Қазақша рефераттар

Ток күшінің формуласы

Сабақтың тақырыбы

Тізбек бөлігіне арналған Ом заңы. Кедергі.

Сабақтың түрі

Аралас сабақ.

Сабақтың әдісі

Сұрақ-жауап, түсіндірмелі әдіс.

Көрнекілігі

Үлестірмелі материалдар, слайд-презентация, электр тізбегі.

Пәнаралық байланыс

Қазақ әдебиеті, информатика, математика.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

  • Тізбек бөлігіне арналған Ом заңын меңгерту.
  • Электр кедергісі ұғымын қалыптастыру.
  • Өз жетістіктерін бағалап, сын тұрғысынан қарауға үйрету.

Дамытушылық

  • Танымдық қабілеттерін және шығармашылық белсенділігін дамыту.
  • Білімді күнделікті өмірмен байланыстыра қолдануға баулу.
  • Ой-өрісін кеңейтіп, логикалық ойлауын жетілдіру.

Тәрбиелік

  • Ұқыптылыққа, ұйымшылдыққа, тазалыққа тәрбиелеу.
  • Сабақтың кей тұстарында жұмбақтарды пайдаланып, пайымдауға және ойлануға ынталандыру.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылардың қатысуын, дайындығын және оқу құралдарын тексеру.
  • Сыныпты екі топқа бөлу: 1-топ — «Ток күші», 2-топ — «Кернеу».
  • Сабақтың мотивациялық бөлімі: «Өсімдіктердің жұмбақ әлеміне саяхат».

II. Үй тапсырмасын тексеру

Апельсин мен лимонның алыс «туысы» қалай аталатынын білу үшін сөзжұмбақ шешіледі. Ортадағы торкөзден жемістің атауы шығады.

Сөзжұмбақ сұрақтары (жауаптары)

  1. Аттас зарядталған денелер қалай әсерлеседі? (Тебіледі)
  2. «Янтарь» сөзі қандай мағына береді? (Электрон)
  3. Электр өрісі ұғымын енгізген ғалым. (Фарадей)
  4. Электр тогының бақа еттеріне әсерін зерттеген итальян ғалымы. (Гальвани)
  5. Электр тогы түсінігін енгізген ғалым. (Ампер)
  6. Электрон зарядының мәнін анықтаған америкалық ғалым. (Милликен)
  7. Атомның ортасында не бар? (Ядро)
  8. Денелердің электрленуін анықтайтын құрал. (Электроскоп)

Нәтиже: торкөзде «Бергамот» сөзі шығады.

Сұрақ-жауап (1-топ: «Ток күші»)

Дұрыс жауап берген жағдайда конверттен бергамоттың отаны анықталады.

  1. Ток күші дегеніміз не?
  2. Ток күшінің формуласы қандай?
  3. Ток күшінің өлшем бірлігі қандай?
  4. Ток күшін немен өлшейміз?
  5. Амперметр тізбекке қалай қосылады?
  6. Амперметрдің шартты белгісі қандай?
  7. Электр тізбегі деген не?
  8. Тізбектің неше түрі бар?

Жауап: Бергамоттың отаны — Оңтүстік-Шығыс Азия.

Сұрақ-жауап (2-топ: «Кернеу»)

Толық жауап берген жағдайда конверттен «неліктен бергамот аталады?» деген сұрақтың жауабы ашылады.

  1. Ток жұмысы деген не?
  2. Кернеу дегеніміз не?
  3. Кернеудің формуласы қандай?
  4. Кернеудің өлшем бірлігі қандай?
  5. Кернеуді немен өлшейміз?
  6. Вольтметр тізбекке қалай қосылады?
  7. Вольтметрдің сызбадағы шартты белгісі қандай?

Жауап: «Бергамот» атауы оны ең алғаш май ретінде өндіріп, саудаға шығарған Италияның Бергамо қаласының атауымен байланысты.

Тапсырма (1-топ)

Шартты белгілерін сызыңдар: гальвани элементі, шам, амперметр, вольтметр, кілт, резистор, аккумулятор, сымдардың түйісуі.

Тапсырма (2-топ)

Тізбек құрастырыңдар (шам, ток көзі, амперметр, кілт, вольтметр). Вольтметрмен шамдағы кернеуді өлшеңдер.

Бергамоттың қолданылуы

Бергамот майы (эфир майы) жемістің қабығынан, жапырағынан және гүлінен алынады. Ол — өзіне тән хош иісі мен аздап ащы дәмі бар сұйықтық. Бергамот майы парфюмерияда, кулинарияда, медицинада және ароматерапияда кең қолданылады: көңіл күйді тұрақтандыруға, ас қорытуға көмектесуге ықпал етеді. Бергамот қабығынан жасалатын тосап Грецияда кең таралған.

Есептер (үй тапсырмасын бекіту)

  1. Ток көзі ішінде 10 Кл зарядты бір полюстен екінші полюске тасымалдау үшін бөгде күштер 30 Дж жұмыс атқарады. Ток көзінің ЭҚК-і неге тең?
  2. Қыздыру шамы арқылы 0,5 А ток өтеді. Шамның көлденең қимасы арқылы 4 с ішінде еркін зарядтардың қандай мөлшері өтеді?

Сергіту сәті: жұмбақтар

  1. Ток бар жерде біреу бар, өлшемі вольт, киловольт,
    Ұмытпа тағы бар, гектоват және мегават.
    Жауабы: Кернеу
  2. Бойындағы зарядты ұзақ уақыт сақтайды,
    Реленің күшімен бүлдірместен баптайды.
    Жауабы: Аккумулятор
  3. Пайдаланады жұрт отын және жарыққа,
    Қызмет етемін әрқашан, түсіне білген халыққа.
    Жауабы: Электр тогы
  4. Жіпке ілдім мен өзім, кіп-кішкентай күн көзін.
    Жауабы: Шам
  5. Мұзжарғыш жүзіп келеді, бауыры қызып келеді.
    Абайла, ойып түсер — ондайлар «бұзық» келеді.
    Жауабы: Үтік
  6. Жоғалмайды ешқашан, түрлендірсең егер де,
    Басқа күйге ауысса, «жұмыс істейді» әрқашан.
    Жауабы: Энергия

III. Жаңа материалды түсіндіру

Тарихи дерек

Георг Симон Ом — неміс физигі. Ол 1787 жылы 16 наурызда Эрланген қаласында дүниеге келген. Ұзақ жылдар ұстаздық қызмет атқарып, электр, оптика және акустика салаларында зерттеулер жүргізген. 1827 жылы тәжірибелер нәтижесінде электр тізбегінің негізгі заңын тұжырымдады. Кедергінің бірлігі 1881 жылдан бері Ом есімімен аталады. Ғалым 1854 жылы 7 шілдеде қайтыс болды.

Негізгі ұғымдар: кедергі және Ом заңы

Тәжірибелер көрсеткендей, пропорционалдық коэффициент k өткізгіш материалының табиғатына және оның өлшемдеріне тәуелді. Осы тәуелділікті ескере отырып, k коэффициентінің орнына оның кері шамасы енгізілді: R = 1/k. Бұл шама өткізгіштің кедергісі деп аталады.

Кедергінің бірлігі

1 Ом — ұштарындағы кернеу 1 В болғанда, өткізгіш арқылы 1 А ток өтетін жағдайдағы кедергі.

Ом заңы (тізбек бөлігі үшін)

Тізбек бөлігі арқылы өтетін ток күші кернеуге тура пропорционал, ал кедергіге кері пропорционал:

I = U / R

Вольтамперлік сипаттама

Өткізгіштегі ток күшінің кернеуге тәуелділігі вольтамперлік сипаттама деп аталады. Кедергіні өзгерту үшін реостат қолданылады.

IV. Сабақты бекіту

Есеп (№18, 1-тапсырма)

Өткізгіштен 0,4 А ток өткенде, ұштарындағы потенциалдар айырымы 8 В болды. Өткізгіштің кедергісін табыңдар.

R = U / I

R = 8 В / 0,4 А = 20 Ом

Берілгені: I = 0,4 А; U = 8 В; R — ?

Есеп (№18, 2-тапсырма)

График бойынша өткізгіштің кедергісін анықтаңдар. Қандай кернеуде өткізгіш бойынан 3 А ток өтеді?

Берілгені: U = 8 В; I = 3 А; R — ?; U — ?

Қосымша мәлімет: бергамот шайы

Атақты хош иісті Earl Grey шайы бергамот майын қосу арқылы дайындалады. Бергамот шайы тыныштандыратын және антисептикалық қасиеттерімен белгілі: организмді вирустар мен микробтардан қорғауға көмектеседі, сондай-ақ мидың қызметін және есте сақтау қабілетін жақсартуға ықпал етеді.

V. Сабақты қорытындылау

Қорытынды сұрақтар

  1. Ток күші қандай шамаларға тәуелді? (Кернеу, кедергі)
  2. Ток күшінің кернеу мен кедергіге тәуелділік заңын кім ашты? Қай жылы?
  3. Кедергіні өзгертуге арналған құрал қалай аталады? (Реостат)
  4. Реостаттың шартты белгісі қандай?

Негізгі ой

Ом заңы электр тізбегіндегі негізгі байланыстарды жинақтайды: кернеу артса — ток артады, ал кедергі артса — ток кемиді. Бұл тәуелділіктерді дұрыс түсіну электр тізбектерін құрастыру, өлшеу және қауіпсіз қолданудың негізі болып табылады.

I = U / R

Тізбек бөлігі үшін Ом заңы.