Қазақстандағы өзендер мен көлдер
Қазақстандағы өзендер мен көлдер
Бұл сабақта оқушылар өзеннің негізгі бөліктерін және көлдердің түрлерін (жасанды, тұщы, тұзды) меңгереді. Сонымен қатар Қазақстандағы өзендер мен көлдер туралы білімдерін кеңейтіп, су нысандарын қорғаудың тиімді жолдарын үйренеді.
Сабақтың мақсаты
- Оқушыларды өзен бөліктерімен таныстыру.
- Көлдердің жасанды, тұщы және тұзды түрлерін ажыратуды үйрету.
- Қазақстанның өзен-көлдері туралы түсінікті кеңейту.
- Өзендер мен көлдерді қорғау жолдарын меңгерту.
Күтілетін нәтижелер
- Өзендер мен көлдер туралы негізгі ұғымдарды біледі.
- Өзен мен көлдің айырмашылығын ажырата алады.
- Қазақстандағы өзен-көлдердің атауын және орналасуын сипаттайды.
- Шығармашылық дағдылары мен проблеманы шешу қабілеті дамиды.
Негізгі идея
Қазақстанның өзендері мен көлдерін танып-білу және олардың адам өмірі мен шаруашылықтағы пайдасын ұғындыру.
Сабақтың құрылымы
Сабақ кезеңдері оқушының белсенді қатысуын, топтық өзара әрекетті және ойлаудың әртүрлі деңгейін қамтитындай жоспарланған.
Сабақтың жүрісі
- 1 Үй тапсырмасын тексеру
- 2 Қызығушылықты ояту
- 3 Мағынаны тану
- 4 Сергіту сәті
- 5 Ой толғаныс
- 6 Рефлексия
- 7 Үйге тапсырма
- 8 Бағалау
Ұйымдастыру кезеңі
Психологиялық дайындық (5 минут)
Оқушылар шаттық шеңберіне тұрып, бір-бірін қайталамай, елге және сыныптастарына жылы тілек айтады. Бұл қадам сыныптағы қолайлы атмосфераны қалыптастырып, ынтаны арттыруға бағытталған.
Топқа бөлу
«25 жыл» суретінен түстерді таңдау арқылы оқушылар 3 топқа бөлінеді, топ басшысы тағайындалып, топ ережелері құрастырылады.
- I топ: Жайық өзені
- II топ: Есіл өзені
- III топ: Балқаш көлі
Үй тапсырмасы (5 минут)
Тақырып: жерасты сулары және минералды сулар. Оқушылар орындықтарының артындағы стикерлерден сұрақтарды алып, нөміріне сәйкес жауап береді (диалогтік әдіс).
Сұрақтар
- Табиғаттағы су айналымы қалай жүреді?
- Табиғатта су неше күйде болады?
- Жерасты суы қалай пайда болады?
- Бұлақ дегеніміз не? Су туралы мақал-мәтел айт.
- Жерасты суын қалай алып пайдаланады?
- Артезиан құдығы дегеніміз не?
- Минералды су деп қандай суды айтамыз?
- Қазақстанда қандай шипажайлар бар?
- Сарыағаш шипажайы туралы не білесің?
- Жер шарының қандай бөлігін су алып жатыр?
- Су қоймаларына нелер жатады?
- Су туралы қандай жұмбақ білесің?
Өзін-өзі және өзара бағалау
- I топ: смайликтер арқылы бағалау
- II топ: «бағдаршам» тәсілі
- III топ: «басбармақ» тәсілі
Қызығушылықты ояту (5 минут)
1) Бейнематериал және слайд
«Әсем Көкшетау» тақырыбындағы бейнеролик пен слайд арқылы Көкше өңірінің көлдер жүйесі таныстырылады. Сәкен Сейфуллиннің «Көкшетау» поэмасындағы табиғат суреттері сабақ мазмұнымен байланыстырылып, Бурабай өңірінің көркемдігі мен көлдерінің алуан түрлілігі атап өтіледі.
Поэтикалық үзінді
Сексен көл Көкшетаудың саясында, Әрқайсысы алтын кесе аясында. Ауасы дертке дауа, жұпар иісі, Көкірек қанша жұтса, тоясың ба?
Бұл өңірде Үлкен және Кіші Шабақты, Шортанды, Бурабай, Балпашсор, Әулиекөл сияқты үлкен-кішілі көлдер бар.
2) Жаңа сабаққа кіріспе: глобуспен жұмыс
Жер шарының төрттен үш бөлігін су алып жатыр. Көгілдір түс мұхиттар, теңіздер, көлдер мен өзендерді білдіреді. Жерде көлемі бойынша төрт ірі мұхит бар: Тынық, Атлант, Үнді және Солтүстік мұзды мұхит.
Жер бетінің шамамен 70% су болғанымен, оның 1%-ы ғана ішуге жарамды. Тұщы су тапшылығы әлемнің көптеген өңірінде байқалады, ал ғарыштан қарағанда Жердің көгілдір болып көрінуі — су қорының молдығына байланысты. Сондықтан Жерді «Көгілдір ғаламшар» деп атайды.
Оқушыларға бағытталған сұрақ: Топ атаулары нені білдіреді? Әр топ өз атауына сәйкес өзен немесе көл туралы білетінін ортаға салады, содан кейін сабақтың тақырыбы нақтыланады.
Мағынаны тану (10 минут)
Презентация және «ДЖИГСО» әдісі
Оқушылар оқулықтағы «Өзен» және «Көл» мәтіндерін «ДЖИГСО» тәсілімен оқып, бір-біріне түсіндіреді. Талқылау сұрақтары арқылы мазмұн тереңдетіледі.
Талқылау сұрақтары
- Өркениеттің дамуында өзендердің рөлі қандай?
- Өзендерді қандай мақсаттарға пайдаланады?
- Қазақстанда қандай өзендерді білесіңдер?
Нақты деректер
- Қазақстанның су ресурстарының негізгі бөлігі өзен-көл суларынан құралады.
- Өзендердің басым бөлігі тау мұздықтарымен қоректенеді, соның ішінде Жоңғар Алатауындағы мұздықтар маңызды.
- Қазақстан аумағында шамамен 85 мың өзен бар.