Мемлекетіміздің ұлттар саясатын идеологиялық жағынан насихаттау
Сабақ тақырыбы: «Қазақстан халқы»
Сабақтың мақсаттары
- Білімділік: тарих пен әдебиет пәндері арқылы бір тақырып аясында ғылыми мәліметтер беру.
- Дамытушылық: оқушылардың тарих пәні бойынша білім, білік, дағдыларын дамыту.
- Тәрбиелік: халықтар достығын қадірлеуге, ғылыми-теориялық білімді нақтылауға, өзге ұлттардың тарихы мен мәдениетін танып-білуге тәрбиелеу.
Жалпы бағыт
Мемлекетіміздің ұлттар саясатын идеологиялық тұрғыдан түсіндіру және осы өзекті мәселе бойынша оқушылардың ғылыми-танымдық көзқарасын қалыптастыру.
- Пәнаралық байланыс
- Тарих, әдебиет, демография, география
- Сабақ түрі
- Интерактивтік, семинар, ізденіс сабағы
- Көрнекіліктер
- Интерактивті тақта, суреттер
Сабақтың құрылымы
Тақырыпты меңгеру үшін сабақ кезеңдері жүйелі түрде ұйымдастырылады, әр бөлім оқушының зерттеушілік және талдау дағдыларын дамытуға бағытталады.
Кезеңдер
- Ұйымдастыру кезеңі
- Сабаққа кіріспе
- Қазақстан халқы қалай көпэтносты мемлекетке айналды?
- Термин сөздермен жұмыс
- Ұлы тұлғалар танымы
- «Бұл кім?» ойыны
- Мақал-мәтелдерді толықтыру
- Хронологиямен жұмыс
- Сөзжұмбақ шешу
- Сабақты қорытындылау
Топтық жұмыс
Сынып үш топқа бөлінеді:
- I топ Тарихшылар
- II топ Әдебиетшілер
- III топ Жас ғалымдар
Қазақстан халқы Ассамблеясы: кеңестер тақырыптары
Төменде Ассамблеяның бірқатар кеңестерінде көтерілген негізгі бағыттар берілген. Әр кеңес қоғамдық келісім, тұрақтылық және демократиялық дамудың өзекті мәселелерін қамтыды.
| Кеңес | Жылы/айы | Тақырыбы |
|---|---|---|
| I | 1995, наурыз | «Біздің ортақ үйіміздегі бейбітшілік пен келісім үшін» |
| II | 1995, маусым | «Өткенді қорытындылау және болашақтағы қоғамның демократиялық дамуының негізі» |
| III | 1996, сәуір | «Қоғамдық келісім — Қазақстанның демократиялық дамуының негізі» |
| IV | — | «Тарихи таным, ұлттық келісім және демократиялық реформалар — Қазақстан халқының азаматтық таңдауы» |
| V | 1999, қаңтар | «Ұлттық келісім — Қазақстанның дамуы мен тұрақтылығының негізі» |
| VI | 1999, желтоқсан | «ХХІ ғасырға — достық келісіммен» |
| VII | 2000, желтоқсан | «Халықтың рухани-мәдени дамуы — Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігі беріктігінің негізі» |
| VIII | 2001, қазан | «Егемендіктің 10 жылы: бейбітшілік, ілгерілеу және қоғамдық келісім» |
| IX | 2002, қазан | «Қазақстан халқы Ассамблеясының даму стратегиясы: ұлттық келісім, қауіпсіздік, азаматтық әлем» |
| X | 2003, желтоқсан | «Этникалық қатынастардың қазақстандық моделі: тәжірибе және перспективалар» |
| XI | 2005, қараша | «Ұлтаралық келісім мен гүлдену: бейбітшіліктің 10 жылы» |
Қазақтар
58,7%
Орыстар
28,7%
Басқа ұлт өкілдері
12,6%
Астана қаласындағы этностар саны (2006)
Мәліметтер 2006 жыл бойынша берілген. Кесте қала халқының көпэтносты құрылымын көрсетеді.
| Ұлт | Саны |
|---|---|
| Барлығы | 550 438 |
| Қазақтар | 323 021 |
| Орыстар | 158 278 |
| Украиндықтар | 19 349 |
| Татарлар | 10 846 |
| Немістер | 9 252 |
| Белорустар | 5 580 |
| Корейстер | 3 754 |
| Өзбектер | 3 681 |
| Поляктар | 2 945 |
| Ингуштар | 2 310 |
| Азербайжандар | 1 640 |
| Шешендер | 1 018 |
| Башқұрттар | 1 006 |
| Қырғыздар | 839 |
| Армяндар | 751 |
| Молдавандар | 653 |
| Басқа ұлттар | 5 515 |
Күштеп қоныс аудару және қуғын-сүргін тарихынан
Негізгі деректер
- ХХ ғасырдың 30-жылдары Украина мен Белоруссиядан 60 667 поляк көшірілді.
- 1936 жылғы тамызда Қиыр Шығыстан Қазақстанға 100 мың корей көшірілді.
- 1937–1939 жылдары әзербайжандар, түріктер, армяндар, күрділер көшірілді.
- 1939 жылғы есеп бойынша 92 571 неміс болған; 1941 жылғы 29 тамызда 100 мың неміс көшірілді.
Тақырыптық сұрақ
Қазақстан халқы қалай көпэтносты мемлекетке айналды? Бұл үдеріс қоныс аудару, күштеп жер аудару және кейінгі көші-қон толқындары арқылы қалыптасты.
Негізгі ой
Тарихи сынақтар кезеңінде әртүрлі этностар Қазақстанға келіп, ортақ қоғамдық кеңістікте өмір сүруге бейімделді. Қазіргі кезеңде қоғамдық келісім мен өзара құрмет тұрақтылықтың маңызды шарты болып қала береді.
| Кезең | Оқиға |
|---|---|
| ХІХ ғ. басы | Ресейдің ішкі өлкелерінен қазақ жеріне орыстардың қоныс аударуы жүзеге асырылды. |
| ХІХ ғ. | Ұйғырлар мен дүнгендердің Қазақстанға қоныс аударуы орын алды. |
| 1937 | Қиыр Шығыстан 96 мың кәріс отбасы көшіріліп әкелінді. |
| 1940–1941 | Батыс шекарадан 105 мың поляк күшпен жер аударылды. |
| 1941 | Еділ бойын мекендеген 1 млн неміс шығысқа көшірілді, олардың 400 мыңы Қазақстанға келді. |
| 1943–1944 | Қалмақтар, қарашайлар, қырым татарлары, балқарлар, шешендер, ингуштар жер аударылды. |
| 1941–1945 | Қазақстанға 2,5 млн-ға жуық өзге ұлт өкілдері қоныстандырылды. |
| 1954–1956 | Тың және тыңайған жерлерді игеру кезеңінде 2 млн-дай адам Қазақстанға көшіп келді. |
Терминдермен жұмыс
Төмендегі ұғымдарды анықтап, мысал келтіру ұсынылады.
- Өз елінен тыс жерде өмір сүретін этностық топ — …
- Белгілі бір аумақта тұратын, тілі мен ділі, шығу тегі ортақ ұлт — …
- Халық билігі — …
- Мемлекеттік биліктің бірлігін және дербестігін айқындайтын жоғарғы билік — …
- Халықтың жекелеген топтарын нәсілдік, ұлттық және діни белгілері бойынша жою — …
- Апатты зардаптары болатын қайғылы оқиға — …
- Бір ұлтты басқа ұлттардан артық, ерекше жаралған деп санайтын идеяға негізделген саясат — …
- Ұлтты қоғамдық бірліктің жоғарғы формасы ретінде қарастыратын идеология мен саясат — …
- Мемлекеттен күштеп көшіріп жіберу — …
- Бір адамның рөлін дәріптеу, тоталитарлық тәртіптің жеке билігі — …
Мақал-мәтелдерді жалғастыру
- Кітап — жақсы …
- Күш — білімде, білім — …
- Оқусыз білім жоқ, білімсіз … жоқ.
- Ата — бәйтерек, бала — …
- Жастығымда бейнет бер, қартайғанда … бер.
- Туған … жер болмас, туған елдей … болмас.
- Ойлай білсең … боларсың, ойнай білсең … боларсың.
Хронологиямен жұмыс
Оқиғаларды дұрыс жылдармен сәйкестендіру тапсырмасы.
Жылдар
- 1723–1727 …
- 1930–1932 …
- 1937–1938 …
- 1954–1956 …
- Желтоқсан 1986 …
- 16 желтоқсан 1991 …
- 4 маусым 1992 …
- 30 тамыз 1995 …
- 28 қыркүйек 2005 …
Оқиғалар
- «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама»
- Ашаршылық нәубет жылдары
- Репрессия зұлмат жылдары
- Тың және тыңайған жерлерді игеру
- Желтоқсан оқиғасы
- Тәуелсіздік күні
- Мемлекеттік рәміздердің қабылданған күні
- Ата заңымыздың қабылданған күні
- Дүниежүзі қазақтарының III құрылтайы
Ескерту: кей тармақтар бастапқы мәтінде қайталанып берілген; бұл бөлімде мазмұны сақталып, тапсырма түріне келтірілді.
«Бұл кім?» — тұлғаларды тану тапсырмасы
1-сұрақ
Алаш партиясының танымал басшысы, қазақтың тұңғыш романы «Бақытсыз Жамалдың» авторы, сталиндік жазалаудың құрбаны, Соловки лагерінде қайтыс болған кім?
2-сұрақ
Азия халықтарының 20–30 жылдар тарихында ерекше рөл атқарған саяси қайраткер: 25 жасында Түркістан Республикасы Орталық Атқару комитетінің төрағасы, 26 жасында РКФСР Ұлт істері жөніндегі Халық Комиссариаты төрағасының орынбасары деңгейіне көтерілген, Коминтерннің Моңғолиядағы өкілі болған азамат кім?
3-сұрақ
Ұлт-азаттық қозғалыс жетекшісі, мемлекет қайраткері, ақын, публицист; қазақ тіл білімі мен әдебиеттану ғылымдарының негізін салушы. Орынборға жер аударылып, 1937 жылы атылған кім?
4-сұрақ
Сталиндік жазалаудың құрбаны болған Алаш партиясының негізін қалаушы, «Автономиялық қазақ үкіметінің» басшысы; «Айқап», «Қазақ» газеттеріне мақалалар жазған; 1894 жылы Петербургтегі Орман шаруашылығы институтын бітірген кім?
5-сұрақ
Санкт-Петербург университетінің заң факультетін бітірген; орыс, түрік, ағылшын, француз, поляк тілдерінде еркін сөйлеген; «Халықтық кеңестің» президенті болған; қуғыннан кейін Грузияға, Түркияға, Францияға кеткен, кейін Берлинде қайтыс болған кім?
«Тәуелсіздік» сөзжұмбағы
Төмендегі сұрақтарға жауап беріп, сөзжұмбақ шешіледі. Жауаптар жақша ішінде берілген.
- Көне түрік жазба ескерткіштерінің бірі. (Күлтегін)
- «Жеті жарғы» заңдар жинағы кімнің тұсында жасалды? (Тәуке хан)
- Қазақстанның інжу-маржаны. (Бурабай)
- Қазақ халқының басынан өткен қиын-қыстау кезең. (Нәубет)
- Қазақ халқының ұраны болған сөз. (Алаш)
- Қазақтың соңғы ханы. (Кенесары)
- Қай қалада Абылай ханды үш жүздің билеушісі ретінде хан сайлаған? (Түркістан)
- 1913 жылы шығарылған газет қалай аталды? (Қазақ)
- Ата заңымыздағы мемлекеттің ең қымбат қазынасы. (Адам)
- «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» жылдарында шыққан ән. (Елім-ай)
- Қазақстанның тәуелсіздігін алғаш мойындаған мемлекеттердің бірі. (Түркия)
Бағалау
Бағалау критерийлері: тапсырмаларды орындау толықтығы, дәлелді жауап, топтық талқылауға қатысу, терминдерді дұрыс қолдану, уақытты тиімді пайдалану.