Абай атаны көріп тұрмыз
Шаттық шеңбері: жылы лебізден басталған сабақ
Балалар бүгінгі күнге, табиғатқа жылы лебіздерін білдіріп, бір-біріне ізгі тілек айтады. Бұл сәтте жұма күнінің мәні де еске алынады: ата-бабаны құрметтеу, жақсылыққа ниет ету, сабырлы әрі мейірімді болуға ұмтылу.
Жұма — қасиетті күн
- Өзімізді тәртіпті, мейірімді ұстаймыз.
- Қатты сөйлемейміз, ұрыспаймыз.
- Жақсылық жасап, үлкенге құрмет көрсетеміз.
Жеті шелпек туралы түсінік
Жұма күні ниет етіп жеті шелпек пісіріп, оны балаларға және көршілерге үлестіру дәстүрі айтылады. Бұл құдайы күлше деп аталады: елдің амандығын, деннің саулығын тілеп, түрлі апаттан сақтасын деген ниетпен жасалатын игі іс.
Сәлемдесу өлеңі
Сәлем бердік алтын күн,
Сәлем бердік ашық аспан.
Сәлем бердік Жер-Ана,
Сәлем бердік баршаға!
Абайды еске алу: өсиет пен өнеге
Бүгінгі жұма — Абай атамызды еске алуға арналады. Балалар ұлы ойшылдың өмірі, отбасы, туған жері туралы қысқаша мағлұмат алып, өлеңдері мен қара сөздеріндегі терең ойды талқылайды.
Туған жері
Абай Семей өңіріндегі Шыңғыстау баурайында дүниеге келген.
Отбасы
Әкесінің аты — Құнанбай, анасының аты — Ұлжан.
Аманат сөзі
Абай ұрпағының білімді, өнерлі болып, әлем мәдениетін үйренуін қалаған; адам болуға, бос жүріп, бос күлмеуге үндеген.
Өлеңнен үзінді
Әсемпаз болма әрнеге,
Өнерпаз болсаң арқалан.
Сен де бір кірпіш дүниеге,
Кетігін тап та бар қалан.
Балалар бұл өлеңнің Абай атаның шығармасы екенін айтып, суреттен де Абайды таниды.
Қара сөзден ой түю
Жас бала анадан екі түрлі мінезбен туады: біреуі «ішсем, жесем, ұйықтасам» деп тұрады; біреуі «білсем, көрсем, естісем, үйренсем» деп тұрады.
Адам ата-анадан туған кезде есті болмайды; естіп-көріп, ұстап, татып, ескерсе — дүниедегі жақсы мен жаманды таниды.
Үш нәрседен қашу керек
- Надандық
- Еріншектік
- Залымдық
Өзіңе есеп беру: ақылды болғың келсе, күніне бір рет немесе аптасына бір рет өзіңнен өзің есеп ал.
Абай атамыз жақсы мен жаманды айырып, адамдық қасиеттерді ұстануға шақырады. Оның өсиетін орындау — әрқайсымыздың міндетіміз.
Төрт мезгіл және табиғат көрінісі
Балалар бір жылда төрт мезгіл бар екенін айтады: күз, қыс, көктем, жаз. Абай осы мезгілдердің әрқайсысына арнап тамаша өлеңдер жазып, табиғаттың әсем көрінісін айқын бейнелеген.
Күз
Күзде жапырақ сарғаяды, күн салқындайды, жеміс-жидек пен көкөніс піседі.
Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,
Күз болып дымқыл тұман жерді басқан.
Білмеймін тойғаны ма, тоңғаны ма,
Жылқы ойнап, бие қашқан тай жарысқан.
Қыс
Қыста айнала аппақ қарға оранып, мұз қатады, балалар сырғанап ойнайды.
Ақ киімді, денелі, ақ сақалды,
Соқыр, мылқау танымас тірі жанды.
Үсті-басы ақ қырау, түсі суық,
Басқан жері сықырлап, келіп қалды.
Көктем
Көктемде жер көктеп, бәйшешек гүлдейді; күн жылып, көбелектер ұша бастайды.
Жазғытұры қалмайды қыстың сызы,
Масатыдай құлпырар жердің жүзі.
Жан-жануар, адамзат анталаса,
Ата-анадай елжірер күннің көзі.
Жаз
Жазда күн жылынып, жемістер піседі; құстар сайрап, ағаштарға қонады.
Жазды күні шілде болғанда,
Көкорай шалғын, бәйшешек
Ұзарып өсіп толғанда,
Күркіреп жатқан өзенге
Көшіп ауыл қонғанда.
Сергіту сәті: күз туралы білімді бекіту
Күз айлары
Қыркүйек, қазан, қараша.
Күздің кезеңдері
- Ерте күз
- Алтын күз
- Қара күз
Ерте күз
Жапырақтар енді ғана сарғая бастайды, күн салқындайды.
Алтын күз
Жапырақтар толық сарғайып, жеміс-жидек пен көкөністер піседі.
Қара күз
Ағаштар жапырағынан айырылады, шөптер қурайды, қыстың белгілері сезіле бастайды.
Күз туралы тақпақтар
Келші, келші алтын күз,
Келші, келші жарқын күз.
Мерекені жалғастырып,
Ойнап-күлші алтын күз.
Берекелі, мерекелі,
Келді жомарт алтын күз.
Қалада да, далада да
Жанның бәрі жарқын жүз.
Берекесін сыйлауға,
Өлкемізге күз келді.
Жемістерін жинауға,
Шақырады біздерді.
Ойын: «Кім жылдам?»
Балалар күздің сыйы — жемістер мен көкөністерді жинау тақырыбында ойын ойнап, оқу іс-әрекетінде алған білімдерін іс жүзінде көрсетеді.
Қорытынды: алған әсерді жеткізу
Сабақ соңында балалар өз көңіл күйі мен алған әсерін айтып, оны бейнелеу арқылы жалғастырады. Белсенді қатысқан балаларға алғыс білдіріледі. Абай атамыздың өсиетін ұстанып, үлкен азамат болып қалыптасу — бәрімізге ортақ міндет.
Түйінді сөз
Өлеңі — ақыл,
Өзі — аңыз,
Абай — біздің бабамыз!
Өсиетін,
Сондықтан
Санамызға жазамыз.