Мұғалімнің мақсаты мен міндеті
Көрнекілік принципін қолданудың маңызы
Қазіргі таңда бастауыш сыныптарда тіл үйретуде жаңа әдістерді қолдану қажеттілігі артып отыр. Бұл бұрынғы тәсілдерден толық бас тарту керек дегенді білдірмейді. Керісінше, дәстүрлі әдістер жаңа методиканың дамуына негіз болады. Дегенмен бірсарынды қайталау, мәтіндерді қайта-қайта оқыту, сөйлем үлгілерін механикалық меңгерту сияқты жұмыстар оқушыны жалықтырып, шаршатады.
Сондықтан ағылшын тілін игертуде ойын түрлерін және көрнекілікті жүйелі қолдану оқушының сенімсіздігін сейілтіп, тіл үйренуге деген ынтасын күшейтеді.
Бастапқы кезеңдегі қиындықтар және мұғалімнің рөлі
Оқудың алғашқы кезеңінде оқушы тілдік материалды жеңіл меңгеруі мүмкін. Алайда уақыт өте келе материал күрделенген сайын әртүрлі қиындықтар пайда болады. Осындай сәттерде мұғалімнің дер кезінде қолдауы ерекше маңызды: қиындықты ойын әдістері арқылы жеңілдету оқушының өз күшіне сенуіне ықпал етеді.
Ағылшын тілін меңгеру бірден қалыптаспайды. Ана тілін толық меңгеріп үлгермеген балаға шет тілін үйрету оңай емес. Сондықтан мұғалімге үлкен жауапкершілік жүктеледі: оқу процесін жас ерекшелігіне сай ұйымдастыру, оқушының психологиялық жай-күйін ескеру және тұрақты мотивация қалыптастыру.
Әдістемелік қолдау және кәсіби қауымдастықпен байланыс
Осы бағытта Еуразия институтының шет тілдер факультетінің профессор-оқытушылар құрамы Батыс Қазақстан облыстық педагог кадрларды қайта даярлау институтымен тығыз байланыста болып, облыстық және қалалық жалпы білім беретін мектептердің ағылшын тілі мұғалімдерімен бірлесіп семинар-тренингтер, әдістемелік кеңестер, дөңгелек үстелдер және басқа да іс-шараларды тұрақты өткізіп келеді.
Семинар-тренингтер
Ойын әдістерін, көрнекілікті, тыңдалым мен айтылымды дамыту тәсілдерін тәжірибеде талқылау.
Дөңгелек үстелдер
Қиындықтарды бірлесіп анықтау, тиімді шешімдер ұсыну және тәжірибе алмасу.
Әдістемелік кеңестер
Сабақ құрылымын жүйелеу, оқу материалдарының бірізділігін қамтамасыз ету.
Көрнекілік пен тыңдау–сөйлетуге сүйенген оқыту
Бастауыш сыныптарда ағылшын тілін оқытуда алғашқы кезде балаларды көзбен көру және құлақпен тыңдау арқылы тыңдалым мен айтылымға баулу маңызды. Түрлі-түсті суреттерді қолдану, ауызша дұрыс айтылымды көрсету, ал бала әріпті толық танымаса да сурет астына сөздің жазылуын беру есте сақтауды жеңілдетеді.
Сыныпта қолдануға болатын қарапайым тәсіл
Кабинеттегі немесе үй ішіндегі заттарға атауын жазып іліп қою: есікке DOOR, терезеге WINDOW, тақтаға BLACKBOARD, қабырғаға WALL, гүлге FLOWER. Оқушы затты күн сайын көріп, атауын естіп, жазылуын көзбен қабылдайды — бұл әріпті толық танымайтын кезеңде де тиімді.
Мұғалімнің негізгі мақсаты мен міндеттері
- Оқушыларды сауаттылыққа баулу, теориялық білімді практикалық жұмыспен ұштастыру.
- Талдау жұмыстарын жүйелі меңгерту және пәнге қызығушылықты арттыру.
- Оқушыларды ұлттық құндылықтар мен тәрбиелік үрдіске бағыттау.
- Білім деңгейін саралап, шығармашылық жұмысқа тарту.
- Оқушыны білімге ынталандыру және өзара сенімге негізделген қарым-қатынас орнату.
- Оқушының жұмысына бақылау жасап, әділ бағалау.
- Дарынды балалармен және үлгерімі төмен оқушылармен жеке жұмыс жүргізу.
- Әр оқушыға жеке әдіс-амал қолдану.
Сабақ жиілігі, бірізділік және жас ерекшелігі
Ағылшын тілін игеруде оқушымен өткізілетін сағат саны да маңызды рөл атқарады. Бастапқы кезеңде мүмкіндігінше аптасына үш рет айналысқан жөн. Үйретілетін материал бірінің жалғасы бірі болып, жүйелі түрде өрбуі қажет.
Бастауыш сынып оқушысының ойлау мүмкіндігі әлі қалыптасу кезеңінде болады, есте сақтау қабілеті де тұрақсыздау. Сондықтан сабақта ойын элементтерін, рөлдік ойындарды, жарыстар мен конкурстарды, түрлі-түсті суреттерді, музыканы және қимыл-қозғалыс жаттығуларын қолдану баланы шаршатпай, қызығушылығын сақтауға көмектеседі. Сабақты жоспарлы түрде дайындау — нәтижелі оқытудың басты шарты.
Негізгі ой
Сурет тек әдемілік үшін емес: ол есте сақтауды жеделдетеді. Ал егер сурет қозғалып, «сөйлейтін» элементтермен (қимыл, дыбыс, ойын әрекеті) толықса, қызығушылық одан әрі артады.
Ойын тәсілдері: нақты үлгілер
Көрнекті педагог Ш. Амонашвили ойын түрлерін кеңінен қолданудың маңызын атап өткен. Төмендегі үлгілер бастауыш сынып оқушыларының белсенділігін арттырып, орфографиялық және лексикалық дағдыларын дамытуға көмектеседі.
«Қатені тап»
Мұғалім тақтаға бір сөзді қате жазады, оқушы қатені тауып түзетеді. Бұл тәсіл мұқияттықты және жазылым мәдениетін қалыптастырады.
«Әріптен сөз тап»
Оқушы бастапқы әріпке қарап суреттегі заттың атын атайды: B — bread, bag, boy.
«Сипап тап»
Ойыншықтар аузы байланған қапшықта болады. Оқушылар ойыншықты қапшықтың сыртынан сипап, оның не екенін табады.
Лексика және орфографияны бекітуге арналған тапсырмалар
- Әртүрлі графикалық тәсілмен салынған суреттер арқылы сөздерді табу және жазу.
- Суреттегі нысанның алғашқы әрпі беріліп, қазақ–ағылшын сөздігін пайдаланып қажетті сөзді анықтау.
- Кроссворд, ребус, сканворд шешу арқылы шығармашылық ойлау мен сөздік қорды дамыту.
Бұл тапсырмалардың ерекшелігі — баланың ойлау қабілетін көрнекілік арқылы жетілдіру және қызығушылықты тұрақтандыру.
Қорытынды
Алдағы уақытта Еуразия институтының шет тілдер факультетінің оқытушылары облыстық және қалалық мектептердің ағылшын тілі мұғалімдерімен байланысын нығайтып, семинар-тренингтер, дөңгелек үстелдер, конференциялар және түрлі әдістемелік-тақырыптық кездесулерді жүйелі түрде жалғастырады.
Оқушыларға ағылшын тілін жоғары деңгейде меңгерту үшін мұғалім әр сабақта мақсатқа сай, жүйелі түрде түрлі әдіс-тәсілдерді, көрнекілікті және ойындарды орынды қолдануы қажет. Тек осылай ғана оқу үдерісінде тұрақты қызығушылық қалыптасып, нәтижелі жетістіктерге қол жеткізуге болады.