Сібір қазақтарының жарғысының авторы

Кіріспе шумақ

Қарап тұрмай бәйгеге еріңіз,

Шәкірттерге әділ шешім беріңіз.

Жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар шығарар —

Бәйге, бәйге, бәйгені бір көріңіз.

Бағалау

Ұпай нақты ережемен есептеледі, тең жағдайда сараптама жасалады.

Қарқын

Жылдам жауап беру дағдысы негізгі рөл атқарады.

Пәнаралық

Қазақ тілі мен әдебиетінен бастап, химия мен информатикаға дейін.

I тур. «Бәйге»

20 сұрақ

Шарттары

1Барлық сайыскерге ортақ: мектеп бағдарламасынан және бағдарламадан тыс 20 сұрақ беріледі.
2Сұрақ қойылған сәттен бастап 5 секунд ішінде бұрын қол көтерген оқушы жауап береді.
3Әр толық жауап үшін 10 ұпай беріледі.
4Сұрақтар оқылып болған соң ұпайлар есептеледі.

Сұрақ үлгілері (10 оқушыға)

1) Фонетика нені зерттейді?

Дыбыс, әріп, олардың айтылуы мен жазылуын.

2) ҚР-дағы «Тілдер туралы» заң қашан қабылданды?

22.09.1989 ж.

3) «Түйе үстінен сирақ үйту» тұрақты тіркесінің мағынасы

Олақ, ебедейсіз, қолынан түк келмейтін адам.

6) Микроскопты кім ойлап тапқан?

Янсендер.

7) Екі не бірнеше адамның сөйлесуі

Диалог.

8) Тыныс белгілер ережелерін зерттейтін сала

Пунктуация.

9) Саңырауқұлақтарды зерттейтін ғылым

Микология.

10) «Биікте тау бүркіттер қалықтап…» сөйлеміндегі пысықтауышты тап

Биікте, көкте.

Қалған сұрақтарды көрсету (ашу)

11) «Мен сөйлеймін» — сөз тіркесі қалай байланысып тұр? Қиыса.

12) Махамбеттің «Мұнар күн» өлеңі кімге арналған? Исатайға.

13) Жұлын ми қай бөліктен бастау алады? Сопақша мидан.

14) Йод жетіспеушілігінен қандай ауру пайда болады? Эндемиялық зоб (сондай-ақ алыптық, ергежейлік).

15) Алғашқысы тиянақсыз болып, екіншісіне бағынып байланысатын құрмалас түрі: сабақтас құрмалас сөйлем. Мысалы: «Күз келіп, күн суытты.»

16) Тірек-қимыл жүйесіне нелер жатады? Сүйектер мен бұлшықеттер.

17) «Қар ханымы» авторы кім? Андерсен.

18) Сақтарды «азиялық скиф» деп атаған кімдер? Гректер.

19) Аспан денелеріне аты берілген қазақ ғалымы: Қ. Сәтбаев.

20) «Кімдер сендерді, балалар, сүйетұғын…» өлеңінің авторы: С. Торайғыров.

II тур. «Полиглот» (Тіл өнері)

8 оқушы

Шарттары

Әр оқушыға бір сұрақтан беріледі.
Жауап үш тілде айтылады: қазақша, орысша, ағылшынша.
Қазақ және орыс тіліндегі жауаптарға — 1 ұпайдан, ағылшын тіліндегі жауапқа — 3 ұпай беріледі.
Толық жауап үшін — 5 ұпай.
Бұл кезеңде ұпайы аз екі оқушы келесі кезеңге өте алмайды.

Жасырылған сөздердің үш тілдегі баламасы

Жұмбақ	Қазақша	Орысша	Ағылшынша
1) Кең әлемді кернейді, бірақ көзің көрмейді.	Ауа	Воздух	Air
2) Құрғақ жерде сақтайсың, онсыз тамақ татпайсың.	Тұз	Соль	Salt
3) Қыздырып соқсаң иленеді, балға мен төстен именеді.	Темір	Железо	Iron
4) Нан бар жерде … бар.	Ән	Песня	Song
5) Көп сөз — көмір, аз сөз — …	Алтын	Золото	Gold
6) … ішкен құдығыңа түкірме.	Су	Вода	Water
7) Мал патшасы — …	Жылқы	Лошадь	Horse
8) Қазақтардың қасиетті саны — …	Жеті	Семь	Seven
9) Аспаннан ақ ұлпа борады, қырқаны сейсепке орады.	Қар	Снег	Snow
10) Айбат шегер алыстан, аң патшасы — …	Арыстан	Лев	Lion

III тур. «Дода»

11 тақырып

Шарттары

18 ойыншыға экрандағы 11 тақырыптың ішінен таңдау ұсынылады.
2Ойыншылар кезекпен екі тақырыптан таңдайды.
3Алғашқы алты тақырып ашылған соң сараптама жүргізіледі.
4Алдыңғы айналымда жиналған ұпайлар толығымен сақталады.
5Барлық 11 тақырып ашылғаннан кейін ұпайы аз екі ойыншы келесі кезеңге өте алмайды.

Қазақ тілі

1) Үстеудің неше түрі бар? 7
2) Табыс септігіндегі толықтауыш қандай толықтауыш? Тура
3) «Орфография» қай тілден енген сөз? Грек
4) Қызметі мен сұрақтары бірдей мүшелер: Бірыңғай мүшелер
5) Белгілі бір аймақта қолданылатын сөз: Диалект

Қазақ әдебиеті

1) «Үлкен» сөзі заттың қандай сынын білдіреді? Көлемін
2) Шөжеде қандай мін болды? Соқыр (бір атасы қырғыз)
3) «Алпамыс батыр» жырында Гүлбаршынды зорлықпен алмақ болған батыр: Қараман
4) Қазақ әдебиетіндегі алғашқы роман: М. Дулатов — «Бақытсыз Жамал»
5) Жәңгір ханның немересі, әдебиет өкілі: Ш. Бөкеев

Математика

1) 30°-қа қарсы жатқан катет: гипотенузаның жартысына тең
2) Дискриминант формуласы: D = b² − 4ac
3) Сағаттың 1/60 бөлігі: минут
4) Екі қатынастың теңдігі: пропорция
5) y = x² функциясының графигі: парабола

Русский язык

1) Сколько падежей в русском языке? 6
2) Слово/сочетание слов, называющее лицо, к которому обращена речь: обращение
3) «И шоколадка, и планета Марс» — это: существительное (вопрос-ловушка)
4) Что находится между небом и землей? союз «и»
5) Слова для выражения чувств: междометия

English

1) What is the capital of the USA? Washington
2) What color is the flag of KZ? Blue
3) How many states are there in the USA? 50
4) What is the English for «Тәуелсіз»? Independent / Independence
5) What is the Kazakh for “signature”? қолтаңба (мәтінде: «подпись»)

Биология

1) Бояғыш заттарының түсіне қарай 3-ке бөлінетін денешіктер: пластидтер
2) Сүйек, шеміршек, май, сіңір, қан түзетін ұлпа: дәнекер ұлпа
3) Бауырымен жорғалаушыларды зерттейтін сала: герпетология
4) Тимус безі орналасады: кеуде бөлімінде
5) Жұлын ми қай бөліктен бастау алады? сопақша мидан

Қазақстан тарихы

1) 1822 ж. «Сібір қазақтарының жарғысы» авторы: Сперанский
2) Тайқазан қай қалада соғылған? Қарнақ
3) «Жеті жарғы» бойынша хандық кеңеске жіберілмеген: қаруы жоқ адам
4) XIV ғ. шалма тақпағандарға жаза қолданған хан: Тоғылық-Темір
5) Шыңғыс ханның үлкен ұлына арналған кесене: Жошы хан

Спорт

1) Футболдан әлемнің 5 дүркін чемпионы: Бразилия
2) 2000 ж. жазғы Олимпиада өткен қала: Сидней
3) Биыл олимпиадада қанша алтын медаль? 7
4) Шахмат ойыны шамамен: 1500 жыл бұрын
5) Пьер де Кубертен: қазіргі Олимпиада ойындарының негізін қалаушы.

География

1) Солтүстік жарты шардағы ең ұзақ түн: 22 желтоқсан
2) Қазақстанның аласа таулары: Мұғалжар, Сарыарқа, Маңғыстау
3) Қалыпты атмосфералық қысым: 760 мм
4) Температурасы бірдей нүктелерді қосатын сызық: изотерма
5) 0° ендік пен 0° бойлық қиылысындағы объект: Атлант мұхиты

Химия

1) Зат құрамының тұрақтылық заңын ашқан ғалым: Пруст
2) Молекула — корпускула, атом — элемент деген ғалым: Ломоносов
3) Бір элемент атомдарынан тұратын заттар: жай заттар
4) 1 мольдегі бөлшек саны: Авагадро саны (6,02 × 10²³)
5) Атомның басқа атомдарды белгілі санмен қосып алу қасиеті: валенттілік

Информатика

1) Мәтіндік және графикалық ақпаратты бейнелейтін құрылғы: монитор
2) Әріптік және сандық ақпаратты енгізу құрылғысы: пернетақта
3) Компьютердің жұмыс істеуі үшін кемінде үш құрылғы: жүйелік блок, монитор, пернетақта
4) Адам мен компьютер арасындағы байланыс: интерфейс
5) Ақпараттың сандық көшірмесін әзірлейтін құрылғы: сканер (мәтінде: «мәтіналғыш»)

IV тур. «Қызықты төрттік»

ұяшықтық ойын

Мотивациялық шумақ

Ең қиыны жарыстың — Төрттік келді,

Мықтылары қалыпты, жеңсін енді.

Тез жауап бер, ойланып тұрып алмай,

Осы ойыннан көреміз ерен ерді.

Шарттары

1Экранда 4 тақырып ұсынылады.
2Әр тақырып 10/20/30/40/50 ұпайлық ұяшықтарға бөлінеді.
3Дұрыс жауап берген ойыншы ұяшық ұпайын иеленеді.
4Ұпай артқан сайын сұрақ күрделене түседі.
5Тақырыптар толық ашылғаннан кейін ұпайы жоғары екі ойыншы келесі кезеңге өтеді.

Тақырыптар

Салт-дәстүр

10 • 20 • 30 • 40 • 50

Өнер

10 • 20 • 30 • 40 • 50

Тұлғалар

10 • 20 • 30 • 40 • 50

Еркін тақырып

10 • 20 • 30 • 40 • 50

Салт-дәстүр (жауаптарымен)

10Айтыстың ең көне түрі: Бәдік.
20Сәукелені желегімен кім, қашан киген? Жаңа түскен келін.
30Өмілдірік деген не? Ер-тұрман әбзелі.
40Үш қуатты ата: Ақыл, жүрек, тіл.
50Шыралғы деген не? Бұрын аңшылар ұзын арқанның ұшына қоян не түлкіні байлап сүйреткен; сол сүйретпе «шыралғы» аталған.

Өнер (жауаптарымен)

10«Фигароның үйлену тойы», «Сиқырлы сыбызғы» операларының авторы: Вольфганг Амадей Моцарт.
20Құстарша ұшатын аппарат, сүңгуір қайық, тоқу станогы, т.б. жобалар қалдырған тұлға: Леонардо да Винчи.
30«Қыз Жібек» фильмінің қоюшы режиссері: С. Қожықов.
40Қазақстанның атын әлемге паш еткен музыкалық топ: Ұлытау.
50«Одиссея» поэмасының авторы: Гомер.

Тұлғалар (жауаптарымен)

10Қазақтың тұңғыш саяхатшысы: Ш. Уәлиханов.
20Тұңғыш генерал атағын алған және мектеп ашқан: Жәңгір Бөкейханұлы.
30Сүйінбайдың шәкірті, ізін жалғастырған ақын: Жамбыл.
40Қазақ әліппесін жасап, алғашқы оқу құралын жазған: Ахмет Байтұрсынұлы.
50«Миллион» ұғымын қазақ жеріне таратқан ғалым: Әл-Фараби.

Еркін тақырып (жауаптарымен)

10Жапониядағы ең биік тау және қай аралда? Фудзияма, Хонсю аралында.
20Биыл Ұлы Жеңіске неше жыл? 67 жыл.
30Бұзылмай сақталған жирен аттың денесі қай жерден табылған? Шығыс Қазақстандағы сақ қорғанынан.
40Робин Гуд мекендеген орын: Шервуд (мәтінде «арал» деп берілген).
50Алтын адамның үстіндегі және қасындағы пластинкалар саны: 4 мыңнан астам.

V тур. «Жорға»

2 оқушы • 1 минут

Ереже

1 минут ішінде мүмкіндігінше көп сұраққа жылдам әрі дұрыс жауап беру керек. Бұл кезеңде шапшаңдық пен тапқырлық шешуші болады.

Сұрақтар (іріктеме)

1) Қар жана ма? Иә, қалауын тапса қар жанады.
2) «Қара Қожа» атанған кейіпкер қай шығармадан? «Менің атым Қожа» (Б. Соқпақбаев)
3) Қазақ әліпбиінде қазаққа тән неше дыбыс бар? 9
4) «Ханнан қырық туғанша, қарадан бір-ақ тусайшы» — кімнің өлеңі? Махамбет
6) Қышқыл, жасуша, метафора, квадрат — қандай сөздер? Терминдер
7) «Екінші ұстаз»: Әл-Фараби
9) Толықтауыштың мағыналық түрлері: тура, жанама

Тағы бірнеше сұрақ

10) Ердің сыншысы — ел.
11) Сөз тіркесінің меңгеріле байланысуы: меңгеру.
12) «Күйші» поэмасының авторы: І. Жансүгіров.
13) «Итмұрын» — жасалу жолына қарай: біріккен сөз.
15) «Биік» сөзінің антонимі: аласа.
16) «Аягөз» өлеңінің авторы: Д. Бабатайұлы.
21) Дауысты дыбыс саны: 12.

Қорытынды

Әділқазылар алқасына сөз беріліп, нәтижелер жарияланады. Жеңімпаздар марапатталады.

Әділдік Жылдамдық Пәнаралық білім Командалық рух