Пошталық байланыс
Ақтөбе облысы, Ойыл ауданы
Қараой мектеп-балабақшасы, 9 «А» сынып оқушысы — Орынбасар Қайырбек Өтегенұлы
Жоспар
- Кіріспе
- Тарихи деректер мен статистикалық мәліметтер
- Тұрақты қосылып тұратын байланыс
- Интернетке қатынас құру
- Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе
Адам — әлеуметтік тіршілік иесі, сондықтан ол әрдайым өзіне ұқсастармен байланыс орнатудың жолдарын іздейді. Соңғы жылдары Internet желісінің қарқынды дамуы қашықтық ұғымын әлсіретіп, жер шарының кез келген нүктесін өзара байланыстыруға мүмкіндік берді. Әртүрлі деректер бойынша, желі миллиондаған компьютерді, терминалды және сан алуан пайдаланушы қауымын біріктіреді.
Интернеттегі ақпараттың көлемі мен қолжетімділігі таңғалдырады: күн сайын жаңа ресурстар қосылып, жаңарып отырады. Дегенмен, кез келген құрал сияқты, Интернеттің пайдасы оны қалай пайдаланатынымызға тікелей байланысты. Сондықтан оның шығу тарихын, жұмыс істеу қағидаларын және негізгі қызметтерін білу маңызды.
Негізгі ой
Интернет — жай ғана бір желі емес, «желілердің желісі». Ол әртүрлі ұйымдар мен мемлекеттерге тиесілі инфрақұрылымдарды ортақ ережелер арқылы біріктіреді.
Тарихи деректер мен статистикалық мәліметтер
Интернеттің қалыптасуына негіз болған алғашқы жобалардың бірі — 1970-жылдардың басында АҚШ Қорғаныс министрлігі бастамасымен жасалған ARPANET жүйесі. Бұл жоба соғыс жағдайында байланыс желілерінің тұрақтылығын зерттеуге бағытталды. Үлкен аумаққа шашырап орналасқан түйіндердің бір бөлігінде ақау шықса да, қалған бөліктердің байланысы тез қайта құрылып, жұмысын жалғастыра алатыны дәлелденді.
Интернеттің маңызды ерекшелігі — оның орталықтандырылған бір ғана иесі жоқ. Бұл тұрғыдан ол телефон жүйесіне ұқсайды: әр елдің, әр ұйымның өз желілік бөлігі бар, ал өзара қосылу ережелері мен техникалық стандарттар келісім арқылы үйлестіріледі.
Интернет не береді?
- Мемлекеттік архивтер мен университет дерекқорларына қол жеткізу
- Кітапхана каталогтарын қарау және құжаттар алу
- Сурет, дыбыс, бейне сияқты сандық ақпаратты жүктеу
- Тақырыптық қауымдастықтарда сұрақ қою және жауап алу
Қарапайым мысал
Мысалы, сіз Бурабайға демалысқа баруды жоспарлап, аквалангпен жүзуге ыңғайлы орын іздейсіз делік. Онда арнайы жаңалықтар топтарын немесе форумдарды қарап, тәжірибесі бар адамдардан кеңес сұрай аласыз.
Дәл сол сияқты коллекционерлермен танысуға, аспаздық рецепт табуға, ғылыми анықтамалар қарауға немесе әртүрлі сервистерді пайдалануға болады.
Интернетке қосылу қызметін ұсынатын ұйымдар провайдерлер деп аталады. Қосылудың бірнеше түрі бар: тұрақты тікелей байланыс, уақытша (қосылып тұратын) байланыс және пошталық байланыстар.
Тұрақты қосылып тұратын байланыс
Тұрақты қосылып тұратын байланыс кезінде компьютер тікелей TCP/IP желісіне қосылады және Интернетпен байланыс үздіксіз сақталады. Мұндай байланыс көбіне ірі ұйымдар мен корпорацияларда кездеседі: провайдер мекемеге арнайы желілік құрылғы (бағдарлауыш) орнатып, Интернетке шығатын арнаны тұрақты ұстап тұрады.
Ерекшелігі
- Интернетке шығу үшін әр жолы телефон арқылы қайта-қайта қосылудың қажеті жоқ
- Желі ішінде әр пайдаланушы өз компьютерінен қажетті ресурстарға еркін кіре алады
- Ұйымның ішкі желісі мен Интернет арасындағы шлюз/бағдарлауыш тұрақты жұмыс істейді
Ал тұрақты қосылып тұрмайтын байланыс түрінде желіге телефон арқылы модем көмегімен қосылады; бұл үшін телефон нөмірі қажет. Хост-компьютермен байланыс орнатылғаннан кейін мүмкіндіктері ұқсас болғанымен, жылдамдық пен қолайлылық тұрақты арнаға қарағанда төмен болуы мүмкін.
Сондай-ақ Интернетпен байланысудың пошталық тәсілдері бар: кейбір қызметтер Интернет поштасымен тікелей алмасуға мүмкіндік береді, ал кейбірі шектеулі мүмкіндіктермен ғана жұмыс істейді.
Интернетке қатынас құру
Кейде бізге белгілі бір файл қажет болады және оның қай жерде орналасқанын да білеміз делік: бұл тегін бағдарлама, құжат, сурет немесе электрондық кітап болуы мүмкін. Мұндай файлды алу үшін жиі қолданылатын тәсілдердің бірі — FTP (File Transfer Protocol), яғни файл жеткізу хаттамасы.
FTP туралы қысқаша
- FTP қызметін ұсынатын компьютер FTP-сервер деп аталады
- Көп серверлер ашық болады және анонимдік FTP режимін қолдайды
- Анонимдік кіруде пайдаланушы аты ретінде көбіне anonymous, ал пароль ретінде өз e-mail адресі енгізіледі
FTP-серверге кіргенде командалық режимдегі стандартты сұхбат орындалады: сервер адресі, пайдаланушы аты және пароль енгізіледі. Егер деректер қате болса, сервер әдетте тек шектеулі командаларды ғана қабылдайды (анықтама алу және сеансты аяқтау сияқты).
Жиі қолданылатын FTP командалары
| Команда | Мәні |
|---|---|
| help | Командалар бойынша анықтама |
| quit | Сеансты аяқтау |
| cd <каталог> | Каталогты ауыстыру |
| dir | Ағымдағы каталог мазмұнын көрсету |
| get <файл> | Файлды серверден жүктеп алу |
| binary | Екілік файлдарды (zip/rar/exe т.б.) тасымалдау режимі |
Командалық интерфейс арқылы бірнеше каталогтың ішінен файл іздеу және ұзын атаулармен жұмыс істеу қолайсыз болуы мүмкін. Сондықтан графикалық интерфейсі бар браузерлер (мысалы, Netscape Navigator немесе Internet Explorer) кең таралғаннан кейін FTP ресурстарына қол жеткізу әлдеқайда жеңілдеді: көп жағдайда сілтемені ашып, қажетті файлды таңдау жеткілікті.
Практикалық ескерту
Браузер арқылы FTP-ге кіргенде жүйе алдымен провайдер сервері арқылы қосылымды орнатады. Одан кейін ғана қашықтағы сервермен алмасу басталады. Операциялық жүйеге байланысты терезе көріністері өзгеруі мүмкін, бірақ жұмыс логикасы ұқсас.
Қолданылған әдебиеттер
- Балапанов Е. Информатикадан 30 сабақ. Алматы, 2000.
- Интернет әлемі. Ш.Қ. Дидар, 2004, №3, 3-б.
- Интернет желісінің құрылымы. Дидар, 2000, №2, 6-б.
- Интернет туралы біз не білеміз? Дидар, 2000, 14.11, 4-б.
- Шөкіш А. Интернет. Алтын Орда, 2001, №5, 12-б.
Мәтін редакциялық өңдеуден өтті: орфографиясы түзетілді, қайталанған және түсініксіз жерлері ықшамдалды, терминдер біріздендірілді (Internet/Интернет, FTP, TCP/IP).