Наурыз тойына базарлық Сабақтың мақсаты
Сабақтың тақырыбы: «Наурыз тойына базарлық»
Бұл сабақта оқушылар Наурыз мейрамының мәнін түсінеді, ұлттық салт-дәстүрді құрметтеуге үйренеді және музыка арқылы мерекелік көңіл күйді сезінеді.
Сабақтың мақсаты мен тәрбиелік бағыты
Наурыз мейрамының мазмұнын ашу арқылы оқушының ұлттық құндылықтарға құрметін күшейту.
Негізгі мақсат
Оқушыларға Наурыз мейрамы туралы жүйелі мағлұмат беру, мерекенің ерекшеліктерін таныту.
Тәрбиелік мәні
Ұлттық салт-дәстүрді дамыту, ата-бабадан қалған ырым-тыйымдарды насихаттау, ұлтжандылық пен имандылыққа баулу.
Сабақ міндеттері
- Наурыз мейрамының мәнін түсіндіру, дәстүрдің сабақтастығын көрсету.
- Ән айту дағдыларын, есте сақтау қабілетін, музыкалық сауат пен ырғақ сезімін дамыту.
- Оқушылардың салт-дәстүрге қызығушылығын оятып, құрметпен қарауға тәрбиелеу.
Қолданылатын материалдар мен құралдар
Сабақтың мазмұны музыка, дәстүр және тілдік жұмыс арқылы біріктіріледі.
Музыкалық материал
Құрманғазының «Сарыарқа» күйі (музыка тыңдау).
Әдістер
- Әңгімелеу, ынталандыру
- Талдау, салыстыру
- Дауыс ашу, әндету
- Сұрақ-жауап, ой бөлісу
Құрал-жабдықтар
- Күйсандық, баян, домбыра
- Үнтаспа
- Интерактивті тақта
Оқу-әдістемелік әдебиеттер
- Ш. Құлманова, М. Оразалиева, Б. Сүлейменова. Музыка оқулығы. 3-сынып. Алматы: Атамұра, 1999.
- Ш. Құлманова, М. Оразалиева, Б. Сүлейменова. Музыканы оқыту әдістемесі. 3-сынып. Алматы: Атамұра, 1999.
- С. Бүркітов, О. Дүйсенов. Қазақтың халық күйлері. Алматы, 1996.
- Т. Бекхожина. Қазына (музыкалық-этнографиялық жинақ). Алматы: Жалын, 1979.
- А. Жұбанов. Ғасырлар пернесі. Алматы, 1975.
- А. Жұбанов. Замана бұлбұлдары. Алматы, 1963.
- Д. Б. Кабалевский. Музыка және әңгіме. Алматы: Өнер, 1989.
- Ғ. Құрманғалиев. Әндер. Алматы, 1961.
- С. А. Ұзақбаева. Өміршең өнер өрісі. Алматы: Мектеп, 1993.
- Т. Мерғалиев. Домбыра сазы. Алматы, 1972.
Сабақ барысы
Сабақ құрылымы ұйымдастыру, қайталау, жаңа тақырып және қорытынды бөлімдерден тұрады.
I. Ұйымдастыру жұмыстары
- Сәлемдесу
- Оқушыларды түгендеу
- Назарын сабаққа аудару
II. Үй тапсырмасын сұрау
2.1 «Кім жүйрік?» (сұрақ-жауап)
- Біз танысқан шығарма қалай аталады?
- Авторы кім?
- Опера дегеніміз не?
- Хор дегеніміз не?
- Негізгі кейіпкерлерді атаңдар.
- Кіріспе бөлімде қандай би орындалады?
- Барыстың қандай қасиеттерін байқадыңдар?
- Кішкентай Ұлу неге Барыстан қорықпады?
- Жылан мен Маймыл қандай би биледі?
2.2 «Біліміңді тексер» (музыка сауаты бойынша)
Төмендегі анықтамаларға сәйкес музыкалық белгілерді және би атауларын анықтап, шығармада қолданылуын түсіндіріңдер.
| № | Анықтама |
|---|---|
| 1 | Дыбысты ұзақ созып айту үшін пайдаланылатын белгі |
| 2 | Көңілді, жылдам орындалатын би |
| 3 | Көп адамдардың бірігіп ән айтуы |
| 4 | Музыкалық ертегідегі кейіпкерлердің ән айтып, би билеп, барлығы қосылып ән салып, сахнаға қойылуы |
| 5 | Жай, бірқалыпты орындалатын би |
| 6 | Дыбыстың өте қысқа, жеңіл орындалуы |
| 7 | Дауысты біртіндеп көтеру |
| 8 | Дауысты біртіндеп бәсеңдету |
2.3 «Әуенін тауып, орында»
- Жануарлардың бірінші хоры
- Сиырдың әні
- Вальс биі
- Жылқының әні
- Түйенің әні
- Полька биі
III. Жаңа сабақ: «Наурыз тойына базарлық»
Мейрам күні көңіліміз көтеріңкі, қуанышты болуы керек. Сол көңіл күймен сабағымызды күй тыңдаудан бастаймыз.
3.1 Музыка тыңдау
Құрманғазының «Сарыарқа» күйін тыңдаймыз. Тыңдағаннан кейін: күй ұнады ма, қандай жылдамдықта орындалды — талқылаймыз.
Наурыз туралы қысқаша мәлімет
Наурыз — Шығыс халықтарының ежелден келе жатқан мейрамы. «Наурыз» сөзі парсы тілінен енген: нау — «жаңа», руз — «күн».
Қазақстанда Наурыз мейрамы 1926 жылға дейін тойланып, кейін тоқтап қалды. 1988 жылдан бастап ресми түрде қайта аталып өте бастады.
Бұл — күн мен түн теңелетін, қыс ызғары қайтып, көктем лебі сезілетін кезең. Мал төлдеп, адамдардың аузы аққа тиетін берекелі уақыт.
Қазақ халқы бұл күнді «Ұлыстың ұлы күні» деп атап, жаңа жылдың басы санаған. Наурыздың 21-інен 22-сіне қараған түн осы мерекеге сәйкес келеді.
Ұлыс күні жауын не қар жауса, «нұр жауды, туар жыл жақсы болады» деп қуанған. Бұл күні адамдар өкпе-назын ұмытып, кешірім жасайды.
Ұлыс күні құттықтау дәстүрі
Кездескенде төмендегідей тілек айту дәстүрге айналған:
- Жасың құтты болсын!
- Өмір жасың ұзақ болсын!
- Ұлыс бақты болсын!
- Төрт түлік ақты болсын!
- Ұлыс береке берсін!
- Пәле-жала жерге енсін!
Наурыздағы игі істер
Таңертең жұртшылық еңбекке ниет етіп, далаға шығады: жігіттер бастаулардың көзін ашып, «Бұлақ көрсең, көзін аш» қағидасын ұстанады. Қариялар тал егіп, «Атадан мал қалғанша, тал қалсын», «Бір тал кессең, он тал ек» деген өнегені дәріптейді.
Ұлттық тағам
Наурызда жеті түрлі дәмнен Наурыз көже пісіріледі.
Жеті түрлі тағам:
бидай, тары, күріш, жүгері, арпа, сүт, тұз және ет.
Ұлттық ойындар
Бұл күні жастар жиналып, ойын-сауық құрады. Кең тараған ойын түрлері:
- Алтыбақан
- Көкпар
- Арқан тартыс
- Қыз қуу
3.2 Дауыс ашу жаттығуы
Дауыс ашудың негізгі шарттарын сақтай отырып, «ля-ля-ля» буыны арқылы жаттығу орындалады.
3.3 Ән үйрету: «Наурыз»
1-шумақ
Кел, балалар, ойнайық,
Наурыз тойын тойлайық.
Баянды боп мереке,
Қыр гүліндей жайнайық.
Қайырмасы
Наурыз, Наурыз, Наурыз — жыл басы,
Наурыз, Наурыз — бақыт жалғасы.
Наурыз, Наурыз, Наурыз — жыл басы,
Наурыз, Наурыз — бақыт жалғасы.
2-шумақ
Наурыз келді тамаша,
Ән айтамыз таласа.
Апам, атам той-тойлап,
Қуанып жүр балаша.
Ән алдымен мұғалімнің орындауында тыңдалады, кейін оқушылар қосылып қайталайды.
IV. Қорытындылау
4.1 Сұрақ-жауап
- Наурыз көжеге салынатын жеті түрлі тағамды атаңдар.
- Қазақ халқының ұлттық ойындарын атаңдар.
- Ұлттық тағамдардың түрлерін атаңдар.
- «Наурыз» сөзі қандай мағына білдіреді?
- Қазақстанда Наурыз мейрамы қай жылға дейін тойланды?
- Қай жылдан бастап Наурыз ресми түрде қайта тойлана бастады?
4.2 Сөзжұмбақ: «Наурыз»
1
Ас атасы? (Нан)
2
Сиыр сүтінен жасалатын ұлттық тағам? (Айран)
3
Киіз үйдің құралы. (Уық)
4
Қазақтың ұлттық биі. (Қаражорға)
5
Жылқы сүтінен жасалатын ұлттық сусын. (Қымыз)
6
Ұлттық ойын түрі. (Қыз қуу)
V. Үйге тапсырма
- «Наурыз» әнін жаттау.
- «Наурыз» тақырыбына сурет салып келу.
VI. Бағалау
Оқушының белсенділігі, жауаптарының нақтылығы, музыкалық тапсырмаларды орындауы және топтық жұмысқа қатысуы негізінде бағаланады.