Данышпан атайдың елі аялдамасы
Подстепный қазақ жалпы орта білім беретін мектебі
Жүргізген: пән мұғалімі Р. А. Сакипкалиева
Тақырыбы: «Жақсылық жасай білейік»
Бұл материал — оқушыларға жақсылықтың адам өміріндегі маңызын түсіндіруге арналған тәрбиелік іс-шара жоспары. Мазмұны дұрыс әрекет пен сүйіспеншілік құндылықтарын ашып, мейірім, қамқорлық, сыйластық сияқты қасиеттерді дамытуға бағытталған.
Мақсаты
Оқушыларға адам өміріндегі жақсылықтың маңызын жеткізу арқылы дұрыс әрекет және сүйіспеншілік құндылықтарының мәнін ашу.
Міндеттері
- Жақсылықтың маңызын түсіндіру; бәрін жақсы көру, үлкендерді сыйлау сияқты қасиеттердің мәнін ұғындыру.
- Басқалардан жақсылық іздеу арқылы тілалғыштық пен ізгі ниетті дамыту.
- Қайырымды болуға, үлкенге де, кішіге де қамқор бола білуге тәрбиелеу.
Көрнекіліктер
Іс-шара барысы: «Данышпан атайдың еліне саяхат»
Бұл саяхатқа кез келген бала бара алмайды: бойында жақсы қасиеттері бар оқушылар ғана жолға шығады. Жол бойында аялдамаларға тоқтап, тапсырмалар орындай отырып, жақсылықтың мәнін тереңірек ұғынады.
1) Ұйымдастыру бөлімі
Шаттық шеңбері: жылы сөз айтып, бір-біріне ізгі тілек білдіру.
Топқа бөлу
- I топ: Тамаша
- II топ: Бәрекелді
- III топ: Жарайсың
- IV топ: Сәттілік
Әр топ «Жақсылықтар себетіне» өз мүшелерінің жақсы қасиеттерін «салады» (себеттерді топтар өздері толтырады).
Саяхатқа шақыру өлеңі
Осындай әлем бар, Қызықты, шуақты. Әлемде әр ел бар Бақытты, қуатты. Ондағы балалар Жайдары көңілді — Бәрі де керемет!
Алға жылжу үшін әр аялдамада тапсырмаларды дұрыс әрі шапшаң орындау қажет.
2) «Негештер» аялдамасы: ой қозғау сұрақтары
- 1 Жақсылық жасау адамға парыз ба?
- 2 Жақсылыққа құмар адамның бойында қандай құндылықтар болады?
- 3 Жақсылық туралы мақал-мәтелдер айтыңдар.
- 4 Неліктен жақсы адам болу керек деп ойлайсыңдар?
3) «Кітапхана» аялдамасы
Бірге оқимыз: мәтінмен танысу.
Талқылау: топ басшылары негізгі ойды қорытындылап айтады.
4) «Білімділер» аялдамасы: ертегіні жалғастыр
Әр тапсырманы 4–5 сөйлеммен толықтырыңдар.
Тапсырма 1
Баяғыда бір сараң жер қазып, көп ақшасын көміпті де: «Біреу алса — жылан болып шық, өзім алсам — өз қалпыңда шық!» деп дұға оқыпты. Бұл сөзді бір ұры естіп қалады. Бай кетісімен-ақ ұры көмбені қазып алып, орнына бір жыланды көміп тастайды. Біраз уақыт өткен соң...
Тапсырма 2
Ерте-ерте ертеде бір патша нөкерлерін ертіп тау баурайына барыпты. Көктем еді. Кенет жаңбыр жауып, жолаушылар ағаш тасасына тығылады. Таудан аққан су көл болып жиналады. Осы сәтте патшаның ойына бір идея келеді...
Тапсырма 3
Бір күні көкек торға түсіп қалыпты...
Тапсырма 4
Ертеде қатты ашуланған сиқыршы екі досты сиқырлап тастайды: мейірімді достың жүрегіне бір түйір мұз түсіп, қатыгезге айналады. Ал қатыгез достың жүрегіне аяныш ұялап, мейірімді адам болып кетеді...
5) «Жақсылық жасайық» аялдамасы: талдау және тәжірибе
Бейнежазба көру арқылы жақсылықтың әр қыры талқыланады. Әр топ өз бағытын қорғайды:
I топ
Сөзбен жақсылық жасау
II топ
Іспен жақсылық жасау
III топ
Оймен жақсылық жасау
IV топ
Жақсылықты сыймен жасау
6) «Данышпан атайдың елі» аялдамасы: негізгі ой
Жақсылық жасау — адамдарға, қоршаған ортаға, табиғатқа деген қайырымдылық пен қамқорлық. Ол — риясыз қызмет, шынайы ниет. Жақсылық адамдарды жақындастырады: қол ұшын беру, жәрдем ету, жанашырлық таныту, көмектесу, қолдау көрсету — бәрі де жақсылыққа жатады. Ең маңыздысы — жасаған жақсылығыңды міндет етпеу.
Қорытынды ой
Біз «Данышпан атайдың еліне» баратын жолды бірге жүріп өтіп, жақсылық әлемі туралы түсінігімізді кеңейттік. Өзі жақсы адамның айналасы әрдайым жақсылыққа толы болады: ол ортада өзін бақытты сезінеді, себебі адамдар оны жақсы көреді, сыйлайды, дос болғысы келеді.
Осыған ол өзінің жақсы істері арқылы жетеді. Сондықтан шамамыз жеткенше, қолымыздан келгенше адамдарға да, табиғатқа да жақсылық жасап жүрейік. Жақсылық зая кетпейді: оның шарапаты өзіңе, жақындарыңа, тіпті еліңе де тиеді.
Бірге оқимыз, жаттаймыз
Жақсылық жерде қалмайды, Жақынды, досты аяла. Қанатың сонда талмайды, Барыңды жұрттан аяма. Жақсылық жерде қалмайды, Жайдары жүзбен жарқыра. Қатыгез болсаң — сол қайғы, Қайырымды бол халқыңа.
Бұл шумақтар жақсылықтың адамның өзіне қайта оралатын қуат екенін еске салады.
Ән мәтіні: «Жақсы адамдар»
Сендер аман болыңдар, жақсы адамдар, Жақсы адамдар — бұзылмас тас қамалдар. Табаныңның астында жатады әлі Пенделіктен өресі аспағандар. Қайырмасы: Жақсы адамдар, жақсы адамдар, Сендер аман болыңдар, жақсы адамдар. Жақсы көрем сендерді, жақсы адамдар, Жүрегіңде өйткені аппақ ар бар. Сендер жайлы шырқалар асқақ ән бар, Күйіп кетсін көре алмас бәтшағарлар. Қайырмасы: Жақсы адамдар, жақсы адамдар, Күйіп кетсін көре алмас бәтшағарлар. Сендер жайлы шырқалар асқақ ән бар, Күйіп кетсін көре алмас бәтшағарлар. Сендер аман болыңдар, жақсы адамдар, Қарап өтсін сендерге басқа жандар. Қайырмасы: Жақсы адамдар, жақсы адамдар, Қарап өтсін сендерге басқа жандар.
Рефлексия: алған әсерімізді бағалау
«Бағдаршам» әдісі арқылы әр оқушы өз түсіну деңгейін белгілейді, кейін «Жүректен жүрекке» бөлігінде стикерге тілегін жазады.
Түсінбедім
Қызыл түс
Сұрақтарым бар
Сары түс
Толық түсіндім
Жасыл түс
Өсиет әңгіме: жақсылықты көре білу
Қарт кісі ескі досымен шай ішіп отырып: «Бөлме ішіне мұқият қарап, қоңыр түсті заттарды есіңде сақта», — дейді. Бөлмеде қоңыр түсті заттар көп болғандықтан, досы бұл тапсырманы оңай орындайды.
Сонда қарт: «Енді көзіңді жұмып, көк түсті заттарды атап шық», — дейді. Досы сасып: «Мен қоңыр түстіге ғана мән бердім, көк түсті ештеңе байқамадым», — деп жауап береді.
Қарт: «Енді көзіңді ашып, көк түсті заттарға қара. Олар сен ойлағаннан да көп», — дейді. Шынында, көк түсті заттар көп екен.
Түйін: Егер өмірден тек жамандықты іздей берсең, оны міндетті түрде табасың — ол ойыңның бөлшегіне айналады. Сондықтан жақсылыққа сен. Әлем көбіне біздің санамызда өмір сүреді: мәселе қиындықта емес, оны қалай қабылдайтынымызда.
Әңгіме: «Жақсылық пен жамандық»
Жасы үлкен ата мен немересі үйдің алдында алысып жатқан екі итке қарап отырады. Біреуі — ақ, екіншісі — қара. Немере: «Ата, неге екеуін ұстайсыз? Неге біреуі ақ, біреуі қара?» — деп сұрайды.
Атасы: «Бұл иттер — мен үшін екі таңба. Олар — жақсылық пен жамандықтың белгісі. Ішімізде де осы екеуі үнемі күреседі», — дейді.
Немере: «Қайсысы жеңеді?» — деп сұрағанда, атасы: «Мен қайсысына көп тамақ берсем — сол жеңеді», — деп жауап береді.
Әңгіме: «Тату ағайындылар»
Ертеде бір патшалықта екі ағайынды өмір сүріпті. Үйлері таудың екі жағында болса да, бір-біріне көмектесіп, тату-тәтті ғұмыр кешеді. Бір күні олар егінді жинап, теңдей бөліп алады.
Сол түні үлкені: «Інім енді ғана шаруасын бастап жатыр, оған көбірек керек», — деп ойлап, білдіртпей бір қап бидайды інісінің қамбасына апарып қояды. Осы кезде інісі де: «Ағамның отбасы үлкен, оған көбірек керек», — деп ойлап, бір қап бидайды ағасына апарып тастайды.
Таңертең екеуі де қамбасындағы бидай азаймағанына таң қалады. Түнде қайтадан қап арқалап шыққанда, толық ай сәулесінде қарағай түбінде кездесіп қалады. Екеуі бәрін түсініп, қарқылдап күледі — содан кейін бір-бірін одан әрі қатты қадірлей түседі.
Түйін: Риясыз көмектесу — ағайын мен дос арасын бекемдейтін ең мықты көпір.
Қорытынды шақыру
Жақсылық — үлкен әрекеттен ғана емес, күнделікті кішкентай таңдаулардан басталады: жылы сөз айту, көмектесу, кешіру, қамқор болу, алғыс білдіру. Бүгін бір жақсылық жасап көр: ол міндетті түрде біреудің жүрегіне жарық болып түседі.