Қазақша рефераттар

Түбір сөзді тап

Сабақ тақырыбы: Зат есім

Бұл жоспар 3-сынып оқушыларына сөз таптары туралы білімді жүйелеуге және зат есімнің мағынасы мен түрлерін меңгертуге бағытталған. Сабақта әңгімелеу, ойын, сұрақ-жауап, ассоциация құру сияқты тәсілдер арқылы оқушының ойлауы, тілі және шығармашылық қиялы дамытылады.

Мақсаты

  • Білімдік: зат есім туралы білімді толықтыру, нақтылау; зат есімнің түрлерімен таныстыру.
  • Дамытушылық: өздігінен жұмыс жасау дағдысын дамыту; елестету арқылы шығармашылық ойлауды, грамматикалық тапсырмалар арқылы теориялық ойлауды және сөйлеу мәдениетін жетілдіру.
  • Тәрбиелік: ұйымшылдыққа, елін-жерін сүюге, табиғатты қадірлеуге тәрбиелеу.

Принциптері

  • Біртұтастық
  • Жүйелілік

Әдістері

  • Қызығушылықты ояту
  • Ойын
  • Сұрақ-жауап
  • Ассоциация құру
  • Көрнекілік
  • Талдау және жинақтау

Көрнекіліктер

Интерактивті тақта Тірек-сызба Бағалау парағы Конверттер Кеспе қағаздар Суреттер

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық дайындық жасалады: оқушылардың назарын сабаққа шоғырландыру, сыныпта жағымды ахуал қалыптастыру.

II. Үй тапсырмасын тексеру (деңгейлік тапсырмалар)

Тақтаға ілінген конверттерден оқушылар деңгейіне қарай тапсырма алады: жеңіл, орташа, күрделі. Мақсат — өткен тарау «Сөз құрамы» бойынша білімді бекіту.

Жеңіл

  1. «Жазушы» сөзіндегі -шы қандай қосымша?
  2. «Таға» қандай сөз?
  3. Түбір сөзді тап.

Орташа

  1. «Керуеншілер» сөзі қандай сөз табына жатады?
  2. «Біл» сөзінің түбірлес сөздерін ата.
  3. «Жазушылар» сөзін сөз құрамына талда.

Күрделі

  1. «Суретшілер» сөзін сөз құрамына талда.
  2. Туынды сөздерді ата.
  3. -қой, -паз, -шық, -кер жұрнақтарын қандай сөздерге қосып, жаңа сөз жасауға болады?

Өтпелі байланыс: Өткен тарау — сөз құрамы. Енді сөздердің топқа бөлінуі, яғни сөз таптары туралы мағлұмат аламыз.

III. Жаңа сабақ

1) Қызығушылықты ояту: «Морфология елі»

Ертеде сөздер мекендейтін шексіз үлкен әлем болыпты. Ол — Морфология елі екен. Бір күні сөздер «сен ұзынсың, мен қысқамын», «сен көпше мағына бересің, мен жекеше жүремін» деп дауласып қалады. Сонда хан: «Мағыналарың мен ерекшеліктеріңе қарай топқа бөлініңдер. Әрқайсың өз отауыңда боласың», — дейді. Осылайша Морфология елі Сөз таптары еліне айналады.

Сөз таптары елінде 9 «ауыл» бар: зат есім, етістік, сын есім, сан есім, есімдік, үстеу, шылау, одағай, еліктеу сөз. 3-сыныпта осы елдің 4 ауылымен танысамыз. Бүгін — зат есім ауылына саяхат.

Ойжұмбақ арқылы түсіндіру

Жолаушы жолдан бір нәрсе тауып алады, бірақ оның жартысы көрінбейді. Ақылгөй дана оны жұмбақтап былай дейді:

«Ол аспанда да, жерде де болады; әжелердің қолында, аталардың басында да болады; ол — адамдардың тұрағы; ол — барлық адамдарда да болады».

Елестету арқылы пайда болған заттардың атауын жазады: күн, тас, білезік, тақия, киіз үй, көз, т.б.

Сұрақ қою және қорытынды шығару

Жекеше сұрақтары

не? — күн, тас, білезік, тақия, киіз үй, көз

кім? — адамға қатысты

Көпше сұрақтары

нелер? — тастар, білезіктер, тақиялар, киіз үйлер, көздер

кімдер? — адамдарға қатысты

Ой тұжырым: Кім? кімдер? не? нелер? сұрақтарына жауап беретін сөздерді зат есім дейміз.

2) Ассоциация құру (сызбамен жұмыс)

Мысалдар: дәптерлер, қалам, кітаптар, адам, гүл, өсімдіктер, жануарлар, т.б. Оқушылар сөздерді жекеше және көпше түрге ажыратады.

Ереже: Зат есімнің көпше түрі -лар, -лер, -дар, -дер, -тар, -тер жалғаулары арқылы жасалады.

Ой тұжырым: Кім? не? — жекеше зат есім; кімдер? нелер? — көпше зат есім.

3) Оқулықпен жұмыс

  • 1-жаттығу: суреттегі заттардың атын атап, сұрақ қою.
  • Сөзжұмбақ: шешу арқылы жаңа ұғымдарды бекіту.

4) Сергіту сәті

Бір, екі, үш, Біз жинаймыз күш. Терезені ашамыз, Таза ауа жұтамыз. Бір, екі, үш, Отырамыз тып-тыныш.

Өлең жолдарынан зат есімдерді атау: біз, күш, ауа.

Зат есімнің түрлері: деректі және дерексіз

Деректі зат есім

Көзбен көріп, қолмен ұстап тануға болатын заттар. Мысалы: құс, балапан, ит, т.б.

Дерексіз зат есім

Көзбен көріп, қолмен ұстауға келмейтін ұғымдар. Мысалы: күш, ауа, ақыл, ой, жақсылық, т.б.

5) «Топтастыр» ойыны (3-жаттығу)

Шашылып жатқан суреттер бойынша оқушылар заттарды мағынасына қарай топтастырады, әр топқа сәйкес сұрақ қояды.

Адамдар (кім?)

нағашы, ақын, іні

Өсімдіктер (не?)

түймедағы, бақбақ

Құстар (не?)

бүркіт, үйрек, қаз, аққу, күркетауық

Балықтар (не?)

жайын, шортан, бекіре

Аңдар (не?)

аю, түлкі, қоян, тиін, қасқыр

Еңбек құралдары (не?)

егеу, қайрақ

Көлік (не?)

трамвай, машина, ұшақ

IV. Бекіту

«Баспалдақ» ойыны

Оқушылар зат есімдер жазады. Міндетті шарт: жазылған сөздердің ішінде жекеше, көпше, деректі, дерексіз зат есімдер болуы керек.

«Кім тапқыр?»

Интерактивті тақтадағы сурет бойынша зат есімдерді атау.

Тәрбиелік байланыс

Табиғатты қорғау туралы қысқаша әңгімелеу: табиғатты аялау, тазалық сақтау, тіршілік иелеріне қамқор болу.

Қосымша тапсырма: берілген сөздердің ішінен екі сөзді таңдап, көркем әрі таза жазу.

V. Қорытынды: «Не білдім?»

  • Зат есімнің анықтамасы және сұрақтары: кім? кімдер? не? нелер?
  • Зат есімнің түрлері: деректі және дерексіз
  • Көпше түрдің жасалуы: жалғаулар арқылы

VI. Бағалау

Оқушының білімі бағалау парағы бойынша бағаланады (тапсырмаларды орындау сапасы, белсенділік, дәлелдеп жауап беруі).

VII. Үй тапсырмасы

  • Ережелерді қайталау.
  • 4-жаттығу орындау.
  • «Мен — табиғат сақшысы» тақырыбында шағын әңгіме жазу.