Хабарымызды жалғастырамыз, құрметті көрермендер
«Хабар – Жер» бағдарламасының пішінінде ұйымдастырылған бұл сабақта топырақтың адам өміріндегі маңызы ерекше көрсетіледі: жер — ырыс-берекенің көзі, ал топырақ — адамзатты азық-түлікпен қамтамасыз ететін негізгі ресурс. Сондықтан топырақты қорғау — ортақ міндет.
1) Ұйымдастыру кезеңі
Сабақ «Хабар – Жер» әуенімен басталады. Жүргізуші көрерменге (сыныпқа) бағдарламаның мазмұнын қысқаша таныстырып, қазақ жерінің табиғи байлығы мол екенін, ал топырақтың тіршілік үшін шешуші рөл атқаратынын атап өтеді.
Жылыту сұрақтары
- Қазір қандай сабақ?
- Үйге қандай тапсырма берілді?
2) Үй тапсырмасын тексеру
Оқушылар 4 топқа бөлініп, әр топ өз бағыты бойынша жұмыс істейді. Тексеру кезінде 1–3-топқа «Раунд-Робин» әдісі қолданылады, 4-топтың жұмысы ауызша қорғалады.
1-топ
Жерді жырту мен аударудың қажеттілігі неде?
2-топ
Егілмей, бос жатқан жерлердің жағдайы қандай?
3-топ
Топыраққа қандай тыңайтқыштар беріледі?
4-топ
Венн диаграммасы: органикалық және минералдық тыңайтқыштарды салыстыру.
3) Бекіту
Талқылау сұрақтары
- Топыраққа қандай тыңайтқышты берген пайдалырақ деп ойлайсың?
- Неліктен?
4) Жаңа сабақ
4.1 Ой қозғау
Оқушылар көзін жұмып, сұрақтар арқылы ой жүгіртеді: топырақ адамзатқа не үшін қажет, оның құнарлылығы неге төмендейді, жер тозбауы үшін қандай әрекет жасау керек. Жауаптар жинақталып, негізгі ұғымға әкеледі: бұл әрекеттердің барлығы — топырақты қорғау.
- Топырақ бізге керек пе? Қандай қажеттілігі бар?
- Соңғы жылдары топырақ неге азып-тозып барады?
- Жердің құнарлылығын арттыру үшін не істеуге болады?
4.2 Оқулықпен жұмыс (ЖИГСО)
Мәтін 4 бөлікке бөлінеді: әр топ іштей оқиды, топ ішінде талқылайды, соңында әр топтың лидері мазмұнын сыныпқа жеткізеді. Бұл тәсіл ақпаратты бөлісуге, тыңдауға және қысқа әрі нақты баяндауға үйретеді.
4.3 Топтық жұмыс: рөлдік тапсырмалар
Оқушылар өзін ересек маман ретінде елестетіп, сұраққа жауап іздейді: «Егер мен журналист немесе депутат болсам, топырақты қорғау мәселесін қалай шешер едім?».
1-топ — Журналистер
«Топырақ не себепті бүлінеді?» тақырыбында мақала жазу.
2-топ — Корректорлар
Қате құрастырылған шағын мәтіндегі қателерді табу және түзету.
3-топ — Депутаттар
«Топырақты қорғау үшін не істеу керек?» — ұсыныс пен пікірлер айту.
4-топ — Зерттеуші ғалымдар
- Топырақ түрлерін анықтау.
- Әр түрге қандай дақылдар егуге болатынын негіздеу.
5) Қорытындылау: «Иә ма, жоқ па?» ойыны
Оқушылар сұрақтарға сигналды карточкалар арқылы жауап береді: дұрыс болса жасыл, қате болса қызыл түсті көтереді. Бұл бөлім дәлелдеуді талап етеді: әр жауаптан кейін «Неліктен?» сұрағы қойылады.
Сұрақтар
- Егістіктегі зиянды жәндіктерге қарсы химиялық дәрі-дәрмектерді қолдану дұрыс па? Неліктен?
- Топырақты судың шаюынан сақтау үшін өсімдіктер егу шарасын дұрыс деп санайсың ба? Неліктен?
- Жерді жеке меншікке беру туралы шешіммен келісесің бе? Неліктен?
6) Бағалау
Оқушылардың белсенділігі, дәлелді жауаптары, топтық жұмысқа үлесі және тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағалау жүргізіледі.
7) Үй тапсырмасы
Мәтінді оқып, мазмұндау.
Эфирлік қорытынды сөз
«Хабарымызды жалғастырамыз, құрметті көрермендер. Эфирде “Хабар – Жер” бағдарламасы. Президентіміз таяудағы үш жылды “Ауылды қолдау жылы” деп жариялады. Жер туралы заңға да үлкен өзгерістер енгізілгелі тұр. Лайым, жақсы өзгерістер болғай! Осымен хабарымыз аяқталды. Бай, қуатты болайық, ағайын!»
Әуен ойналады.
Оқырманға арналған қысқа түйін
Топырақты қорғау — тыңайтқыш беру ғана емес: жерді ұқыпты өңдеу, эрозияның алдын алу, химиялық құралдарды орынды пайдалану және ғылыми негізделген шешім қабылдау мәдениеті.