Қазақша рефераттар

Арқан тартыс ойыны

Сабақ тақырыбы: Тұрлаулы мүшелер

Бұл сабақта сөйлем мүшелерін жүйелеу арқылы бастауыш пен баяндауыштың қызметі, сөйлемдегі орны және оларды табу жолдары бекітіледі. Сабақ ойын элементтерімен ұйымдастырылып, ұлттық ойындар мазмұны арқылы тілдік талдау жасалады.

Сабақ мақсаты

Білімділік

Сөйлем мүшелері туралы, соның ішінде тұрлаулы мүшелер туралы түсінік беру; тұрлаулы мүшелердің қызметі мен сөйлемдегі орнын меңгерту.

Дамытушылық

Сауатты жазу дағдысын қалыптастыру; сөйлем құрастыруға және талдауға үйрету; есте сақтау қабілеті мен ой-өрісті дамыту.

Тәрбиелік

Тілді құрметтеуге, бір-біріне көмектесуге, үлкендерді сыйлауға тәрбиелеу.

Сабақ форматы мен ресурстар

Түрі мен типі

  • Қорытындылау сабағы
  • Ойын сабақ

Әдіс-тәсілдер

  • Сөздік, көрнекілік
  • Талдау, практикалық жұмыс
  • Сұрақ-жауап

Көрнекіліктер

Оқулық, слайдтар, суретті карточкалар, ұлттық ойындар туралы суреттер.

Технология және байланыс

  • Қолданылған технология: СТО
  • Пәнаралық байланыс: дене шынықтыру, дүниетану

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылардың сабаққа дайындығы тексеріледі. Психологиялық дайындық мына шумақтармен жүргізіледі:

Армысың, алтын күн!
Армысың, көк аспан!
Армысың, асыл жер!
Армысың, достарым!

II. Қызығушылықты ояту

Слайдтан ұлттық киім киген қарияның суреті көрсетіледі. Бүгінгі сабаққа Білгішбек ата қонаққа келіп, ұлттық ойындар арқылы тапсырмалар орындауды ұсынады. Ойын шарттары: сұрақтарға жауап беру және тапсырмаларды дәл орындау.

1) «Арқан тартыс» — үй тапсырмасын бекіту

  • Үй тапсырмасына не берілді?
  • Бастауыш пен баяндауыш туралы не білесіңдер?
  • Олардың арасына қай кезде сызықша қойылады?
  • Бастауышқа қандай сұрақ қойылады?
  • Баяндауышқа қандай сұрақ қойылады?

Қорытынды: екі топ та тең нәтиже көрсетіп, үй тапсырмасын жақсы меңгергені байқалады.

«Арқан тартыс» ойыны туралы қысқаша мәлімет

Арқан тартыс — ұлттық ойын. Оны жазда көгалды алаңда немесе спорт залында өткізуге болады. Ұзындығы шамамен 10 метр жуан кендір арқан қажет. Арқанның тең ортасы орамалмен белгіленеді, одан екі жаққа 1,5–2 метр аралықта қосымша белгілер қойылады.

Қатысушылар екі топқа бөлінеді (10–12 адам). Белгіленген сызықтардың ортасына арқандағы белгілер дәл келтіріліп, команда берілгенде екі топ арқанды өзіне тартады. Мақсат — қарсы топты орталық сызықтан бұрын сүйреп өткізу. Бұл ойын қимыл бірлігін қалыптастырып, ұжымдық әрекетке тәрбиелейді.

III. Мағынаны ашу

1) «Көкпар» — мәтінмен жұмыс және талдау

Көкпар — ұлттық ат спорты ойындарының бірі. Ойын атауы «көк бөрте» (лақ) сөзінен шыққан. Дәстүрлі түрде көкпарға терісі берік, семіз серке таңдалады (орташа салмағы 20–30 кг). Бұл ойын жігіттердің күш-жігерін, төзімділігін, батылдығы мен ептілігін, сондай-ақ ат үстінде мығым отыруын қалыптастырады. Сонымен бірге аттың бапталуын және жүйріктігін де сынайды.

Көкпардың екі түрі бар: жаппай тартыс және дода тартыс (марқа тарту).

Оқулықпен жұмыс

  • 76-бет, 60-жаттығу (ауызша): сөйлемдерді оқып, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау; сұрақтарға жауап беру.
  • 61-жаттығу: сөйлемдерден тұрлаулы мүшелерді табу және неліктен тұрлаулы екенін түсіндіру.

Назардағы дағды

Әр сөйлемде бастауыш пен баяндауышты табу, олардың қызметін дәлелдеп айту және сөйлем құрылымын талдау.

2) Сергіту сәті

«Қара жорға» биін билеу арқылы қимыл-қозғалысқа серпін беріледі.

3) «Қыз қуу» — тақтамен жұмыс

Қыз қуу — ұлттық спорт ойыны. Жарыста қыз бен жігіт сөреге шақырылады: жігіт қыздан 10–15 метр кейін тұрып қосылады. Егер жігіт қуып жетсе, жеңіс белгісі ретінде қыздың білегіндегі орамалды алуға тырысады. Ал қыз қуғыншыдан қашып құтылып, сөреге бұрын жетуге әрекет етеді. Бұл ойынның спорттық маңызы жоғары, ұлттық ойындарды дамытуға мүмкіндік мол.

Тақтадағы тапсырма

  • Қыздар: 62-жаттығудағы сөйлемдерді көшіріп, тыныс белгілерін қою.
  • Ұлдар: сөйлемдерді тексеріп, тұрлаулы мүшелердің астын сызу және мәтінге ат қою.

4) «Ақ сүйек» — есте сақтау диктанты

Ақ сүйек — жаздың айсыз қараңғы түнінде ойналатын ұлттық ойын. Кең алаң таңдалып, ірі қараның, жылқының немесе түйенің кепкен жілік сүйегі пайдаланылады. Қатысушылар екі топқа бөлініп, сүйекті іздеп табу және өз көмбесіне жеткізу үшін жарысады. Ойын қараңғыда бағдарды айыруға, жылдамдыққа және ұйымшылдыққа үйретеді.

Есте сақтау диктанты

  • 63-жаттығу: мақалдарды жатқа жазу.
  • Тұрлаулы мүшелердің астын сызу.
  • Мағынасы ұқсас мақалдарды тауып, қосымша жазу.

IV. Ой қорыту

«Хан талапай» — қорытынды тапсырмалар

Хан талапай — асықпен ойналатын ұлттық ойын. Балалар жүргізушінің айналасына жарты шеңбер құрып отырады. Жүргізуші «Хан талапай!» деп асықты ортаға шашады, қатысушылар тез жинайды. Аз жинаған ойыншы жеңілген болып есептеледі. Ойын жылдамдықты арттырып, зейінді шыңдап, тіл дамытуға және есте сақтау қабілетін жетілдіруге ықпал етеді.

1) Мини-тест

Тұрлаулы мүшелерге қатысты қысқа тест тапсырмаларына жауап беру.

2) Терме диктант

Мәтіннен тұрлаулы мүшелерді теріп жазу.

Терме диктантқа мәтін

Ерте, ерте, ертеде бір хан болыпты. Ол өзіне жар іздепті. Сөйтіп, ол әр қаланы аралап шығыпты. Бірақ ол өзіне лайықты қыз таба алмапты. Оның арманындағы қыз өте ақылды, өнерлі болған. Сөйтіп, ол бір ауылға жетеді. Шаршағаны сонша, кетіп бара жатып бір үйді көреді.

V. Сабақты қорытындылау

Сабақ соңында оқушылардың тұрлаулы мүшелерді табуы, сұрақ қоюы және сөйлем ішіндегі қызметін түсіндіруі бағаланады. Қиындық туған тұстар бойынша қысқа кері байланыс беріледі.

VI. Үй тапсырмасы

  • 64-жаттығу
  • 65-жаттығу