Балалар бүгінгі күннің қандай болғанын қалайсыңдар
Өзін-өзі тану: «Тіл табыса білейік»
Бұл материал ата-аналарға қиын сәттерде баламен қарым-қатынас құру, дұрыс сөйлесу және түсінісу жолдарын көрсетуге арналған. Негізгі мақсат — татуласу мен бітімге келудің тиімді тәсілдерін табуға көмектесу, баланың ішкі күйін дер кезінде аңғарып, алдын алу мәдениетін қалыптастыру.
Мақсаты
- Қиын жағдайда балаға қалай жақындап, қалай сөйлесу керегін көрсету.
- Татуласу және бітімге келу дағдыларын дамыту.
- Қауіпті мінез-құлықтың алдын алу үшін отбасы–мектеп байланысын күшейту.
Көрнекі құралдар
- Тапсырмалар жазылған карточкалар
- Доп
- Жағдаятқа арналған мата
- Қиынды фигуралар
Мұғалімнің алғы сөзі
Құрметті ата-аналар мен қонақтар! Қазіргі өмір ырғағы көптеген күрделі жағдайларға әкеліп соқтырады. Соның бірі — өзіне қол жұмсау қаупі. Бұл мәселе ойлануға мәжбүр етеді. Біз балаларымыз үшін жауаптымыз. Олардың ертеңіне үміт күтетін азамат болып өсуіне жол көрсету — ортақ міндет.
«Бала неге бұлай істейді?», «Нені бойына сіңіреді?», «Қай кезде біз оны естімей қаламыз?» деген сұрақтарға жауап іздеу — жаман жағдайлардың алдын алудың маңызды бөлігі. Бүгінгі кездесудің мақсаты да — сол жауаптарды бірге табу.
Күнді жылы сөзбен бастайық
Армысың, сұлу күн!
Армысың, ашық аспан!
Қайырлы күн, баршаға!
Бүгінгі күн қандай тамаша!
Күніміз ашық болсын,
Түніміз тыныш болсын.
Ауамыз таза болсын,
Суымыз мөлдір болсын.
Ұл-қыздарымыз аман болсын!
Күндей жайнап,
Айдай арайлап.
Жұлдыздай жарқырап,
Бүгінгі күнді бастаймыз!
Балалар біздің айтқанымызды тыңдай ма, есте сақтай ма, ойлана ма — бұл сұрақ әр ата-ананы толғандыруы тиіс. Егер біз ақыл айтып, бағыт беріп отырсақ, неге кей бала қиын қадамға барады? Бұл туралы балалардың өз пікірін де тыңдау маңызды.
Балалардың жауабы
Ата сөзін тыңдаймыз,
Ана сөзін тыңдаймыз.
Жаттап алып жақсысын,
Жаман істі қылмаймыз!
Негізгі ой
Үлкенді сыйлау — тәрбие ғана емес, қауіпсіздік. Бала өзін қадірлі, естілген, түсінілген сезінгенде, ол қиындықты жасырмай, көмек сұрауға бейім болады.
Үлкенді сыйлау туралы
Кім үлкенді тыңдаса,
Кім үлкенді сыйласа.
Үлкен болған кезінде,
Сыйлы болмақ өзі де.
Сыйлы адам болу — сөзден басталады: әділ сөйлесу, сабыр сақтау, баланың намысын таптамау, тыңдай білу және уәдеңді орындау.
Ата-аналарға арналған талқылау: 5 жағдаят
Енді сіздер тек қонақ емес, кездесудің белсенді қатысушысысыздар. Төмендегі жағдаяттарды топ болып талқылап, әр жағдайға ықтимал себептер мен әрекет ету жолдарын ұсыныңыздар. Әр топта бәрі пікір қосып, ортақ шешім дайындағаны маңызды.
1-жағдаят: Марат
Марат 4-сыныпта оқиды. Оқуы жақсы, мінезі жайлы, қымбат киінеді. Ата-анасы жағдайы жақсы, баласынан ештеңе аямайды. Мектепте мұғалім тарапынан ескерту де жоқ. Бірақ соңғы уақытта Марат мектепке барғысы келмейді: көңілі түсіңкі, үндемейді, не болғанын айтпайды. Ақша сұрауы көбейген, бірақ қайда жұмсайтыны белгісіз. Үйден алтын сақина мен ақша жоғалғанын байқаған анасы алаңдай бастады.
Сұрақтар:
- Не істеу керек?
- Мұндай әрекетке не себеп болуы мүмкін?
2-жағдаят: Нұрлан
Нұрланның ата-анасы ажырасқан. Жақында отбасында өгей әке пайда болды. Нұрлан осы уақытқа дейін әжесінің тәрбиесінде болған. Сыныптастары арасында аса көзге түсе бермейді. Анасы мектепке келіп, Нұрланның үйден ақша ұрлап, сыныптастарына беретінін айтты. Үйде оны ұрсып, ұрып жіберген. Көп ұзамай мектептен шыққан Нұрлан үйге келмей қойған: түні бойы анасы мен мұғалімі іздеген. Таңертең ол ештеңе болмағандай мектепке келгенімен, қайда болғанын айтқысы келмеді.
Сұрақ:
Оны бұлай істеуге қандай жағдай итермелеуі мүмкін? Қандай қолдау қажет?
3-жағдаят: Салима
Салиманың отбасы тұрмысы төмен. Ата-анасы үйде ішімдік ішеді, ұрыс-керіс күнделікті дағдыға айналған. Киімі ұқыпсыз, шашы таралмаған күйде жүреді. Сабағы да нашар, кейде мүлде дайындықсыз келеді. Сыныптастары онымен бірге отырғысы келмейді, ал балалар оны мазақтап күледі. Салима да ешкімге жақындамайды.
Сұрақтар:
- Бұл балаға қалай көмектесуге болады?
- Егер қолдау болмаса, болашағына қандай қауіп төнуі мүмкін?
4-жағдаят: Арман
Арман — көрікті, күшті, спортқа жақын бала. Бірақ сыныптастарымен жиі ренжісіп, кез келген уақытта төбелеске шақырып, балаларды ұрып жіберетін әдеті бар. Ал ата-анасы «балалардың арасына араласудың қажеті жоқ, өздері шешеді» деп ойлайды: ренжісе — өздері, татуласса — өздері.
Сұрақ:
Сіздің ойыңыз қандай? Ересек адамның жауапкершілігі қай жерде басталады?
5-жағдаят: Аружан
Аружан нашар баға алса, ата-анасы оны ұрысады және тек үздік оқуын талап етеді. Бірақ Аружанның қабылдау қабілеті әлсіз, есте сақтауы төмен, тез шаршайды. Ата-анасы көмектеспей, қатал талап қояды. Мұғалімге «дұрыс оқытпайды, көңіл бөлмейді» деп кінә артады. Бағадан қорыққан ата-анасы Аружанды мұғалімнен баға сұрауға мәжбүрлейді.
Сұрақтар:
- Бұл әрекет қаншалықты дұрыс?
- Не істеу қажет?
Психолог бөлімі: «Өмір — театр»
Өмірді театрға теңесек, кейде рөлді тек үлкендер ойнап, бала «кіші рөлде» қалып қояды. Бұл балаға қалай әсер етеді? Баланың не сезінетінін түсіну үшін өзіміз «бала» болып көрейік.
1-ойын
Бала ата-ананың қоршауында
2-ойын
«Мен сені көргім келмейді!»
3-ойын
«Естігім келмейді, көргім келмейді, айтқым келмейді»
Ойлануға арналған сұрақтар
- Осы жағдайларда өзіңізді бала рөлінде қалай сезіндіңіз?
- Мұндай сөздерді естіген бала қандай күйге түседі?
- Қандай ойлар мен сезімдер туады? Бұл немен аяқталуы мүмкін?
Балалардың үні
Ата-ананың ақылы — сайрап жатқан жолмен тең.
Ақылдының ақылы — сарқылмайтын көлмен тең.
«Жүректен жүрекке»: жылы сөздің күші
Көз алдыңызға елестетіңіз: балаңыз бір нәрсеге ренжулі, қабағы қатулы, өзін жайсыз сезініп тұр. Сол сәтте оның жүрегін жылытатын, сенім беретін, сезімін оятатын жылы сөз айта аласыз ба? Жылы сөз — жұбату ғана емес, баланың өзін қауіпсіз сезінуіне жол ашатын тірек.
Тілек
Жылы сөздер жанымызға шипа, балаларға үлгі болсын. Жанымызда дос, дастарқанда ас болсын!
Қорытынды ән-тілек
Дос болайық бәріміз,
Жарасып тұр әніміз.
Тыныштықты сақтаймыз,
Атсын күліп таңымыз!