәжірибесімен оңай ұштасып, адалдық пен әділдік туралы ойлануға жетелейді.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі және үй тапсырмасын тексеру

Үй тапсырмасын тексеру барысында оқушыларға Ы. Алтынсарин туралы қысқаша сұрақтар қойылады. 5–6 оқушыдан жатқа айтуды жалғастыра сұрау арқылы мәнерлеп оқу дағдысы бекітіледі.

Бекіту сұрақтары (Ы. Алтынсариннің «Өнер-білім бар жұрттар» өлеңі)

Төмендегі жолдарда қазіргі заманға сай қандай техника түрлері сипатталғанын анықтаңыз.

  1. а) «Теңізде жүзді балықтай, дүниені кезді жалықпай» — бұл жолдар нені сипаттайды?
  2. ә) «Айшылық алыс жерлерден көзіңді ашып-жұмғанша жылдам хабар алғызды» — қандай байланыс түрі?
  3. б) «Аты жоқ құр арбаны мың шақырым жерлерге күн жарымда барғызды» — қандай көлікке меңзейді?
  4. в) «Мал істейтін жұмысты от пен суға түсірді» — бұл қандай өндірістік/тұрмыстық жаңалық?
  5. г) «Отынсыз тамақ пісірді» — қандай құрылғы немесе энергия көзі?

II. Жаңа сабаққа кіріспе

Өнер мен білімнің арқасында адамзат көптеген жетістікке жетті. Осы тұста «өнер-білім ордасы» дегеніміз не деген сұрақ қойылады (жауап: мектеп). Мектеп өмірінде түрлі жағдайлар мен оқиғалар жиі кездеседі. Бүгінгі сабақта сондай оқиғалардың бірін баяндайтын шығармамен танысамыз.

Оқушыларға: «Бүгінгі мәтін не туралы болуы мүмкін?» деген сұрақ арқылы алдын ала болжам жасатылады.

III. Терминдер арқылы болжау

Тақырыпқа жетелеу үшін суреттер ұсынылады: сынған әйнек, кезекші қыз, мұғалім, оқушылар, сынып бөлмесі. Оқушылар өз болжамын айтып, пікірлерінің бүгінгі тақырыппен сәйкестігін талқылайды.

Талқылау сұрағы: «Күмән» деген ұғымды қалай түсінесіңдер?

IV. Автор туралы қысқаша мәлімет

Машқар Гумеров (1925–2002) — Башқұртстанның Асқын ауданындағы Күбияз елді мекенінде ауыл молдасының отбасында дүниеге келген. 1937 жылы отбасымен Солтүстік Қазақстанға көшіп келіп, қазақ орта мектебінде оқыған. Ұлты татар болғанымен, шығармаларын тек қазақ тілінде жазған.

V. Кітаппен жұмыс (мәтінді 5 бөлікке бөліп оқу)

1-бөлік

  • Мұғалім оқиды.
  • Оқушылар сыныпқа кіргенде қандай оқиға болды?
  • Мұғалім сабақтан кейін қалып қоюды неге өтінді?
  • Болжау: әрі қарай не болуы мүмкін?

2-бөлік

  • Оқушылар іштей оқиды.
  • Сабақ соңына дейін оқушылар арасында қандай әңгіме жүрді?
  • Болжау: оқиға қалай шешілуі мүмкін?

3-бөлік

  • Бір оқушы дауыстап оқиды.
  • Оқылған бөліктің мазмұнын айту.

4-бөлік

  • Тізбектей дауыстап оқу.
  • Мазмұндау: Дәуіттің қылығын қалай бағалайсың?
  • Болжау: бұл әрекет қандай салдарға әкелуі мүмкін?

5-бөлік

  • Мұғалім оқиды.
  • Мәтінде қандай жаман әдет туралы айтылады?
  • Рақиланың орнында сен болсаң не істер едің?
  • Әтіргүлдің Рақиланы аяуы дұрыс па? Неліктен?

VI. Ой ашар (сергіту сәті)

Қысқа сергіту жұмысы арқылы назар жаңғыртылып, келесі тапсырмаларға дайындық жасалады.

VII. Ой толғаныс: хат жазу

Оқушыларға шығарманың кейіпкерлері — Рақила мен Дәуіт — өз сыныптастары ретінде елестетіледі. Олар қазір басқа қалада оқиды деген шартпен, әр оқушы өз еркімен кейіпкерлерге хат жазады. Дайын хаттар «пошта жәшігіне» салынады.

Рөлдік жұмыс: «Автор орындығы»

Қалауы бойынша оқушылардың бірі кейіпке еніп, сынып сұрақтарына жауап береді.

  1. Рақила
  2. Дәуіт
  3. Автор

VIII. Қорытынды, бағалау және үй тапсырмасы

Негізгі тұжырым: күмән мен ар мәселесі адамның мінезі мен таңдауы арқылы көрінеді. Әділдік пен шыншылдық — сыныптағы қарым-қатынастың да, өмірдегі сенімнің де тірегі.

Үй тапсырмасы

Мәтіннің мазмұнын айтып, шығарманың жалғасын өз ойыңмен жазып кел.

Бағалау

Оқу мәнеріне, мазмұндауына, пікір білдіруіне және тапсырмаларды орындауына қарай бағаланады.

Есте сақта: «Көрмегенді көрдім деме, жолдасыңа қастық етпе!»