Қай шығармадағы кімнің сөзі
Сабақтың тақырыбы
М. Әуезов шығармаларындағы «Қорғансыздар» тақырыбы.
Сабақтың түрі
Дәстүрден тыс сот сабағы.
Сабақтың әдістері
- Сұрақ-жауап
- Теориялық талдау
Сабақтың эпиграфы
Қорғансызға пана бола білген жан —
Адамдықты биік ұстап тұрады.
Ар-ұятты табанға салып таптаған
Зорлықшылдар өз жазасын алады.
Ж. Баласағұн
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Жазушының «қорғансыздар» тақырыбына жазған шығармаларын талдау; кейіпкерлер әлеміне сипаттама беру; Әуезовтің тіл шеберлігін танып, көркемдік қырын ашу.
Дамытушылық
Оқушылардың ойлау қабілетін арттыру, сөйлеу мәдениетін жетілдіру, құқықтық білім аясын кеңейту.
Тәрбиелік
Қиянат пен қатігездікке қарсы ұстаным қалыптастыру; мейірімділікке, рақымшылдыққа, имандылыққа тәрбиелеу.
Көрнекіліктер мен ресурстар
-
Жазушының портреті және шығармалар жинағы
-
ҚР Қылмыстық кодексі
-
Мұхаммед пайғамбардың хадистері
-
Семантикалық карта және слайдтар
Сабақтың құрылымы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- 1 Сәлемдесу.
- 2 Оқушыларды түгендеу, оқушы мен сыныптың сабаққа дайындығын тексеру.
II. Кіріспе
Өткен сабақтарда М. Әуезовтің «қорғансыздар» тақырыбына арналған бірнеше шығармасына шолу жасап, үй тапсырмасы ретінде олардың толық мазмұнымен танысуды жоспарлаған едік. Ендеше, жазушының осы тақырыптағы шығармалары қайсы? (Оқушылар жауап береді.)
III. Жаңа сабақ
Сабақтың мақсаты таныстырылып, слайд арқылы семантикалық картамен жұмыс жүргізіледі.
- Әр әңгімедегі кейіпкерлер аталады.
- Кейіпкерлер семантикалық картаға ажыратып орналастырылады.
- Кейіпкерлерге сипаттама беріліп, мінездеме жасалады.
IV. Сұрақ-жауап
-
1) Әңгімелерде үстем топ өкілдері қандай қиянат пен озбырлық жасайды?
-
2) Неліктен белгілі кейіпкерлер «қорғансыздар» тобына жатқызылады?
-
3) «Кім кінәлі?» әңгімесіндегі Ғазизаның өзге қорғансыздардан айырмашылығы бар ма?
(Талқылау: Ғазиза шын мәнінде қорғансыз болмағанымен, әке мейірімінен тыс қалған жан ретінде қорғансыз күй кешеді.)
V. Жазушының тіл шеберлігі
«Қорғансыздың күні» және «Жетім» әңгімелері бойынша пейзаждық суреттеулерді, кейіпкер сипатындағы теңеулерді, сондай-ақ кейіпкердің көңіл күйін табиғат құбылысымен астастыра бейнелеген тұстарды табу және мәнерлеп оқу ұйымдастырылады.
VI. Рухани-этикалық байланыс: хадистермен жұмыс
Слайдтан Мұхаммед пайғамбардың 389, 545, 600, 627, 685 нөмірлі хадистері ұсынылады. Оқушылар хадистердің мазмұны қай шығармадағы қай кейіпкердің іс-әрекетімен немесе сөздерімен үндесетінін анықтайды.
Мұғалімнің түйіні: Пайғамбарымыз мұсылман қауымын тек жақсылық жасауға, имандылыққа үндеген. Сол құндылықтарды көркем мәтінмен байланыстыра отырып, адамгершілік өлшемдерін таразылаймыз.
Мәтінмен жұмыс: «Қай шығармадағы кімнің сөзі?»
Үзінді 1
«Байдың баласысың, бай жесірдің байысың, бай қайынға күйеусің... Оқығаныңа емес, тоқығаныңа бақтың ба? Жыланға түк біткен сайын қалтырайды деп, байыған сайын араның ашылып, зарлыны жұтпақсың ба? Қақаларсың әлі-ақ», — деп салды.
(«Оқыған азамат» — Мейірханның сөзі)
Үзінді 2
«Бірақ жетімсіреген қорғансыздың ішіне ылғи жалғыздықпен бірге дүниеге сенімсіздік, ешкімге жуымайтын жатбауырлық нығайып, орнай бастады».
(«Жетім» — Қасым туралы автор сөзі)
«Сот сабағы» форматы: әділдік пен жауапкершілік
Мұғалімнің пайымдауы: Феодалдық қоғамда «ақ дегені — алғыс, қара дегені — қарғыс» болған кезеңде, тоңмойын жуандардың бірі Ақан болыстың жасаған зорлығын есепке алар адам табыла бермеген. Дегенмен, Ж. Баласағұнның «Қорғансызға пана бола білген жан адамдықты биік ұстап тұрады...» деген ойына сүйене отырып, Иса, Жақып, Жұмағұл тәрізді зорлық иелерінің әрекеті бүгінгі ұрпақ алдында қайта таразыланады.
Практикалық тапсырма
Зорлықшылдардың әділ жазасын айқындап, заң алдында жауапқа тарту мәселесін болашақ заңгер рөліндегі оқушыға тапсыру: ҚР Қылмыстық кодексі бойынша дайындалған үкімді оқу.
Қорытынды
Талқылау сұрағы: осы кейіпкерлерді соншалықты қатігездікке итермелеген қандай күш? Оқушылардың пікірлері тыңдалып, көркем шығармалардан алған ғибрат пен тәлім сараланады.
Үй тапсырмасы
Ой толғау (ұл балаларға)
«Мен сенімен біргемін, Ғазиза!»
Ой толғау (қыз балаларға)
«Жығылғанға болдың неге жұдырық?!»
Бағалау
Сабақтағы белсенділік, мәтін талдауы, дәлелді пікір және құқықтық негіздеме беру дағдылары бойынша бағаланады.