Қазақша рефераттар

Ұйымдастыру бөлімі Оқушылармен амандасу

Өткізген: биология пәнінің мұғалімі Жалбакова А. С.

Тақырыбы: §45. Ас қорыту мүшелерінің құрылысы

Сабақтың мақсаты мен міндеттері

Мақсаты

Ас қорыту жүйесінің құрылысы, тістің құрылысы және оның ас қорытудағы маңызы, ауыз қуысының гигиенасы туралы білім беру.

Міндеттері

  • Білімділік: ас қорыту жүйесі құрылысының ерекшеліктерін көрсету; астың ауыз қуысында қорытылу процесін және ферменттердің рөлін түсіндіру; тіс пен ауыз қуысын күту ережелерін қалыптастыру.
  • Тәрбиелік: тамақтану мәдениетін, тағам сапасы мен сақталу мерзімін бақылауды, ыдыс-аяқ тазалығын сақтауды үйрету; санитарлық-гигиеналық дағдыларды дамыту; алкоголь мен темекінің ауыз қуысы және ас қорытуға зиянды әсерін түсіндіру.
  • Дамытушылық: талдау, синтездеу, салыстыру, қорытынды жасау және логикалық ойлау қабілеттерін дамыту.

Ұйымдастыру

Құрал-жабдықтар
Ас қорыту жүйесінің кестесі, ас қорыту мүшелерінің рельефті кестесі, карточкалар.
Сабақ типі
Аралас сабақ.
Әдістер
Сұхбат, әңгімелесу, өзіндік жұмыс, кестелер мен суреттерді көрсету, сөзжұмбақ шешу.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру бөлімі

  • Оқушылармен амандасу.
  • Түгендеу жүргізу.
  • Сабаққа дайындығын тексеру.

II. Үй тапсырмасын сұрау

Ауызша жұмыс: кестені толтыру және сұрақтарға жауап беру.

Қоректік заттар: қысқаша кесте

Қоректік зат Анықтама Адам организміндегі мөлшері Қызметі Азық-түлік көздері
Нәруыз Организмнің негізгі құрылыс материалы. 15–20% Жойылған жасушаларды қалпына келтіруге және жаңа жасушалардың түзілуіне қатысады. Ет, балық, жұмыртқа, сүзбе, асбұршақ және т.б.
Көмірсу Организмнің негізгі энергия көзі. 0,6% Өсімдік текті өнімдерде көбіне крахмал түрінде кездеседі. Картоп, ұн өнімдері, жарма, қызылша.
Майлар Энергия қоры және құрылыс материалы. 19% Жасуша мембранасының құрамына кіреді, энергия береді. Сүт өнімдері, жұмыртқа, ет, сондай-ақ өсімдік текті тағамдар.

Тексеру сұрақтары

  1. Қоректік заттарды атаңыз және оларға қысқаша сипаттама беріңіз.
  2. Адам рационына кіретін өсімдік текті және жануар текті өнімдерге мысал келтіріңіз.
  3. Организмдегі негізгі энергия көзі қайсы?

Сөйлемдерді толықтырыңыз

  • 1. Нәруыз …, …, …, …, … және т.б. болады.
  • 2. Көмірсулар …, …, … өнімдерінде көп мөлшерде кездеседі.
  • 3. Майлар …, … және өсімдік текті тағамдарда көп болады.

Жаңа тақырып: §45. Ас қорыту мүшелерінің құрылысы

Ауыз қуысы және жұтқыншақ

Тіл ерінмен және жақпен бірге ауызекі сөйлеу қызметін атқарады. Сонымен қатар тіл дәм сезуге қатысады және тағамды шайнау мен жұтуға көмектеседі.

Ауыз қуысының артқы бөлігі ауызды өңешпен жалғастыратын жұтқыншаққа өтеді. Жұтқыншақтың төменгі жағы өңешке жалғасады.

Асқазан, ішектер және қорытылу

Тағам өңеш арқылы асқазанға түседі, ал кейін аш ішекке өтеді.

Аш ішекте қорытылу үдерісі аяқталып, қоректік заттардың сіңірілуі жүзеге асады.

Ұйқыбез

Ұйқыбез асқазанның төменгі жағында, екінші бел омыртқасының деңгейінде орналасады.

Ол ас қорыту және ішкі секреция қызметін атқарады. Ұйқыбездің құрамында арнайы аралшықтар болады, олар өз сөлін ұлпа сұйықтығына, содан кейін қанға бөледі.

Бауыр және өт

Бауыр — массасы шамамен 1500 г болатын ең ірі, күрделі түтікшелі, қызыл-қоңыр түсті без. Оның негізгі бөлігі оң жақ қабырға астында орналасқан.

Бауырдың секреті — өт. Өт бауырда үздіксіз түзіліп, өт қабында жиналады.

Бауыр көптеген улы заттарды ұстап, зиянсыздандырады. Сондай-ақ бауырда көмірсулар қоры гликоген (жануарлар крахмалы) түрінде жинақталады.

Бекіту: сөзжұмбақ арқылы қайталау

Сөзжұмбақ: «Ас қорыту мүшелері»

Төмендегі сұрақтар бойынша жауаптарды табыңыз.

1. Онда тіл, тіс, таңдай орналасқан — ауыз.

2. Ас қорыту жолының кеңейген жері — асқазан.

3. Қорыту және тыныс алу қызметін атқарады — жұтқыншақ.

4. Ұзындығы 1,5–2 м — тоқ ішек.

5. Ең ірі ас қорыту безі — бауыр.

6. Бауырдың түсі — қызыл.

7. Тілдің ұшы сезетін дәм — тәтті.

8. Ағзаның негізгі энергия көзі — көмірсу.

9. Рационға кіретін өсімдік текті және жануар текті өнімдер жиынтығы — тамақ.

10. Жануар текті өнім — сүт.

11. Ас қорыту жолының едәуір ұзын бөлігі — аш ішек.

12. Жұтқыншақты асқазанмен жалғайды — өңеш.

13. Ащыны, тәттіні және қышқылды сезетін мүше — тіл.

14. Инсулин бөлетін без — ұйқыбез.

15. Аш ішектің бөлігі — ұлтабар.

16. Ас қорыту жолының аяқталатын бөлігі — тік ішек.

Ескерту: 14-сұрақтағы дұрыс жауап — ұйқыбез (инсулинді ұйқыбездің аралшықтары бөледі).

Үй тапсырмасы және бағалау

III. Үйге тапсырма

  • 157-беттегі §45 тақырыбын оқып келу.
  • 163-беттегі кестені дәптерге түсіру.
  • Сол беттегі тест тапсырмаларына ауызша жауап беру.

IV. Бағалау

Сабаққа белсенді қатысқан және жауап берген оқушылар бағаланады.

Бағалау өлшемдері

Белсенділік, жауаптың дәлдігі, терминдерді дұрыс қолдану, қорытынды жасау.

Кері байланыс

Қателерді түзету, негізгі ұғымдарды қайталау, қысқа сұрақ-жауап.