Оқушыларды өнерді сүюге тәрбиелеу
Аннотация
Бұл зерттеу жұмысында Бек Армат сурет салудың қыр-сырын тереңірек ашып, түсті таңдаудың ерекшеліктерін және бейнелеу өнерінің түрлерін меңгерудің маңызын көрсетеді. Тақырыпты таңдаудағы басты мақсат — келешек ұрпақтың бейнелеу өнеріне деген құрметін арттырып, шынайы көркемдік көзқарас қалыптастыру. Өз ісінің шебері болуға ұмтылу жасөспірімді жігерлікке, табандылыққа және еңбекқорлыққа жетелейді.
Зерттеу жұмысының жетекшісі
Аннотация
Тақырып
Сурет салудың сырлары
Зерттеу жұмысының бағыты
Мақсаты
Бейнелеу өнерінің құпияларын ашуға деген қызығушылық жыл сайын артып келеді. Суретшілер жолын жалғап, өз қолтаңбамды қалыптастыру және бейнелеу өнеріне өзіндік үлес қосу.
Өзектілігі
Сурет салу өнерінің терең сырларын түсіну, сурет салудың негізгі үш түрін жүйелі меңгеру және қазіргі бейнелеу өнеріне жаңаша, сауатты көзқарас қалыптастыру.
Жалпы сипаттамасы
Зерттеу барысында сурет салудың тәсілдерін талдап, өз жұмысымды ұсындым. Үш жасымнан бастап қылқалам ұстап, әкеммен жарыса сурет салдым. Соның нәтижесінде бүгінгі күні бейнелеу өнерінің әдістерін тиімді әрі сапалы қолдануды үйреніп келемін. Үйренген дағдыларымды үнемі жадымда сақтап, өнер жолын жалғастыру үшін тұрақты түрде ізденемін.
Әдістері
Сурет салудың қыр-сырын толық меңгеріп, өз жұмыстарым арқылы сыныптастарымды және басқа да балаларды үйрету; шығармашылық тәжірибені бөлісу. Сонымен бірге, өнерімді қазақ жұртшылығы бағалап, қолдаса деген ниет бар.
Ғылыми жаңалығы мен қорытындылары
- Түстерді жүрек қалауымен батыл қолдану және үйлесім іздеу.
- Түрлі шығармашылық сайыстарда өз туындыларымды ашық көрсету.
- Атақты суретшілердің туындыларымен танысу арқылы көркемдік талғамды дамыту.
- Бейнелеу өнерінің профессоры Сағынтай Әлімбетұлымен бірлесіп, сурет көрмесін ұйымдастыруға ұмтылу.
Жоспар
I бөлім
Кіріспе
Суретші болу арманым. Зерттеу жобасының қысқаша негіздемесі.
II бөлім
Негізгі бөлім
- Суретшілер туралы мағлұмат.
- Сурет салуда әртүрлі техниканы қолдану жолдары.
III бөлім
Қорытынды
Нәтижелерге сараптама және жеке шығармашылық қорытынды.
Кіріспе: Живопись — көркем ойдың тілі
Живопись — өнер әлеміндегі орасан зор, өзіне еліктіріп әкететін сиқырлы аймақ. Басқа өнер түрлерінің ішінде живопись суретшінің қырағы көзі шалған дүниені мейлінше толық бере алады. Ғасырлар бойы ол табиғаттан үйреніп, дүниені әсерлі ететін жаңа тәсілдерді ойлап тапты: сызықтың батыл жүргізілуі, бояудың бай үндестігі, жарық пен көлеңкенің күтпеген контрастары, композициядағы ойлы үйлесім және қиялдың құбылмалылығы.
Живописьті терең қабылдау үшін оның мәнерлеу тілін түсініп, ұғынып білу маңызды. Тақырыптың мазмұнын дұрыс түсіну мен тәсілдерді меңгеру шығармашылық ізденіске тікелей ықпал етеді.
Жобаның тәрбиелік мақсаты
Дені сау, адамгершілігі мол, қабілеті дамыған, жан-жақты, саяси сауатты, ұлтжанды, іскер, өрісі биік азамат тәрбиелеу. Бұл мақсатқа жету үшін живопиське қызығушылықты арттырудың төмендегі бағыттары ұсынылады.
- 1 Оқушының көркемдік сауатын арттыру: өнердің шығуы мен даму тарихын білу.
- 2 Бейнелеу өнерінің адамға берерін түсіндіру: шығармалармен таныстыру, көз қанықтыру.
- 3 Практика арқылы ойлау, қиялдау, икемділік және өз бетімен жұмыс істеу қабілетін дамыту.
- 4 Өнерді сүюге тәрбиелеу және ұлттық өнерге баулу.
- 5 Алған білімді өмірде қолдана білу: өнерді күнделікті тіршілікпен байланыстыру.
Негізгі бөлім: Суретшілер туралы мағлұмат
Әбілхан Қастеев (1904–1973)
Қазақтың әйгілі кескіндемешісі, график-суретші, қазақ бейнелеу өнерінің негізін салушылардың бірі.
Өмірі мен еңбегі
Туған жері — Алматы облысы, Жаркент өңірі; өмірден өткен жері — Алматы қаласы. Еңбек жолын Түрксіб теміржол құрылысында жұмысшы болып бастады. 1929–1936 жылдары Мәскеудегі көркемсурет студияларында Н. Г. Хлудов пен И. Бродскийден білім алды. Халық өмірін шынайы бейнелеген мыңнан астам туынды қалдырды.
Шығармашылық ерекшелігі
Қастеев табиғат сұлулығын, адам еңбегінің жасампаз өзгерістерін эпикалық қарыммен жеткізді. Оның жұмыстары өткен мен бүгінді шыншылдықпен бедерлеген көркем шежіре іспетті.
Танымал туындыларынан
Қастеев туралы естелік-әңгімелер оның адам ретінде де ерекше қарапайым, еңбекқор әрі табанды болғанын айқындайды. Сурет өнері — тілсіз тіл: оны кез келген ұлт түсіне алады. Суретші көргенін бояуға көшіру арқылы уақытты тоқтатпайды, керісінше, болашаққа өмір сыйлайды.
Сурет салуда әртүрлі техниканы қолдану
Оқушыларды живопись жанрларының бірі — натюрмортқа үйрету бейнелеу өнерін меңгерудегі негізгі қадамдардың саналады. Сурет салу өнерінің тарихы өте терең: алғашқы қауым дәуірінде-ақ адамдар тас пен сүйек бетіне айқын сызықтармен жануарларды, бұйымдарды, тіпті адам бейнесін де шебер түсірген. Қазақстандағы жартас суреттері осының дәлелі.
Сурет салуды бастағанда ең алдымен көз алдыңа жалпы көріністі толық елестетіп алу қажет. Одан кейін нобай (эскиз) жасап, қағаз бетіне композицияны орналастырасың. Жарық көзінің бағытын алдын ала белгілеу — көлем мен кеңістікті дұрыс беру үшін өте маңызды.
Натюрморт туралы
Натюрморт — бірнеше затты үйлесімді етіп бейнелейтін көркем шығарма. Термин француз тілінен шыққан, мағынасы — «өлі табиғат». Натюрморт орындауда «жалпыдан жекеге көшу» қағидасын ұстану маңызды: алдымен тұтас әсер, кейін бөлшектер.
Негізгі жаттығулар
- Заттарға талдау жасау.
- Заттардың өзара қатынасын анықтау.
- Композициялық құрылымды ойластыру.
- Жарық пен көлеңкені заңдылыққа сай беру.
Ұзақ және жылдам сурет
Егер салынатын зат қозғалмайтын болса, асықпай орындауға болады — бұл ұзақ салынатын сурет. Ал оқушыны жалықтырмас үшін жылдам сурет салуға, яғни долбар жасауға дағдыландыру қажет.
Долбар — контур мен үйлесімді сызықтар арқылы орындалатын тез сурет. Оны ТМ, 2М, 3М сияқты қарындаштармен салуға болады. Контур сызықпен салғанда көлеңке жақ сызықты жуандау, жарық жақ сызықты жіңішкелеу етіп беру заттың көлемін айқындайды.
Пропорция және компоновка
Пропорция — биіктіктің енге, бір бөліктің екінші бөлікке шамалық қатынасы. Ал компоновка — жұмысты жоспарлау: көру нүктесін таңдау, заттарды қағаз бетіне үйлесімді орналастыру, арақашықтықтарды салыстыру. Кеңістікті дәл беру үшін көмекші тік, көлденең және көлбеу сызықтар қолданылады.
Натюрморт орындау кезеңдері
- 1 Қағаз бетіне ықшамдап орналастыру.
- 2 Құрылымына назар аудару.
- 3 Жарық пен көлеңке арқылы өңін айқындау.
- 4 Біртұтас реңдік қатынасқа бағындырып, толық аяқтау.
Жарық-көлеңке заңдылықтары
Жарық
Заттың бетіне тікелей түскен жарық бөлігі.
Жылт
Жарықтың ең ашық, шағылысқан нүктесі.
Жартылай көлеңке
Жанама түскен жарықтан туған жұмсақ өтпелі аймақ.
Меншікті көлеңке
Жарық толық түспейтін бөліктің көлеңкесі.
Рефлекс
Көлеңке жақта басқа беттен шағылып түскен әлсіз жарық.
Түспе көлеңке
Бір заттан екінші бетке немесе жазықтыққа түскен көлеңке.
Түс: жылы мен суықтың үйлесімі
Живописьтегі басты ұғым — түс. Жарық жылы болса, көлеңке көбіне суық реңкке ауысады; жарық суық болса, көлеңке жылы рең береді. Жылы мен суық түстердің үйлесімі живописьте әуен секілді әсер тудырады.
Заттың түсі қоршаған ортаға да тәуелді: фонның түсі негізгі бояудың қанықтығын өзгертіп көрсетеді. Акварельмен жұмыс істегенде тым ашық түсті шамадан тыс қолданбай, реңді біртіндеп қоюлату дұрыс.
Материалдың қасиетін беру де маңызды: шыны — мөлдір, ағаш — жұмсақ, темір — қатты. Мөлдір және жылтыр заттар таза түспен, ал тығыз, салмақты заттар күрделі, қою реңдермен жақсы ашылады.
Композиция қоюдың шағын ережелері
- Фон назарды шашыратпай, қойылымды біртұтас ұстап тұруы керек.
- Ауыр, ірі заттарды артқы планға, жеңіл заттарды алдыңғы жаққа орналастырған дұрыс.
- Ең алдыңғы планды салыстырмалы түрде бос, жеңіл қалдыру композицияны «демалдырады».
- Жұмысты төменнен жоғары қарай жүргізу дақ түсіріп алмауға көмектеседі.
Есте сақтап салу
Нәрсеге қарап салумен қатар, есте сақтап жатқа салу дағдысына ерекше мән беру керек. Бұл тәсіл бақылағыштықты күшейтіп, қиялдың көркем шешімге айналуына жол ашады.
Қорытынды: Арман мен еңбек біріккенде
Өз еңбегіне шығармашылық тұрғыдан қарай алатын оқушы жауапкершілікпен жұмыс істеуді үйренеді. Өнерді терең қабылдау үшін ең алдымен оны сүю, оған деген қажеттілікті сезіну, енжар қарамай, зейінді шоғырландыру қажет. Көркем шығарманың мәніне бойлау үшін асықпай талдап, байыппен қараған жөн.
Мен болашақта атақты суретші болуды қалаймын: ұлы суретшілердің еңбектеріне қызыға қарап, солардың қатарынан табылуды мақсат етемін. Алғашқы суреттерімді балабақша кезімнен сала бастадым. Кішкентайымнан суретке икемді болып, бос уақытымның көп бөлігін сурет салуға арнаймын. Есте сақтау қабілетім мен қиялым — суретшіге қажет қасиеттер, бұл қабілеттер әкемнен де байқалады.
Мектепке келген алғашқы жылдары живопись үйірмесінде жетекшімнің көмегімен көптеген жұмыс орындадым. Суреттерім мектепішілік мерекелерде жүлделі орындарға ие болды: мысалы, Тілдер мерекесінде салған суретім үздік деп танылып, II орын алды. Сонымен бірге, бірқатар жұмыстарым республикалық «Айгөлек» балалар журналының редакциясына жіберілді. Алдағы айларда жарық көреді деген үмітім бар.
Негізгі ой
Бейнелеу өнерін меңгеру — білім мен дағдыны қатар талап ететін ұзақ жол. Сол жолда тұрақты еңбек, батыл ізденіс және өнерге адал сүйіспеншілік ең үлкен тірек болады.