Абай баласы Әбіштен Россия туралы сұрап білуден шаршамайтын
Барлыбайдағы абыр-сабыр: Әбіштің оралуы
Қарашығын шалғыны мол, кең қоныс Барлыбайда Абай ауылы отыр еді. Бүгін бұл ауылда ерекше әбігер бар: жаңа үйлер көптеп тігілген, жан-жақта қыз-келіншектер ас-мәзір дайындап жүр.
Себебі бүгін — Әбіштің (Әбдірахманның) келетін күні. Ол Абайдың Ақылбай мен Күлбаданнан кейінгі үшінші перзенті. Екі жыл бұрын Петербордағы Михайлов атындағы артиллерия училищесіне оқуға аттанған болатын.
Келген күнгі көңіл күй
Көп ұзамай Әбіш те жетті. Бүкіл ауыл оны құшақ жая қарсы алды. Орыс жерінде ұзақ жүрген соң ба, жүдеу тартып қалғандай көрінді. Сол күні думан тарқамады: талай ән айтылып, көңіл көтерілді. Ақылбай скрипкамен орыстың «Ермак», «Бродяга» секілді әндерін орындап берді.
Ертеңгі сапар: Ұлжан әжеге құран
Ертесі күні Әбіш Дәрмен және Мағашпен бірге өткен күзде қайтыс болған Ұлжан әжесіне құран оқуға аттанды. Сол сапарда өз шешесі Ділдәні де көріп қайту ниеті болды.
Барып, көзіне жас алып құран оқыды; кәрі әжесі Ұлжанды еске алды. Артынша шешесімен көрісті.
Ділдәнің сөзі: «Биыл үйленбесең де, айттырып қоямын. Мына көрші ноғай Махмұттың Мағрипа деген бойжеткені бар. Сен кетердің алдында сонымен танысып кет».
Әбіш сәл қысылғандай болып, үн қатпады.
Әбіштер көп бөгелмей Ақшоқыға қайтты. Абай баласы Әбіштен Ресей жайлы сұрап білуден жалықпайтын. Ал Әбіш Базаралының ісін сұрады.
Әңгіме өзегі: теңсіздік пен көтерілістер
Абай ауыр күрсініп, ел ішінде оқтын-оқтын қайталанатын теңсіздіктер туралы сөз қозғады. Әңгіме әрі қарай Степан Разин мен Пугачев көтерілістеріне ойысты.
Эмельян Пугачевтің Кремль маңында аяусыз жазаланып, төрт бөлікке бөлінгені де айтылды. Сөздің салмағы ауырлаған сайын, олардың ойы да тереңдей берді.