Өлең құрастыру
Әженің орны: отбасының ұйытқысы, ұрпақтың ақылгөйі
Әже — баланың әкесінің де, анасының да шешесін атайтын туыстық атау. Одан арғы буын үлкен әже немесе ұлы әже деп аталады.
Қазақ отбасында әженің орны ерекше әрі қадірлі. Ол — отбасының ғана емес, тұтас әулеттің де ұйытқысы, ағайынның бірлігін мен татулығын сақтайтын сыйлы ана, кейінгі жастардың тәрбиешісі әрі ақылгөйі.
Ұлы тұлғаларға өнеге болған әжелер
Ұлы адамдардың өзі әжелерден үлгі алған. Абай бала күнінен әжесі Зеренің ертегілерін тыңдап өскен. Ал Шоқан әжесінің өнеге сөздерін күнделік дәптеріне жазып қойғаны да — тағылымға толы дерек.
Өнеге сөз: «Байлық та, бақыт та тиянақсыз, ең тиянақты қасиет — өнер-білім».
Мақсат: әжені құрметтеу мәдениетін нығайту
- Ел іші мен отбасының бүтіндігін ойлайтын ел анасы — әжелерді құрметтей білу.
- Салт-дәстүрді сақтап, кейінгі ұрпаққа бірлікке бастайтын тәрбие мен ақыл-өнегені жеткізу.
- Әжеден естіген ақыл сөзді, көрген игі істі жадта сақтап, танымды кеңейту; ұлтына жанашыр ұрпақ тәрбиелеу.
Кездесу форматындағы тәрбие сағаты
Тәрбие сағаты бесік жырын тыңдаудан басталады. Мұғалім оқушыларға ой салатын сұрақтар қояды: «Кімнің дауысын естідік? Әже дегенде көз алдыңа қандай адам елестейді? Әже қандай жан деп ойлайсың?»
Қонақпен жүздесу және әже туралы жыр
Сыныпқа Базарбек әжесімен қонаққа келеді. Оқушылар қошемет көрсетіп, әже туралы өлең, тақпақ, әндерін арнайды.
Менің әжем — ақ әжем, Ұл мен қыздың бағы — әжем. Ертегі айтып бер десем, Айтып берер тағы әжем.
Әженің «сұрақ толы қоржыны»
Әже құр қол келмейді: «сауал толы қоржыннан» сұрақтар алынып, балалар кезекпен жауап береді. Бұл — білімді еске түсіріп, дәстүрлі танымды жаңғыртудың әсерлі тәсілі.
- 1 Ұлттық ойындарды ата.
- 2 Төрт түліктің төлдерін ата.
- 3 Сиыр сүтінен жасалатын тағамдарды ата.
Шығармашылық тапсырма: «Мен әжемді…»
Балалар өлең құрастырып, әжеге деген құрметін сөзбен жеткізеді. Қажет болса, ақындар өлең арнап, суретшілер портрет салып, өз ықыласын өнер арқылы да көрсетеді.
Өлең құрастыруға арналған бастау жолдар
- Мен әжемді…
- Киімді өзім…
- Ақылына…
- Үлкен болған…
- Сыйлы болам…
Бата: ризашылық пен тілек
«Батаменен ел көгерер, жаңбырменен жер көгерер» — дегендей, кездесудің соңында әжеден бата сұралады. Оқушылар ізгі тілектерін білдіріп, үлкенді құрметтеудің мәнін жүрекпен сезінеді.
Тілек пен алғыс:
«Адал бол», — деп немерем,
Әділдікке үйреткен.
Жүрегінде махаббат,
Тілегінде мархабат.
Әжемізге мың алғыс!