Тірек сызбамен жұмыс
Сабақ мақсаты
Тірек-сызбаны қолдана отырып, оқушылардың етістік туралы білімін толықтыру.
Оқу әрекеті арқылы және өз бетімен жұмыс жасату арқылы теориялық ойлауды, сөйлеу дағдыларын дамыту.
Тыйым сөздердің мәнін түсіндіру арқылы адамгершілікке тәрбиелеу.
Сабақ барысы
I. Бағдарлау – мотивациялық кезең
1) Қызығушылық ояту
Электронды оқулықпен жұмыс: «Морфология еліне саяхат». Жұмбақ шешу арқылы қимылды білдіретін сөздерге назар аударту.
Аяғы жоқ жүреді,
Сылық-сылық күледі.
Сөз үйретсең қайталайды,
Өздігінен айта алмайды.
Тілдерімен жүреді,
Уақытты біледі.
Талқылау сұрағы: Қимылды білдіретін сөздер бар ма?
Оқушылар жұмбақ мәтіндерінен етістіктерді байқап, тақырыпқа өздері келеді.
2) Тапсырма: етістіктерді табу және ажырату
Етістіктерді тауып, құрамына қарай (дара/күрделі) ажырату. Кейін «Етістік туралы не білесіңдер?» тақырыбында өз сызбаларын құрып, ұсынылған тірек-сызбамен салыстырады.
3) Тірек-сызбамен жұмыс
Оқушылар етістіктің негізгі белгілерін тірек-сызба арқылы жүйелейді: қимыл/әрекет мәні, сөйлемдегі қызметі, дара және күрделі түрлері.
II. Операциялық – орындаушылық кезең
Оқулықпен жұмыс: 381-жаттығу
- 1 Жұмбақты жатқа жазу, етістіктердің астын сызу.
- 2 Етістіктердің дара немесе күрделі екенін айту.
- 3 Дара етістіктерді күрделі етістікке айналдыру.
Аузымен сурет салады,
Демімен ағаш жарады.
Ойын: «Тез тауып, бөгелмей айт»
Мұғалім берілген сөздерге лайық етістікті жылдам айтқызады (қимылды білдіретін сөзді табу, сөйлем құрату).
Оқулықпен жұмыс: 382 және 385-жаттығулар
- 382-жаттығудағы мәтінді көшіріп жазып, сөйлем мүшелеріне талдау жасау.
- Етістіктерді бөліп алып, дара немесе күрделі екенін анықтау.
Ойын: «Жалғасын тап»
Берілген бастамаларды мағынасына сай жалғастырып, сөйлемді дұрыс құрастыру.
Оқысаң... сусын ішесің.
Аяғың ауырса... күн жылынады.
Көп ұйықтасаң... қолыңмен сүртпе.
Шөлдесең... басың ауырады.
Көзің ауырса... көп жүрме.
Жаз шықса... түсінесің.
Ескерту: мәтіндегі кейбір жалғастырулар бастапқы нұсқада берілген күйінде сақталды; мұғалім мағыналық сәйкестігін талқылау арқылы түзетіп, дұрыс нұсқасын бекітеді.
Оқулықпен жұмыс: 385-жаттығу (дара етістікті күрделіге айналдыру)
Дара етістіктер
- Еріді
- Жылыды
- Оқыды
- Келді
Күрделі етістіктер
- Еріп жатыр
- Жылып кетті
- Оқып отыр
- Келіп кетті
Қыста жауған қар көктемде ери бастайды.
Күн жылып кетті.
Арман ертегі оқып отыр.
Айман қалаға келіп кетті.
III. Рефлексиялық – бағалау кезеңі
Тапсырма: тыйым сөздердің мәнін ашу
Тыйым сөздерді мұқият оқып, мазмұнын түсіндіру. Етістіктерді тауып, құрамына және грамматикалық категорияларына қарай ажырату.
- Ұмытып кетпе, есікті теппе!
- Пышақпен ойнама.
- Босағада тұрма, көк шөпті жұлма.
- Үлкендер сөйлегенде кимелеме.
- Үлкеннің алдын кеспе.
- Малды теппе, малды төкпе.
Бұл бөлімде тәрбиелік мән айқын: сөздің грамматикалық қырын талдау арқылы оқушы мінез-құлық мәдениетін де түсінеді.
Ойын: «Бастау»
Оқушыларға сөздер ұсынылады. Солардың ішінен етістіктерді табу және дәлелдеу тапсырмасы орындалады.
Шығармашылық тапсырма
Бақта бұлбұлдар сайрайды,
Күн көзі жадырап жайнайды.
Айнала тегіс құлпырып,
Қуаныш бізге сыйлайды.
Өлең жолдарынан етістіктерді тауып, олардың қызметін түсіндіру және өз сөйлемдерін құрастыру ұсынылады.
Бағалау
Оқушылар өзін-өзі бағалау парағы арқылы жұмысына талдау жасап, нәтижесін қорытындылайды.
Үй тапсырмасы
- 1 389-жаттығуды орындау.
- 2 Ішінде негізгі және туынды етістіктері бар мақал-мәтел тауып келу.
Былтырғыдай биыл
Бұзаулайды сиыр,
Құлындады бие,
Боталады түйе.
Жұмыртқалап тауық,
Қойлар қозы тауып,
Ешкілер де лақтады —
Ел еңбегі ақталды.