Оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру жағдайы

Қазақстан күн сайын қарқынды дамып, ұлттың зияткерлік әлеуетін қалыптастыру бағытында жүйелі қадамдар жасап келеді. Білім беру жүйесі де терең әрі кезең-кезеңімен жүзеге асатын стратегиялық жаңғырту үдерісін бастан өткеруде. Осы үдерістегі негізгі басымдықтардың бірі — оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру.

Қазақстанда 2012–2016 жылдарға арналған функционалдық сауаттылықты дамытудың Ұлттық іс-қимыл жоспары қабылданды. Бұл құжатта оқушылардың құзыреттілік біліктерін дамыту, сондай-ақ алған білімін шынайы өмірлік жағдаяттарда тиімді қолдану қабілетін қалыптастыру көзделді.

Мемлекет басшысы Н. Ә. Назарбаев әлеуметтік және білім беру салаларындағы стратегиялық жаңғырту қажеттігін бірнеше мәрте атап өтті. 2012 жылғы Жолдауда функционалдық сауаттылықты дамытудың бес жылдық Ұлттық жоспарын қабылдау бойынша нақты міндеттер айқындалды. Бұл міндеттерді іске асыру барысында тұлғаның ынталылығы, шығармашылық ойлауы, дәстүрлі емес шешім қабылдау қабілеті, кәсіби жол таңдауы және өмір бойы білім алуға даярлығы — басты функционалдық қасиеттер ретінде қарастырылады.

Функционалдық біліктер ең алдымен мектепте және отбасында қалыптасады. Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011–2020 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасында жалпы білім беретін мектептің маңызды мақсаты ретінде зияткерлік, дене бітімі және рухани дамыған азаматты қалыптастыру, сондай-ақ тез өзгеретін әлемде табысты болуына қажет білім алу сұранысын қанағаттандыру белгіленген.

Жаһандану үдерісі әлемдік бәсекелестікті күшейтіп отыр. Осы тұрғыда білім беру реформасы елдің бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ететін негізгі құралдардың бірі ретінде сипатталады. Қоғамның әлеуметтік-экономикалық өміріндегі түбірлі өзгерістер білім мазмұнына, оқыту технологиясына, мақсат пен міндеттерге әсер етті: қазіргі түсінік бойынша білімнің түпкі нәтижесі — жеке тұлғаның қалыптасуы, ойлай және сезіне алуы, алған білімін өмірде қолдана білуі.

Оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру — жаңаша педагогикалық теория мен практиканың өзекті мәселесі. Ол оқу-тәрбие үдерісіне ықпал етудегі өмір талабы ретінде қарастырылады. Бұл бағыттағы жұмыс оқушының танымдық қабілетін және өзіндік іс-әрекетін дамытуға негізделеді, ал оны жүзеге асыру — педагогтер, психологтер, әдіскерлер мен мұғалімдердің ортақ міндеті.

Мектептік білім беру жүйесін ұлттық болмыс пен құндылықтарға сүйене отырып жетілдіру үшін нәтижеге бағдарланған модельдің орны ерекше. Бұл модель оқушыны өмірде болып жатқан өзгерістерге дайындауды және білім беруді заман ағымына сай түрлендіруді көздейді.

Математика сабағында функционалдық сауаттылықты дамытуда дәстүрлі емес сабақ түрлері маңызды орын алады. Сабақта дұрыс ұйымдастырылған проблемалық жағдаяттар оқушыларды құбылыстар мен шамалар арасындағы тәуелділікті байқауға, талдауға және негіздеуге үйретеді. Мұндай кезде оқушының ойлауы белсенділеніп, үдемелі жұмысқа көшеді.

Дәстүрлі емес сабақтарды классификациялау не үшін қажет?

Дәстүрлі емес сабақ түрлері көбейген сайын оларды жүйелеу қажеттілігі туындайды. Классификациялау үлкен көлемдегі ақпараттың ішінен нақты мақсатқа сай, мазмұны мен әдістемесі тиімді бөлімдерді іріктеуге көмектеседі. Бұл мұғалімге де, оқушыға да оқу үдерісін түсінікті әрі нәтижелі құруға мүмкіндік береді.