Бала тәрбиесінде отбасы тәрбиесінің маңызы зор екендігі
Инновациялық технологиялар және бәсекеге қабілетті тұлға қалыптастыру
Қазіргі кезеңде бәсекеге қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру, оқыту үдерісін ізгілендіру және дамытушылық функциясын арттыру мақсатында инновациялық технологиялар кеңінен қолданылуда. Кез келген жаңа технологияның негізгі мақсаты — оқушының жеке дара, дербес ерекшелігін ескеріп, өз бетінше ізденуін күшейту және шығармашылық әлеуетін дамыту.
Мұғалім шеберлігінің өлшемі
Мұғалімнің шеберлігі оқыту әдістемесін терең меңгерумен қатар, педагогикадағы жаңа әдіс-тәсілдерді және шығармашылық жұмысты орынды, тиімді қолдана білуінен көрінеді. Осы тұрғыдан қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімдері алдында бүгінгі күн талабына сай ана тілінің қоғамдық-әлеуметтік мәнін түсінетін, тілді жетік меңгерген, шығармашылықпен жұмыс істейтін және қарым-қатынас мәдениеті дамыған тұлға даярлау міндеті тұр.
Уақыт талабына сай мен сабақтарды жаңаша ұйымдастыруға үнемі талпынып отырамын. Технологиялардың ішінде дамыта оқыту технологиясын тұтас жүйе ретінде жүйелі қолдануға ерекше мән беремін.
Дамыта оқыту: ғылыми негізі мен мәні
Оқыту мен даму арасындағы байланысты Л. В. Выготский, В. В. Давыдов, Д. Б. Эльконин, Л. В. Занков және басқа да ғалымдар жан-жақты зерттеп, баланың дамуындағы оқытудың рөлін айқындаған. Бұл жүйе авторлары дамыта оқытуды мақсат-міндеттері, әдіс-тәсілдері баланың даму заңдылықтарына сәйкестендірілген оқыту деп түсіндіреді.
Негізгі идея
Баланы оқыта отырып дамыту және тұлғалық қасиеттерін жүйелі жетілдіру.
Нәтижеге бағдар
Теорияны жаттатудан гөрі ойлау әрекеттері арқылы терең түсінуді қалыптастыру.
Тұлғалық қасиеттерді дамытуға бағыт
Дамыта оқыту — күрделі құрылымды, біртұтас педагогикалық жүйе. Ол оқу арқылы баланың бойындағы еркіндік, мақсаткерлік, ар-намыс, мақтаныш, дербестік, адамгершілік, еңбексүйгіштік, белсенділік сияқты маңызды қасиеттерді дамытуға бағытталады.
Теориялық білімнің жетекші рөлі
Бұл ұстаным теорияны жаттау немесе терминдерді жатқа білу емес. Негізгі мәні — оқыту барысында түрлі ой операциялары арқылы теориялық ойлауды дамыту. Оқушылар мысалдар негізінде анықтама мен ережені өздері шығарып, оны дәлелдеп, талдау мен қорытынды жасаған кезде жаңа білімнің шынайы меңгерілгені байқалады.
Рефлексия және өзін-өзі бағалау
Дамыта оқытудың маңызды нәтижелерінің бірі — оқушының өзін-өзі бақылауы, өзін-өзі бағалауы және рефлексиясы. Бұл кезеңде дәстүрлі бекітумен қатар, оқушылардың өзіне-өзі қорытынды баға беруі жүзеге асады.
Мысал: «Нені білдік? Нені үйрендік?»
- Бастауыштың сөйлем мүшесі ретіндегі қызметін анықтау;
- Бастауыштың жасалу жолдарын түсіндіру;
- Кез келген сөз табы бастауыш бола алатынын дәлелдеу;
- Бастауыштың өзіндік ерекшеліктерін жүйелеу және қорытындылау.
Тәрбиелік мазмұн: негізгі түйіндер
Сабақ барысында білім мазмұны тәрбиелік қорытындылармен де бекиді. Оқушы тек ереже меңгеріп қоймай, өмірлік мәні бар тұжырымдарға келеді:
- Бала тәрбиесінде отбасы тәрбиесінің маңызы зор.
- Өскен ортаның ықпалы да өте күшті.
- Адам мінезін түзетуге болады.
- Жақсы қасиеттерді қалыптастыру үшін талаптану, еңбек ету, ғылыммен және өнермен айналысу қажет.
- Халқымыздың ұлы тұлғалардың өнегелі, қысқа да нұсқа, мағынасы терең сөздерінің тәрбиелік рөлі ерекше.
Шығармашылық ойлау және тілдік байлық
Өмірдегі сан алуан қиындықты шешу көбіне шығармашыл адамның қолынан келеді. Сондықтан берілетін тапсырмалар баланың ойлауын дамытатын, шығармашылық қабілетін шыңдайтын деңгейде болуы тиіс.
Тұрақты тіркестерді түсіну мәселесі
Ойды көркем әрі бейнелі жеткізетін, сөздің нәрі мен сәнін келтіретін тұрақты тіркестердің түрлерін және шығу арналары туралы білсе де, кейбір оқушылар олардың мағынасын толық түсіне бермейді. Себебі күнделікті өмірде мұндай бейнелі сөздерді жиі қолдана бермейді.
Сондықтан күнделікті жағдайларда да, шығармашылық жұмыстарда да халқымыздың асыл сөздерін орынды қолдануға үйрету, сөз қадірін сезіндіру, сөз құдіретін ұғындыру және сөздік қорын байытуға бағытталған жұмыстар жүйелі жүргізілуі қажет.
Ынтымақтастық орта және нәтижелілік көрсеткіштері
Оқытушы мен оқушы арасындағы ынтымақтастық пен өзара сыйластық оқушының ойын еркін әрі сенімді айтуына мүмкіндік береді. Ол үшін әрбір жауап мұқият тыңдалып, оқушы пікіріне құрметпен қаралуы маңызды. Оқушының ойымен санасу оның дамуына тікелей ықпал етеді.
Дамыта оқытудағы сабақ нәтижесінің негізгі өлшемдері
- ойлау және пайымдау;
- нақтылау;
- жүйелеу;
- қорытындылау;
- дәлелдеу.
Қазақ тілі сабақтарында осындай дағдыларды қалыптастыру үшін тәрбиелік және танымдық мәні бар тапсырмалар әдебиет пен баспасөз материалдарынан, түрлі жаттығу жинақтарынан, сондай-ақ белгілі ақын-жазушылар шығармаларынан сұрыпталып алынады. Бұл тапсырмалар оқушыны ойлануға, ізденуге, өз бетінше жұмыс істеуге және дәлелді қорытынды жасауға жетелейді.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, өз пікірін қорғай алатын, шығармашылық қабілеті дамыған және өз бетінше шешім қабылдайтын дара тұлға тәрбиелеуде дамыта оқытудың үлесі ерекше.