Заман талабына сай білім беру - бүгінгі күннің өзекті мәселесі
Жаңаша оқыту — жетістік көзі
Еліміздің экономикалық және әлеуметтік-мәдени салалары өрлеген сайын, қоғамдағы өзгерістерге сай білім беру жүйесі де жаңарып келеді. Осы тұрғыда білім ордасының табалдырығын жаңа аттаған жас бүлдіршіндердің дүниетанымын қалыптастыру, жеке тұлғалық қасиеттерін шыңдап тәрбиелеу үдерісінде бастауыш білім сатысының орны ерекше.
Бұрын қолданылған оқу бағдарламалары оқытудың өзегі — адам тәрбиесі мен тұлғаның қалыптасуы екеніне жеткілікті мән бермегенін бүгін анық аңғарып отырмыз. Себебі қазіргі кезең, ең алдымен, адамның ақыл-ойы мен қабілетіне қойылар талапты айтарлықтай күшейтті. Сондықтан мектепте оқушының жеке тұлға ретінде дамуы мен тәрбиеленуіне тікелей ықпал ететін жаңаша көзқарастарды батыл енгізу қажеттігі туындады.
Білім беру философиясы: үйрену мен үйретудің үздіксіздігі
Ежелден-ақ адам баласы өмір құбылыстарын және өзін қоршаған ортаны танып-білуге талпынған. Үйрену мен үйрету бар жерде ұстаз бен шәкірт қатар болады. Заман талабына сай білім беру — бүгінгі күннің өзекті мәселесі. Сондықтан қазіргі оқытудың жаңашыл жобалары осы философиялық негізге сүйенеді.
RWCT: сыни ойлауды оқу мен жазу арқылы дамыту
Сол жобалардың бірі — Қазақстанда 1997 жылдан бастап кең тарала бастаған «Сыни ойлауды оқу мен жазу арқылы дамыту» (RWCT) бағдарламасы. Оқушылардың ойлау және қабылдау қабілетін аңғаруда топтық жұмыс тиімді: сабақты деңгейлеп оқыту арқылы тиянақты білім беруге, оқушының пәнге қызығушылығын арттыруға, ізденгіштік пен байқампаздықты дамытуға мүмкіндік береді. Нәтижесінде бала жеке тұлға ретінде қалыптасудың биігіне көтеріледі.
RWCT бағдарламасы нені қалыптастырады?
- Жеке, жұпта, топта және бірлесіп жұмыс істей білу.
- Білімді өз бетінше іздеу және дербес оқу дағдысы.
- Ақпаратты терең ұғыну, талдау және жинақтау.
- Теория мен практиканы ұштастыру.
- Бір-біріне құрметпен қарау, мәдениетті қарым-қатынас орнату.
- Өз пікірін қорғай және дәлелдей білу.
- Еркін таңдау жасау, жеке пікір білдіру, топта талқылау жүргізу.
- Қажет жағдайда өз көзқарасын қайта қарастыру, өзгерте білу.
Сыни ойлау — шығармашылық ойлаудың бастауы
Сын тұрғысынан ойлау — ең алдымен шығармашылық ойлау. Шығармашылық ойлау нәтижесінде жаңалық ашылады, ал тұлғаның дамуы жеделдейді (Л. С. Выготский).
Негізгі идеялар мен қағидалар
Жобаның түйінді ұстанымы: оқушы өзіне қажетті, өмірде қолдана алатын ақпаратты таңдай білуі және оны өздігінше игеруге көмектесетін әмбебап тәсілдерді меңгеруі тиіс.
Ч. Темпл ұсынған тиімді әдістер
- Күтілетін нәтижелерді нақты айқындау.
- Жазба жұмыстарын жүйелі әрі жиі орындату.
- Ой-өрісті белсендіретін сұрақтар қою.
- Бірлесе оқу тәсілдерін қолдану.
- Оқу пәндерін әлеммен және күнделікті өмірмен байланыстыру.
Ақпарат — нәтиже емес, бастау
Сыни ойлау жобасы әр шәкірттің өзіндік түсінік қалыптастыруына мүдделі. Осы үдерісте оқушы өзінің бірегей ерекшелігін айқындап, соған сеніммен қарайды.
Мұндай жағдайда ақпарат оқытудың соңғы нәтижесі емес, керісінше бастапқы кезеңіне айналады: оқушы мәліметті түсінеді, талдайды, оны әлеуметтік тәжірибесі тұрғысынан бағалайды. Соның негізінде жаңа білімді өзі құрастырып, оны нақты қажетіне жаратуға дағдыланады.