Қазақша рефераттар

Темекінің зияны

Қостанай облысы • Әулиекөл ауданы • Аманқарағай селосы

Әулиекөл ауданы әкімдігінің білім бөлімінің №2 Аманқарағай орта мектебі ММ

Мектеп кітапханашысы: Бесенова Алтын Аубакировна

Зиянды заттар зардабы

Бұл материалдың негізгі мақсаты — оқушыларды жаман әдеттерден сақтандыру, ішімдік пен темекінің жас ағзаға зиянын түсіндіру, сондай-ақ әртүрлі жөтел, асқазан және тері ауруларының никотин мен алкоголь әсерінен күшеюі мүмкін екенін ұғындыру.

Жасөспірімдерді мектеп партасынан-ақ зиянды дағдылардан аулақ болып, өскен ортадан тек жақсы әдеттерді бойына сіңіруге баулу — ортақ міндет.

Көрнекілігі

  • Қажетті әдебиеттер
  • Буклеттер
  • Слайдтар
  • Оқушылардың шығармашылық жұмыстары (суреттер)

Темекінің зияны

И. М. Догель (фармаолог) темекі туралы: «Темекі шегу — адамның орынсыз тілегінен туған бақытсыздық» деген.

Шын мәнінде, адам ағзасында темекіге деген табиғи қажеттілік жоқ.

Қысқаша тарихи дерек

Тарихи деректер бойынша, Еуропаға темекіні Колумбтың матростары алып келген. 1992 жылы еуропалықтар осы оқиғаның 500 жылдығын атап өтті. Африка халықтары темекі дәмін бұдан да ертерек татқан.

Еуропада темекінің кең таралуына француз елшісі Жан Ника ықпал етті: ол теңізшілер әкелген тұқымнан темекі өсіріп, «барлық ауруға қарсы ем» ретінде сипатталған никотин атауын кеңінен танытқан.

Темекі түтіні нені білдіреді?

Темекі түтіні — темекінің жануынан пайда болатын өнімдер жиынтығы. Ол ауада қалқып жүретін өте майда құрғақ тозаң және миллимикронмен өлшенетін ұсақ сұйық тамшылар түрінде таралады.

Темекі құрамында жүздеген зат бар; олардың арасында никотин, көміртегі тотығы, аммиак, күкіртсутек, формальдегид, фенол, түрлі қышқылдар, сондай-ақ қорғасын, мышьяк, сынап, кадмий, кобальт және радиоактивті элементтер болуы мүмкін. Көптеген компоненттер канцерогенді әсерімен белгілі темекі шайырының құрамында кездеседі.

Темекі құрамындағы негізгі зиянды заттар

Темекі түтінінде 4000-нан астам химиялық қосылыс бар, олардың 40-тан астамы қатерлі ісікке ықпал етуі мүмкін улы заттар ретінде аталады.

Шайыр

Түтін арқылы өкпеге түседі. Конденсацияланған шайырдың шамамен 70%-ы өкпеде қалып қоюы мүмкін.

Никотин

Тәуелділікті тез қалыптастыратын есірткілік әсері бар зат. Қанға сіңгенде жүрек соғуы жиілеп, қан қысымы жоғарылауы ықтимал.

Көміртегі тотығы (CO)

Иісі де, дәмі де жоқ улы газ. Гемоглобинмен байланысып, оттегінің орнын басуы мүмкін, соның салдарынан ағзада оттегі тапшылығы туындайды.

Кадмий

Жоғары улы металл; кейбір өнеркәсіп салаларында (мысалы, батарея өндірісінде) қолданылады.

Формальдегид

Өте улы зат; биологиялық материалдарды сақтауда қолданылуы мүмкін.

Еріткіштер мен уыттар

Ацетон, бензол, мышьяк сияқты заттар да кездесуі мүмкін. Бұлардың әрқайсысы ағзаға зиянды әсер етеді.

Қоғамдық жауапкершілік

Жасөспірімдер арасында темекіге тұрақты теріс көзқарас қалыптастыру үшін ақпарат жеткілікті әрі нақты болуы маңызды. Сондықтан ата-ана, мұғалім және медицина мамандары бірігіп, денсаулыққа да, қоғамдық моральға да зиян келтіретін темекіге қарсы жүйелі түрде жұмыс жүргізуі қажет.

Есірткі — адамзаттың соры

Адамдарды нашақорлыққа тарту — қылмыстың ең ауыр түрлерінің бірі. Бұл тек жеке адамды ғана емес, тұтас қоғамның болашағын әлсіретеді. Сондықтан оған қарсы күрес — баршамыздың ортақ міндетіміз.

Есірткі адамды аз уақыт ішінде тәуелді етіп, рухани және әлеуметтік құндылықтардан алыстатады. Тәуелділік күшейген сайын адамның өмір сапасы төмендеп, айналасына және өзіне қауіп төндіреді.

Есірткі және денсаулық

  • Дәрігерлердің мәліметінше, есірткі ми қызметін әлсіретіп, ағзаның табиғи қалпына келуін тежейді.
  • Гашиш қолдану жүрек соғуын жиілетіп, қан тамыры аурулары бар адамдарда асқынуға әкелуі мүмкін.
  • Ұзақ уақыт апиын тұтыну тыныс жолы ауруларын күшейтіп, жүрек, ми, бүйрекке зиян келтіруі ықтимал.
  • Кокаин орталық жүйке жүйесіне әсер етеді: жүрек соғуын тездетіп, қан қысымын көтереді; көп қолдану өмірге қауіп төндіреді.
  • Ұзақ мерзімді тұтыну ұйқысыздыққа, психикалық тұрақсыздыққа және өзіне қол жұмсауға бейімділікке әкелуі мүмкін.

Есірткі қайдан алынады?

Есірткі тобына жататын кейбір заттар көбіне көкнәр өсімдігінен екі жолмен алынатыны айтылады:

  1. 1 Көкнәрдің ұрық қауашағы піспей тұрғанда тілгенде бөлінетін ақ сұйықты кептіріп, апиын сағызы түрінде алу.
  2. 2 Піскен қауашақтың құрғақ бөліктерінен өңдеу арқылы алу.

Героин туралы

Героин бірнеше сатылы өңдеуден өтіп алынатын, медициналық мақсатта қолданылмайтын және заңсыз жолмен таралатын аса қауіпті есірткі ретінде сипатталады. Өте аз мөлшерінің өзі қысқа уақытта тәуелділік тудыруы мүмкін. Кейде ұнтақ түрін иіскеу немесе ерітіндісін тамырға енгізу арқылы қолданылады.

Құмарлық тудыратын өзге заттар

Морфий және кофеин

Кейбірі медицинада ауырсынуды басу үшін қолданылғанымен, бақылаусыз пайдалану тәуелділікке және зиянға әкелуі мүмкін.

Гашиш

Үнді сорасы өсімдігінің бөліктерінен алынады. Қолдану мишық қызметін бұзып, қабылдауды өзгертуі мүмкін; бұл жол-көлік оқиғалары қаупін арттырады.

Кокаин

Оңтүстік Америкада өсетін кока өсімдігінің жапырағынан дайындалады. Уытты әсері жүрек пен бұлшықет жүйесіне зиян келтіруі мүмкін.

Соңғы деректер

Соңғы мәліметтер бойынша, республика көлемінде 20 мыңнан аса нашақор тіркелгені көрсетіледі. Бұл — алдын алу жұмысын күшейтудің қаншалықты маңызды екенін аңғартатын көрсеткіш.