Менің қолымда сиқырлы таяқша
Кішіпейілділік — мейірімді істердің патшасы
Бұл сабақтардың негізгі идеясы — кішіпейілділік пен әдепті сөздің адамға да, қоғамға да қуат беретінін сезіндіру. Жылы сөз, сыпайы әрекет, кешірім сұрай білу — күнделікті өмірді көркейтетін қарапайым, бірақ өте маңызды дағдылар.
Алдын ала жүргізілетін жұмыс
- Көркем әдебиет оқу.
- «Көңілді этикет» диалогтарын жүргізу.
- Мақал-мәтелдер жаттау, талқылау.
- Ойындар арқылы әдепті әрекеттерді бекіту.
- Ата-аналарға этикет бойынша қысқа «есте сақтау ережелерін» ұсыну.
Көрнекіліктер
Кафе көрінісіне
Стақандар, түтікшелер, шырын.
Сюжеттік жұмыстарға
Гүл пішіні, магнитофон, таспа.
Күтілетін нәтижелер
- «Кішіпейіл» сөзінің мағынасын түсіндіру.
- Жеке тұлғааралық қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыру.
- Өз әрекетін және өзгенің әрекетін талдай білуін дамыту.
Сабақтың басталуы: «Ғажайып гүлдің құпиясы»
Тәрбиеші білім алушыларды «кішіпейілділік сабағына» шақырады да, әсем гүлді көрсетеді: гүлдің құпиясы бар — мейірімді сөз айтылса, гүлдің күлтелері біртіндеп ашылады. Бұл тәсіл балалардың қызығушылығын арттырып, әңгімені жылы атмосферада бастауға мүмкіндік береді.
Ойын: «Кішіпейілділіктің сиқырлы шеңбері»
Білім алушылар жұп болып шеңберге тұрады. Бір-біріне жылы сөз айтып, көңіл-күй бөліседі. Жылы сөз айтылған сайын «гүл жапырағы ашылады».
Үлгі репликалар
- «Қайырлы таң, ана!»
- «Женя, сені көргеніме қуаныштымын!»
- «Сәлем, Света!»
- «Рақмет, Илюша, сен маған ұнайсың!»
Талқылауға арналған сұрақтар
- Жылы сөйлегенде өздеріңді қалай сезіндіңдер?
- Адамдар бір-біріне жылы сөз айтпаса, не болуы мүмкін?
- Қандай әрекеттерді кішіпейілділік деп атаймыз?
- «Этикет» дегеніміз не? Ол қандай мінез-құлықты білдіреді?
Негізгі анықтама
Кішіпейілділік — өзіңді басқа адам сенің қасыңда өзін жақсы сезінетіндей етіп ұстау. Ол үшін «сиқырлы сөздерді» орынды әрі шынайы айта білу маңызды.
Ойын: «Кішіпейілділікке адымдар»
Тәрбиеші түрлі әрекеттерді оқиды. Егер әрекет кішіпейілділікке сай болса, балалар қол шапалақтайды («Иә»). Егер сай болмаса, үнсіз қалады. Әр дұрыс қадамнан кейін «гүл жапырағы ашылады».
Кішіпейілді әрекеттер («Иә»)
- Тәрбиешінің түсіндіргенін мұқият тыңдау.
- Қызға және үлкен адамға орын беру.
- Үлкенге көмектесу.
- Өтінішпен сұрау, талап етпеу.
Кішіпейілділікке сай емес әрекеттер
- Әңгімені бөліп, бөтен әңгімеге араласу.
- Ойыншықты тартып алу.
- Жолдастарыңмен дөрекі сөйлесу.
- Бірінші шығу үшін басқаларды итеру.
Ертегімен жұмыс: «Кішіпейіл қоян»
Көрініс элементтерімен оқылатын ертегі арқылы балалар кейіпкер мінезін талдап, кішіпейілділіктің нақты өмірде қалай көмектесетінін түсінеді.
Сұрақтар мен тапсырмалар
- Қоян туралы не айта аласыңдар? Неліктен?
- Оның мінезі қандай?
- Қоянға кішіпейілділік қалай көмектесті?
- Қоян айтқан барлық жылы сөздерді атаңдар.
- Өмірлеріңде кішіпейілділік көмектескен кез болды ма?
Қимылды ойын: «Кішіпейілді тығылмақ»
Санамақ арқылы бір бала көзін жұмады. Қалғандары жылы сөздер айтады: «рақмет», «сәлем», «мархабат» және т.б. Көзін жұмған бала дауыс арқылы сөзді кім айтқанын табады.
Шығармашылық жұмыс: «Кафедегі әдеп»
Кішкентай көрініс арқылы балалар әдепті өтініш пен алғыс айтудың маңызын байқайды. Бір кейіпкер (Федя) дөрекі сөйлейді, ал екіншісі (Ксюша) сыпайы диалог құрады. Нәтижесінде қызмет көрсету мәдениетінің де, қарым-қатынас мәдениетінің де негізі — тіл табысу екенін түсінеді.
Сәтсіз үлгі (талқылауға)
Федя: «Мен келдім!» (үнсіздік)
Федя: «Менің келгенімді көрмедіңдер ме? Ақша әкелдім!»
Балалармен бірге: неге мұндай сөздер дұрыс емес екенін талқылау.
Дұрыс үлгі (этикет)
Ксюша: «Сәлеметсіз бе! Сізден шырын алуға бола ма?»
Сатушы: «Марxабат. Қандай шырын?»
Ксюша: «Маған шабдалы шырыны, өтінемін.»
Сатушы: «Марxабат. Ас болсын!»
Ксюша: «Рақмет!»
Соңында Федя түсінеді: «Кешіріңіз. Маған бір стақан шырын беріңізші, рақмет!»
Жылы қорытынды
Балалар бір-бірін қонаққа шақырып, ұлдар қыздарға ілтипат көрсетеді: орын ұсынады, шырын әкеледі. Әуен баяу ойнап тұрады. Сабақтың символы — гүлдің күлтелері толық ашылады.
Қоштасу: «Жүрек қуанады»
Рақмет, рақмет, рақмет — бүгінгі күнге!
Рақмет, рақмет, рақмет — қазіргі сәтке!
Қамқоршы әлем: тіршілікке жанашыр болу
Бұл бөлімнің мақсаты — барлық тірі жанға өнегелі қарым-қатынас қалыптастыру, жануарларға қамқор болу қажеттігін тереңірек түсіндіру және алған білімді пайдалы іс-әрекетте қолдануға жетелеу.
Тәрбиелік міндеттер
- Тірі жанға мейірім мен жауапкершілік сезімін қалыптастыру.
- Білімді тәжірибеде қолдануға үйрету.
- Жануарды ренжітпеу, қорғау әдетін орнықтыру.
Алдын ала жұмыс
- Құстарға жем салғыш дайындау.
- «Қамқоршы әлем» ойынын үйрену.
Көрнекіліктер
- Сиқырлы таяқша.
- Тордағы тоты құс, құстардың суреттері.
Өткізу барысы: «Қуаныш шеңбері» және әдеби талдау
Қоңыраушалардың әуені ойнайды. Білім алушылар шеңберге тұрып, бір-біріне жылы тілек айтады. Тәрбиеші «сиқырлы таяқшаны» қонаққа келген ерекше зат ретінде таныстырып, мейірімді сөз жүректен шықса ғана әсері болатынын түсіндіреді.
Л. Н. Толстойдың «Құстар» әңгімесіне сұрақтар
- Анасы неліктен «Жақсы ойыншық емес» деді?
- Балапанның торда отырған сәтін сипаттаңдар.
- Тордан шығатын жер тапқанда балапан қандай күйде болды?
- Сережа дем алмай, қанаты қайырылып жатқан балапанды көргенде не сезінді?
- Сережа балапанға қалай қарады?
Әңгімеден кейін балалар өз сезімін тыңдап, жанашырлықтың қайдан пайда болатынын сөзбен жеткізуге тырысады.
Сюрприз-кездесу
Тәрбиеші балалардың жанашырлық танытқанын байқап, қуаныш сыйлау үшін торды ашып, ішінен тоты құсты көрсетеді. Бірге талқылайды: құстарға қалай көмектесеміз, қалай қамқор боламыз? Балалар алақандарын жүрек тұсына қойып, өз ішкі жылуын сезінуге үйренеді.
Кешірімді кітап: кешірім сұрау — күш
Бұл бөлім балаларға өз қателігін түсініп, кешірім сұрай білу — әлсіздік емес, керісінше, адамдықтың биік көрінісі екенін ұғындырады.
Алдын ала жұмыс
- Көріністі және диалогтарды жаттау.
- Ойындар мен өлеңдерді үйрену.
- Мақал-мәтелдерді оқу және талдау.
Көрнекіліктер
Барлығына ортақ
Кітап, күн, обруч, сиқырлы таяқша, музыкалық сүйемелдеу.
Әр балаға
Аты жазылған «күн сәулесі» (жеке белгі).
Күтілетін нәтижелер
- Мейірімділік пен қайырымдылықты іс жүзінде көрсету.
- Өз қылығы үшін кешірім сұрай білуге үйрену.
Әңгіме: Павликтің сабағы
Тәрбиеші «Кешірімді кітапты» таныстырады: сиқырлы таяқша кітапқа тигенде, балалар бірінші бетке «өтеді». Сол бетте Павлик туралы әңгіме айтылады.
Мазмұны (қысқаша)
Павлик футболды өте жақсы ойнайды, жылдам жүгіреді, көңілді бала болады. Бір күні ол аяғын сылтып басып бара жатқан әйелді көріп, саусағымен көрсетіп мазақтап күледі. Әйел үндемей басын шайқап кетеді. Кейін Павлик ойын кезінде шұңқырды байқамай қалып, құлап, аяғын сындырады. Ауруханада ұзақ жатып, жазылып шыққан соң, әлгі әйелді қайта кездестіріп, жақындап келіп кешірім сұрайды.
Талқылау сұрақтары
- Павлик неге кешірім сұрады?
- Әйел оны кешірді деп ойлайсыңдар ма?
- Павлик қандай сөз айтуы керек еді?
- Ауру адамға қандай көмек көрсетуге болады?
- Әрқашан есте сақтайтын ең маңызды ой қандай?
Қорытынды
Ауру адамға күлуге болмайды. Оған жанашырлық танытып, көмектесу керек. Кешірім сұрай білу — өз қателігіңді мойындап, жүрекке жылу сыйлаудың бір жолы.
Есте сақтайтын «сиқырлы сөздер»
«Кешіріңіз», «өтінемін», «рақмет», «мархабат», «сәлеметсіз бе?»