Қазақша рефераттар

Дене температурасының молекулалар жылдамдығына тәуелділігі

Мақсат және күтілетін нәтиже

Сабақтың жалпы мақсаты — оқу материалын норматив талабына сай меңгерту, логикалық және сыни тұрғыдан ойлау жылдамдығын, сөздік қорды және ақпараттық құзыреттілікті дамыту. Сонымен қатар пәнді сапалы меңгеруге қызығушылықты арттырып, оқу мотивациясын күшейту.

Сабақтың мақсаты

Диффузия құбылысы туралы түсінік қалыптастыру және молекулалардың үздіксіз қозғалысының температураға тәуелді екенін дәлелдер арқылы ұғындыру.

Міндет

Технологиялық картаның регламентін сақтай отырып, ауызша жұмыс арқылы білімді бекіту.

Жоспарланған нәтиже

Қойылған мақсатқа жету: оқушылар диффузияны анықтайды, мысал келтіреді және температура әсерін түсіндіреді.

Ұйымдастыру және мотивация

Сынып бір топ болып жұмыс істейді. Белсенділік пен ынтымақтастықты арттыру үшін көшбасшыға сөз беріледі. Оқушылардың субъективті тәжірибесін өзектендіру мақсатында өткен тақырып бойынша қарама-қарсы (түрткі) сұрақтар қойылады.

Назар аударатын ой

Молекулалар тоқтамай қозғалады, ал температура — сол қозғалыстың қарқындылығын сипаттайтын маңызды көрсеткіш.

Өткенді қайталау: сұрақ–жауап

Төмендегі сұрақтар оқушылардың негізгі ұғымдарды еске түсіруіне және дәлелдеу мәдениетін қалыптастыруға бағытталған.

  1. 1) «Барлық заттар өте ұсақ бөлшектерден — молекулалар мен атомдардан тұрады» деген пікірді кім айтқан және ол қандай қағидаға негізделген?

    Жауап: М. В. Ломоносов; молекулалық-кинетикалық теория қағидаларына негізделген.

  2. 2) Газ құрамындағы атомдар мен молекулалардың үздіксіз қозғалыста болатынын дәлелдейтін мысал келтіріңдер.

    Жауап: иістің ауада таралуы; түтіннің, тозаңның кеңістікке жайылуы.

  3. 3) Диффузия дегеніміз не?

    Жауап: әртүрлі зат молекулаларының бір-біріне еніп, араласуы.

  4. 4) «Диффузия» сөзі латын тілінен аударғанда қандай мағынаны білдіреді?

    Жауап: таралу, жайылу.

  5. 5) Диффузияның пайдасына екі мысал келтіріңдер.

    Жауап: тыныс алу кезінде оттектің ағзаға енуі; қоректік заттардың жасушаларға өтуі.

  6. 6) Диффузияның зиянына екі мысал келтіріңдер.

    Жауап: микробтардың ауру адамнан таралуы; ауадағы зиянды заттардың ағзаға енуі.

  7. 7) Неліктен теріміз таза болуы керек?

    Жауап: оттек терідегі көзге көрінбейтін ұсақ тесіктер арқылы өтіп, ағзаға ене алады.

  8. 8) Диффузия құбылысы температураға тәуелді ме? Дәлелдеңдер.

    Жауап: тәуелді. Мысалы, қант суық суға қарағанда ыстық шайда тезірек ериді.

  9. 9) Температура дегеніміз не?

    Жауап: дененің жылулық күйін сипаттайтын физикалық шама.

  10. 10) Температураны өлшейтін құрал қалай аталады?

    Жауап: термометр.

  11. 11) Қандай температуралық шкалаларды білесіңдер?

    Жауап: Цельсий және Фаренгейт шкалалары.

  12. 12) Қатты денелерде диффузия бола ма? Қатты денедегі диффузияны қайда қолданамыз?

    Жауап: болады, бірақ өте баяу жүреді. Мысалы, әшекей бұйым жасауда металдарды жоғары температурада балқытып, араластыру қолданылады.

  13. 13) Адам ағзасында диффузия процесі қалай жүреді?

    Жауап: заттар (мысалы, оттек) тері арқылы немесе тыныс алу мүшелері арқылы өтіп, қанмен араласады және бүкіл ағзаға таралады.

  14. 14) Молекула мен атомның өте кішкентай бөлшектер екенін қалай дәлелдеуге болады?

    Жауап: салыстыру арқылы: алма стадионнан қанша есе кіші болса, молекула алмадан сонша есе кіші деп елестетуге болады.

  15. 15) Заттың қасиеттерін сипаттайтын ең ұсақ бөлшек қалай аталады?

    Жауап: молекула.

  16. 16) Әтірдің ауада қалай таралатынын түсіндіріңдер.

    Жауап: әтір молекулалары ауа молекулаларымен араласып, диффузия арқылы кеңістікке таралады.

  17. 17) Су молекуласы қандай атомдардан тұрады?

    Жауап: екі сутек және бір оттек атомынан тұрады.

Қорытынды идея

Диффузия — молекулалардың үздіксіз қозғалысының тікелей салдары. Температура артқан сайын молекулалардың орташа жылдамдығы өседі, соның нәтижесінде араласу үдерісі де жылдамдайды. Бұл құбылысты күнделікті өмірден де, табиғаттағы және техникадағы көптеген үдерістерден де байқауға болады.