Есеп шығаруда тиімді тәсілді таңдай алмау
Оқушы қабілетін дамыту және жеке жұмыс
Бүгінгі мектептің алдында оқушыларға білім берумен қатар, олардың ақыл-ой белсенділігін, қабілетін және шығармашылық іс-әрекетін дамыту міндеті тұр. Сондықтан әрбір пән мұғалімі дарынды оқушының мүмкіндігін ашып, қабілетін арттыру үшін онымен жүйелі түрде жеке жұмыс жүргізуі қажет.
Оқу процесінде есеп шығару математиканы оқытудың әрі мақсаты, әрі негізгі әдісі ретінде қолданылады. Есеп оқушыларды жаңа математикалық біліммен қаруландырады, бұрын қалыптасқан іскерліктері мен машықтарын жүйелеуге көмектеседі. Сол себепті жеке жұмыс барысында оқушының қабілетін арттырудың тиімді жолы — оны өз бетінше есеп шығаруға үйрету.
Есепті өз бетінше шығару оқушының ойлау қабілетін дамытады, қажетті теориялық материалды тәжірибеде қолдана білуге дағдыландырады. Сонымен қатар мұғалім оқушының өздігінен жұмыс істеуі арқылы біліміндегі олқылықтарды және жиі жіберетін қателерін нақты анықтай алады.
Өздігінен есеп шығаруда кездесетін қиындықтар
Оқушы өз бетінше есеп шығарғанда төмендегідей қиындықтарға жиі тап болады:
- Есептің қандай тақырыппен байланысты екенін анықтай алмау.
- Дәлелдеуге берілген есептерде қай аксиомаға немесе теоремаға сүйену керектігін білмеу.
- Есеп шығаруда ең тиімді тәсілді таңдай алмау.
- Есептің шартын дұрыс құра алмау (немесе шартты толық түсінбеу).
Бұл кемшіліктер оқушыны берілген есепті ойдағыдай шеше алу мүмкіндігінен айырады. Нәтижесінде математикаға қызығушылық төмендеп, сенімсіздік күшейеді.
Мұғалімге арналған ұйымдастыру тәсілдері
Сондықтан оқушыға өз бетінше орындауға тапсырма бергенде алдын ала қысқа әрі нақты нұсқау беріп, қажетті анықтамалық материалды қай әдебиеттен алуға болатынын көрсеткен дұрыс. Бұл бағыт-бағдар оқушының қиналмай бастауына, ал кейін өздігінен әрекет етуіне жағдай жасайды.
Мысалы, теңдеуді шешуді тапсырмас бұрын, оған ұқсас бір есептің шығару жолын көрсетіп беру немесе оқулықтағы қандай бөлімге сүйенетінін нақты ескерту қажет. Мұндай есептерде көбіне дәрежелердің қасиеттері және шексіз геометриялық прогрессияның қосынды формуласы (|q| ≤ 1 жағдайы) қолданылады. Яғни, дәреже көрсеткіші шексіз геометриялық прогрессияның қосындысы түрінде берілген болса, есепті сол формуламен түрлендіріп, әрі қарай алгебралық амалдар арқылы шешуге болады.
Дәлелдеуге арналған есепке бағыт беру
Тағы бір мысал: «Кез келген бүтін n үшін белгілі бір өрнектің 3-ке бөлінетінін дәлелдеңдер» типті есептерде бөлінгіштіктің келесі қасиеті жиі пайдаланылады:
Кез келген қатар тұрған үш бүтін санның міндетті түрде біреуі 3-ке бөлінеді.
Егер өрнек көбейткіштерге жіктеліп, қатар тұрған үш санның көбейтіндісі түріне келтірілсе, онда бұл көбейтінді 3-ке бөлінетіні бірден шығады. Мұғалім дәлелдеуде қолданылатын қасиетке алдын ала назар аудартып, оны оқушы қай кітаптан немесе қандай тараудан оқып шығатынын нақтылап бергені жөн.
Қорытынды: өз бетінше есеп шығару нені қалыптастырады?
Өз бетінше есеп шығару оқушының оқулықпен және қосымша әдебиетпен өздігінен жұмыс істеуіне жол ашады. Бұл дағды тек математикалық сауаттылықты ғана емес, сонымен бірге еңбек сүйгіштікті және табандылықты қалыптастырады.
Демек, жеке жұмыс дұрыс ұйымдастырылса, ол оқушының қызығушылығын сақтап қана қоймай, оның ойлау мәдениетін, дәлелдеу дағдысын және дербес оқу қабілетін тұрақты түрде дамытады.