Ақпарат - “information”
Ақпарат ұғымы
Ақпарат термині латынның information сөзінен шыққан. Қазақша баламасы — түсініктеме, баяндама. Ақпарат — істің жай-күйі, біреудің іс-әрекеті, немесе қандай да бір нысан туралы мәліметтердің жиынтығы.
Ақпараттың қабылдану шарттары
Ақпарат деп алушыға жеткенге дейін қабылданды → түсінілді → бағаланды деген үш сүзгіден өткен мазмұнды айтуға болады. Осы анықтама ақпаратты үш деңгейде қарастыруға мүмкіндік береді.
Ақпараттың үш деңгейі
Синтаксистік деңгей
Бұл деңгейде ақпарат қабылдаушы үшін тілдік белгілер арасындағы қатынас ретінде қарастырылады. Мұнда мазмұны мен құндылығы есепке алынбайды, яғни ақпараттың сандық сипаты басым.
Семантикалық деңгей
Семантикалық сүзгі (тезаурус) мәлімдеменің мазмұнын меңгеруге мүмкіндік береді. Мәлімдеменің мазмұны — белгілі бір түрде реттелген білім.
Прагматикалық деңгей
Бұл деңгейде ақпараттың пайдалылығы, мақсатқа сәйкестігі және нақты жағдайдағы құндылығы алдыңғы орынға шығады: ақпарат шешім қабылдауға қалай әсер етеді, қандай әрекетке әкеледі деген сұрақтар қарастырылады.
Кибернетика және есептеу техникасы тұрғысынан
Кибернетикада ақпарат объектінің жағдайын сипаттайтын құрал ретінде, сондай-ақ басқару үдерісіндегі мәліметтер мен оны қолданушылар арасындағы байланыс ретінде қарастырылады.
Мәліметтер дегеніміз — кез келген объектінің жағдайы туралы деректер мен мағлұматтар.
Есептеу техникасы тұрғысынан ақпарат — компьютер жадында сақталатын, қажеттілігіне қарай өңделетін және сыртқы ортаға берілетін мәліметтер.
Жүйе ұғымы
Жүйе — әртекті элементтер жиынының қойылған мақсаттарға жету барысында біртұтас, біріктірілген түрде белгілі бір уақыт мезетінде қарастырылатын кез келген объект. Жүйелер құрамы мен бастапқы мақсаттары бойынша бір-бірінен айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін.
Информатикадағы жүйе
Информатикада «жүйе» түсінігі өте кең таралған және көп мағыналы. Ол техникалық құралдар мен бағдарламалар жиынына да қатысты қолданылады, яғни компьютердің ақпараттық бөлігі ретінде сипатталуы мүмкін. Сондай-ақ нақты қолданбалы есептерді шешуде, құжат жүргізудің қосымша процедураларында және есептеулерді басқаруда пайдаланылатын бағдарламалар жиынын да қамтиды.
Ақпараттық жүйе: анықтама және түрлері
«Жүйе» түсінігіне ақпараттық сөзін қосқанда, жүйенің құрылу мақсаты, функциялары және іс-қимыл жасау сипаты айқындалады.
Ақпараттық жүйе (АЖ)
Ақпараттық жүйе — қандай да бір объектіні басқаруға қажетті, қоғамдық қойылған мақсаттарға жету барысында ақпаратты жинау, сақтау, жаңарту, өңдеу, іздеу және беру үшін қолданылатын құралдар, әдістер және персоналдың өзара байланысқан жиыны.
Әрбір ақпараттық жүйе ақпараттық объектілердің бірігуін қамтитын, белгілі бір пәндік саланы сипаттайды және өзіндік ақпараттық кеңістікті қалыптастырады.
Ақпараттық жүйелердің жіктелуі
-
Ақпараттық-анықтамалық
Ақпаратты жинап, оны адамның пайдалануына дайындайды.
-
Ақпараттық-кеңес беретін
Объектінің күйі мен жұмыс тәртібі туралы ақпарат беріп, нақты жағдайға ұсыныстар ұсынады.
-
Ақпараттық-қадағалаушы
Мәліметтер адам қатысуынсыз енгізіліп, үдеріс автоматты түрде реттеледі.
Автоматтандырылған ақпараттық жүйелер
«Ақпараттық жүйелер» термині автоматтандырылған жүйелер ұғымымен тығыз байланысты. Автоматтандырылған ақпараттық жүйелер ақпаратты өңдеу үдерісінде адамның да, техникалық құралдардың да қатысуын қамтамасыз етеді. Мұнда басты рөлді компьютер атқарады.
Автоматтандырылған ақпараттық жүйе (ААЖ)
Автоматтандырылған ақпараттық жүйе — ақпаратты өңдеу және басқарушылық шешімдер қабылдау үшін арналған, экономикалық-математикалық әдістер мен модельдердің, техникалық, бағдарламалық және технологиялық құралдардың, сондай-ақ мамандардың жиынтығы.
Ақпараттық жүйенің құрылымы және бағыныңқы жүйелер
Ақпараттық жүйенің құрылымы оның жекеленген бөліктерінің жиынтығынан тұрады. Бұл бөліктер бағыныңқы жүйелер деп аталады. Бағыныңқы жүйе — қандай да бір белгі бойынша ерекшеленген жүйенің бөлігі.
Қолдану саласына тәуелсіз түрде, ақпараттық жүйеде қамтамасыз ететін бағыныңқы жүйелер кеңінен қарастырылады. Кез келген ақпараттық жүйенің құрылымын осындай бағыныңқы жүйелер жиынтығы ретінде ұсынуға болады.
Ақпаратты қамтамасыз ету
Ақпаратты қамтамасыз ету басқару шешімдерін қабылдау үшін ақпаратты уақытында қалыптастыруды және нақты ақпаратты ұсынуды қамтиды.
Ақпараттық қамтамасыз ету — құжаттамалар жүйесінің ұйымдастырылған айналымы, ақпараттық ағымдардың сызбаларының жиынтығы және мәліметтер қорын құру әдіснамасы.
Құжаттамалардың унификацияланған жүйесі мемлекеттік, республикалық, салалық және аймақтық деңгейде құрылады. Негізгі міндеті — басқарылатын объектіні сипаттайтын динамикалық ақпаратты құрып, оны үнемі жаңартып отыру.
Ақпараттық ағымдар сызбасы ақпарат қозғалысының маршрутын, бастапқы ақпараттың пайда болуын және нәтижелік ақпаратта қолданылатын орнын бейнелейді.
Техникалық қамтамасыз ету
Ақпараттық жүйенің жұмыс істеуі үшін арналған техникалық жабдықтар кешені.
- Кез келген модельдегі компьютерлер
- Ақпаратты жинау, өңдеу, беру, шығару құрылғылары
- Мәліметтерді беру құрылғылары және байланыс желілері
- Ақпаратты автоматты түрде алу құрылғылары, эксплуатациялық материалдар және т.б.
Математикалық қамтамасыз ету
Ақпараттық жүйенің мақсаттары мен міндеттерін жүзеге асыратын математикалық әдістер, модельдер, алгоритмдер және бағдарламалар жиынтығы. Сонымен қатар техникалық құралдардың қалыпты жұмыс істеуін қолдайды.
- Басқару үдерістерін модельдеу құралдары
- Басқарудың типтік есептері
- Математикалық бағдарламалау, математикалық статистика, жаппай қызмет көрсету теориясы және т.б.
Бағдарламалық қамтамасыз ету
Есептеу техникасын қолдана отырып, ақпараттық жүйедегі мақсаттар мен есептерді жүзеге асыруды қолдайтын бағдарламалар жиыны.
Жалпы жүйелік бағдарламалық қамтамасыз ету
Ақпаратты өңдеудің типтік есептерін шешуге арналған, қолданушыға бағытталған бағдарламалар кешені. Ол өңдеу үдерістерін басқаруға және бақылауға, сондай-ақ компьютердің функционалдық мүмкіндіктерін кеңейтуге қызмет етеді.
Арнайы бағдарламалық қамтамасыз ету
Нақты ақпараттық жүйелерді құру барысында қолданылатын бағдарламалар жиыны.