Компьютер - оқу жүйесінде

Педагогикалық ұстанымым: информатика пәнін оқыту мазмұнын жаңарту жағдайында

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында білім беру жүйесінің басты міндеті ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар, ғылым мен тәжірибе жетістіктері негізінде бәсекеге қабілетті мамандар даярлау және олардың біліктілігін арттыру екені айқындалған. Еліміздің білім беру саласындағы бетбұрыстары педагогиканың халықтық негіздерін білім кеңістігіне кіріктіруге, жаңа ұлттық сипатты мектеп қалыптастыруға, оқыту үрдісінің сапасын арттыруға, жастарды кәсіби еңбекке даярлауға бағытталған. Өйткені егемен елдің ертеңі оқу-біліммен, мәдениетімен және өркениетімен бағаланады.

Оқытудың мазмұны мен әдістерін жетілдіру – жалпы білім беретін орта мектеп жүйесімен тығыз байланысты маңызды міндеттердің бірі. Қазақстан жолы – 2050: «Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауында Елбасы Н. Ә. Назарбаев оқыту нәтижесі оқушылардың сындарлы ойлау, өзіндік ізденіс пен ақпаратты терең талдау дағдыларын меңгеруіне бағытталуы тиіс екенін атап өткен. Соған орай, қазіргі кезде елімізде білім берудің жаңа жүйесі қалыптасып, мазмұны жаңарып, жаңаша көзқарас орнығуда.

Негізгі мақсат

Әрбір мұғалімнің мақсаты – сабақ сапасын көтеру, оқыту түрлерін жетілдіру, оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыру, ізденісін күшейту және танымдық деңгейін көтеру. Осы тұрғыдан алғанда мектеп өміріндегі өзекті мәселелердің бірі – сабақтың жаңаша түрлерін дамыту.

Педагогикалық ғылым мен озық тәжірибенің қазіргі даму деңгейінде белгілі болған әдіс-тәсілдердің барлығын еркін игеріп, нақты жағдайға сай ең тиімдісін таңдап, оларды түрлендіре отырып орынды қолдану – мұғалімнің негізгі міндеті. Мен үшін оқушыға белгілі бір көлемде білім берумен қатар, оқуға және үйренуге деген ықыласы мен қызығушылығын арттыру – басты назардағы жұмыс.

Құштарлық

Сабақ барысында білімге құштарлықты күшейту және ішкі мотивацияны ояту.

Өздігінен ойлау

Оқушының өздігінен ойлау қабілетін жандандыру, мәселені талдап шешуге үйрету.

Жауапкершілік

Өз бетінше еңбек етуге баулу және жауапкершілік сезімін қалыптастыру.

Сондықтан қазіргі заманауи әдіс-тәсілдерді игеріп, сабақ барысында жиі қолдануға ұмтыламын. Мақсат – оқушының ойлау икемін арттыру және қазіргі компьютерлік құралдармен сауатты жұмыс істеуге үйрету.

Сабақ сапасын қамтамасыз ететін талаптар

Сабақ – оқыту мен тәрбиелеу үрдісінің негізгі формасы. Сабақты жоспарлауда төмендегі талаптарды басшылыққа аламын:

Теориялық білім деңгейінің жоғары болуы.
Сабақ мақсатын нақты әрі өлшенетін түрде қою.
Таңдалған оқыту әдісін терең меңгеру.
Жаңа білімді өткен материалмен байланыстыру.
Оқушының жас ерекшелігі мен қабілетін ескеру.
Тәрбиелік мақсатқа жүйелі түрде көңіл бөлу.

Индуктивтік әдіс (жекеден жалпыға)

Кейбір сабақтарда индуктивтік әдісті қолданамын: мұғалім алдымен тәжірибе жасауға немесе проблемалық сұрақтар туындауға мүмкіндік беретін бағдарлама, формула не жағдай ұсынады. Оқушылар бақылап, талқылайды, дәлел келтіреді. Бірте-бірте қорытынды жасай алатындай деңгейге жетеді. Бұл кезеңді проблемалық-ізденіс әдісіне жатқызуға болады. Соңында жинақталған ойлар, дәлелдер мен мысалдар біріктіріліп, түйінді қорытынды жасалады.

Информатика тілі және оның құндылығы

Әрбір ғылым таным нәтижесін өзіне тән түсінікті тіл арқылы жеткізеді. Информатиканың да өзіндік ерекше тілі бар: терминдер мен номенклатуралар, белгілер мен кодтау, санау жүйелері, стандартты функциялар, алгоритмдер, блок-схемалар, программалау тілдері (мысалы, Pascal, Visual Basic), қолданбалы бағдарламалар (Microsoft Office және т.б.).

Нәтиже

Түсіндіру қысқа әрі бірізді болады.
Ой дәлдігі артады, жүйелі баяндау дағдысы қалыптасады.
Информатикаға тән таным ерекшеліктері меңгеріледі.

Сондықтан информатика тілін жақсы меңгерген оқушының болашақта осы бағыттағы мамандықтарда табысты болуы ықтимал.

Неліктен информатикалық білім қажет?

Біріккен Ұлттар Ұйымының шешімімен XXI ғасыр – ақпараттандыру ғасыры. Қазақстан да ғылыми-техникалық прогрестің негізгі белгісі ретінде қоғамды ақпараттандыруға негізделген жаңа кезеңге қадам басты. Компьютерлік техника және ақпараттық-коммуникациялық технологиялар педагог қызметінің барлық саласына кірігіп, табиғи жұмыс ортасына айналды.

АКТ ұғымының кеңдігі

Білім берудегі АКТ түсінігі «инновациялық технологиялар», «ақпараттық оқыту технологиялары», «компьютерлік оқыту технологиялары» сияқты ұғымдармен тығыз байланысты.

Жаңа жүйе

Оқыту үрдісінде «мұғалім – оқушы – компьютер – оқулық» жүйесі қалыптасты. Бұл білім мен біліктілікке қойылатын талаптарды қайта қарап, жетілдіруді және жүйелеуді қажет етеді.

Жаңа ақпараттық технологиялар – білім беру ісінде ақпаратты дайындап, оны білім алушыға жеткізу процесі. Бұл процестің негізгі құралы – компьютер. Компьютер бұрын шешімі табылмаған дидактикалық міндеттерді шешуге мүмкіндік беретін қуатты құрал ретінде қарастырылады.

Инновациялық тәсілдер: сабақтағы нақты бағыттар

Әр ұстаз өз тәжірибесінде сабақтың мақсаты мен мазмұнына сай инновациялық технологияларды таңдап қолданады. Оқу үрдісін мұқият құра білу білім сапасын арттыруға және оқу стандарты талап еткен материалды барлық оқушының меңгеруіне жағдай жасайды.

Үш маңызды тұғыр

1) Дәстүрлі емес сабақ

Білімді дайын күйінде ұсынбай, оқушы алдына мәселе қойып, оны инновациялық технологиялар арқылы ізденіп шешуге бағыттау маңызды. Нәтижесінде оқушы проблемалық жағдайда дұрыс шешім қабылдау тәсілдерін меңгереді, өз бетінше өмір сүре алатын шығармашыл тұлға қалыптасады.

2) Компьютерлік технология — бүгінгі талап

Қазіргі заман талабына сай сапалы білім мен тәрбие беруде компьютерлік технологияны пайдалану – қажеттілік. Дамыта оқытуда баланың ізденушілік-зерттеушілік әрекетін ұйымдастыру негізгі орын алады: оқушы бұрынғы тәсілдерінің жеткіліксіз екенін сезінгенде, оның білім алуға ынтасы күшейеді.

3) Желілік ресурстарды тиімді енгізу

Білгенін өмірде қолдана алатын жастарды тәрбиелеуде маңызды бағыттардың бірі – желілік ресурстарды пайдалану технологияларын енгізу.

Тиімді әдістемелік тіректер

Педагогика ғылымының докторы, профессор Ж. Қараевтың деңгейлік оқыту жүйесі, сын тұрғысынан ойлау стратегиялары, Шаталовтың тірек сигналдары арқылы оқыту жүйесі және электронды оқулықтарды қолдану информатика сабақтарында тиімді нәтиже береді. Деңгейлік тапсырмалар оқушының мүмкіндігін ескеріп, біртіндеп күрделену арқылы тұрақты ілгерілеуге жетелейді.

Сын тұрғысынан ойлауды дамыту стратегияларын қолдану барысында оқушының оқуға қызығушылығы артып, іскерлік дағдысы мен ойлау белсенділігі күшейеді, тапқырлығы мен өзіне сенімі қалыптасады. Оқушы пікірталас жүргізуді, ойын жүйелі жеткізуді, қолданбалы бағдарламаларды пайдалануды, алгоритм құруды және программа жасауды үйренеді.

Ойын және стратегия

Ойын түрлері, топтастыру, сәйкестендіру, толықтыру стратегиялары арқылы қызығушылықты арттыру.

Цифрлық қолдау

Онлайн басқатырғыштар, сергіту жаттығулары, электронды оқулықтарды кең қолдану.

Шығармашылық

Жеке қасиеттерін ашу арқылы тәрбиелеу және шығармашылық қабілетін дамыту.

Телекоммуникациялық технологияларды қолдану жолдары

Оқушыларды желімен жұмыс жасауға үйрету.
Дайын телекоммуникациялық жобалармен жұмыс ұйымдастыру.
Пәндік-әдістемелік веб-сайттармен жұмыс және веб-бет құру.

Даралап оқыту оқушының қабілеті мен мүмкіндігін ашып, дамытуға жағдай жасайды. Белсенді оқыту танымдық белсенділікті күшейтіп, шығармашылықты ұйымдастыруға бағытталады.

Ұстаздың тұлғалық миссиясы және кәсіби ұстаным

Ұстаз тек үйретуші емес, тұла бойы тұнған өнеге иесі, әр адамның бойынан жақсылық іздейтін ізгі ниетті тұлға болуы тиіс. Ол үздіксіз ізденіп, қоғам сұранысына сай білімді, шығармашыл, өзін-өзі дамытып, жетілдіре алатын деңгейге ұмтылуы қажет.

Мен ұстаздық жолды жүрек қалауымен таңдадым. Жас маман ұстаз ретіндегі негізгі ұстанымым төмендегі бағыттарды қамтиды:

Негізгі ұстанымдар

Пән бойынша үздіксіз ізденіп, оқытудың жаңа технологияларын енгізу (модульдік, деңгейлеп, топтап-қарқынды оқыту және т.б.).
Сабақты компьютерлендіру және ақпараттандыру.
Сабақтың тәжірибелік-эксперименттік бөлігін күшейту.
Оқушыға сену және сыйлау.
Оқушыны естігені мен білгенін талдап, салыстырып, сұрыптап, жүйелеуге; білмегенін өзі зерттеп, дәлелдеп, тұжырым жасауға бағыттау және бірлескен шығармашылық жұмыс ұйымдастыру.
Қиын сәттерде кінәліні іздеуден бұрын кемшілік пен ауытқудың қай тұстан кеткенін талдау.
Бұйрық беру мен қатаң бақылаудың орнына сендіру және сенім білдіру мәдениетін қалыптастыру.
Үнемі жағымды өзгерістерге ұмтылу, жаңа идеяларға ашық болу және ұжымда жаңа идея ұсыну дағдысын қолдау.
Дарынды балалармен жұмысты жүйелі ұйымдастыру.
Өз білімімді тұрақты көтеру.

Қорытынды ой

Бүгінгі заман талабына сай жаңа педагогикалық технологияларды меңгеріп, баланы тұлға ретінде танып, оның пікірімен санасып, кішкентай қуанышы мен жетістігін бағалай білгенде ғана нәтижелі табысқа жетуге болады деп есептеймін.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Бөрібаев Б., Балапанов Е. Жаңа ақпараттық технологиялар. Алматы, 2001.
2. Селевко Г. К. Современные образовательные технологии: оқу құралы. М., 1997.
3. Беркутов Ә. Компьютер – оқу жүйесінде. Шымкент, 1996.
4. Роберт И. В. Современные информационные технологии в образовании: дидактические проблемы, перспективы использования. М.: Школа-Пресс, 1994.
5. Құрманалина Ш. Х., Мұқанова Б. Ж., Ғалымова Ә. У., Ильясова Р. К. Педагогика. Астана, 2007.
6. Абыканова Б. Т. Компьютерлік технологияны пайдалану арқылы оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың дидактикалық шарттары. Алматы, 2005.