Амансыңдарма балаларым
Ертегі арқылы күзді таныту: сабақ барысы
Сабақ құрылымы балалардың сөйлеу дағдысын, бақылауын және шығармашылық белсенділігін күшейтуге бағытталған: өлең, сұрақ-жауап, жұмбақ, сахналау, сергіту және ойын арқылы бекіту.
Ертеңгілік шеңбер: сәлемдесу
Балалардың сәлемдесу өлеңі:
Күннің көзі ашылып,
Көкке шуақ шашылып.
Құтты қонақ келіпті,
Төрімізге еніпті.
Амандасу үлкенге —
Тәрбиенің басы ғой.
Ал, қанекей бәріміз,
«Сәлем!» дейік үлкенге.
Күз туралы әңгіме: айлары мен ерекшеліктері
Күз айлары
Қыркүйек, қазан, қараша.
Тақпақ
Құстар қайтып ән салып,
Бұлт шарлады аспанды.
Қыс келеді жар салып,
Күзгі суық басталды.
Негізгі мақсат
Баланың байқағыштығын арттыру, маусым белгілерін жүйелі айтуға үйрету.
Қыркүйек
Күздің алғашқы айы — қыркүйек. Жапырақтар біртіндеп сарғаяды, айнала «сары тон» кигендей құлпырады. Бұл ай — молшылық кезеңі: жеміс-жидек пен көкөніс толық піседі.
Қазан
Күннің жылуы азайып, жаңбыр жиілейді. Сарғайған жапырақтар жерге саудырап түседі. Құстар жылы жаққа ұшып кете бастайды.
Қараша
Күн суытады, адамдар жылы киінеді. Жаңбырдың арты қарға айналып, келесі айдың қыс екенін аңғартады.
Әженің қонаққа келуі: жұмбақтар арқылы қызықтыру
Әженің кіріспесі
Әже балаларға ертегі айтып беруге келгенін, ертегіде жан-жануарлар мен құстар сөйлейтінін түсіндіреді. Содан кейін балалардың жұмбақ шешу шеберлігін байқайды.
1) Жиын-терін болатын, қамбаға астық толатын. Қызыл қырман ойнайтын — қай мезгіл деп ойлайсың?
Жауабы: Күз
2) Ағайынды бәрі шықса жасыл, түссе сары.
Жауабы: Жапырақ
3) Қалың киімді ұнатады, шешіндірсең жылатады.
Жауабы: Сарымсақ
Қорытынды: Балалар жұмбақтарды белсенді әрі дұрыс шешеді.
Ертегі әлемі: тыңдау және сахналау
Әже айтатын ертегі
Әже «Қызыл телпек» ертегісін айтып береді. Әңгімелеу барысында сұрақтар қойып, балалардың мазмұнын түсінуін тексереді.
Тәсіл
Тыңдау, сұрақ-жауап, мазмұндау
Балалардың сахналауы
Балалар «Қоянның құлағы неге ұзын?» ертегісін сахналайды. Қатысатын кейіпкерлер: қоян, аю, түлкі, қасқыр, кірпі.
Сахналық мәтіннің ықшамдалған нұсқасы
Жүргізуші: Баяғыда орманда аю, қасқыр, түлкі, қоян және кірпі тату-тәтті өмір сүріпті. Қоян туған күніне достарын шақырыпты.
Кірпі: Туған күнің құтты болсын, қоян досым! Денің сау болсын! Мынау — сыйлығым: шыршаның жаңғақтарын теріп әкелдім.
Қоян: Рақмет, кірпі досым. Төрлет!
Түлкі: Қоян досым, туған күніңмен! Сыйлығым үйімде қалып қойыпты, кешір.
Қоян: Төрлет, түлкі досым.
Қасқыр: Бауырым қоян, туған күніңмен! Саған әрқашан тілектеспін. Мынау — сыйлығым. (Гүл ұсынады.)
Қоян: Аю досым кешігіп жатыр…
Кірпі: Үйі алыс болғандықтан жете алмай жатқан шығар.
Түлкі: Жайбасар аюдың әдеті ғой, үнемі кешігеді.
Аю: Достарым, кешігіп келгенім үшін кешірім сұраймын. Туған күнің құтты болсын, қоян досым! Мынау — сыйлығым. (Бал ұсынады.)
Жүргізуші: Аю «туған күніңмен» деп қоянның құлағын тартып қалады. Қоянның құлағы лезде ұзарып кетеді.
Қоян: Достарым, қараңдаршы! Құлағым ұзын болып кетті!
Жүргізуші: Аңдар қуанып, бәрі бірге би билейді.
Сергіту сәті
Қимыл-қозғалыс өлеңі:
Ақ қоян-ау, ақ қоян,
Үркек қоян, сақ қоян.
Дыбыс шықса қорқасың,
Белден бірақ асасың.
Қорқа берсең, қояным,
Үркегім деп ат қоям.
Жабайы аңдар туралы қысқаша мәлімет
Қасқыр
Қасқыр — күшті жыртқыш аң. Терісінің түсі ашық сұрдан қара сұрға дейін өзгеруі мүмкін. Қояннан бастап ірі жануарларға дейін қоректене алады. Қасқырдың баласын бөлтірік деп атайды.
Аю
Аю жазда қорегін өзі тауып жейді: өсімдіктермен де, жануарлар етімен де қоректенеді. Араның балын ерекше жақсы көреді. Қысқы ұйқы алдында май жинайды. Аюдың баласы — қонжық.
Қоян
Қоян — шөпқоректі жануар. Денесі жеңіл әрі икемді, секіруге бейім, құйрығы қысқа. Ұзын құлағы дыбысты жақсы сезеді. Маусымға қарай тонын өзгертіп отырады: қыста ақ, кейде сұрғылт түске енеді. Қоянның баласы — көжек.
Түлкі
Түлкі — өте қу әрі айлакер жыртқыш. Көбіне тышқандармен қоректенеді, кейде ұядағы құстарға да шабуыл жасайды. Күз бен қыста қорек азайғанда жеміс-жидек пен өсімдік те жей береді. Түлкінің баласы — жәутік.
Кірпі
Кірпі — талғаусыз қоректенетін жануар: жәндіктерді аулайды, өсімдік пен жеміс-жидекті жақсы көреді. Естуі жақсы, иісшіл келеді. Күндіз інінде ұйықтап, түнде қорек іздейді. Балалары жұмсақ инемен туып, уақыт өте инелері қатаяды. Қыста ұйқыға кетеді.
Ойын: «Орман — Ағаш — Ауа»
Тәрбиеші допты лақтырып, сөз айтады. Балалар допты ұстап алып, тиісті жауап береді және допты тәрбиешіге қайтарады:
- «Орман» — ормандағы жабайы аңдарды атау.
- «Ағаш» — ағашта өсетін жемістерді атау.
- «Ауа» — құстардың атын атау.
Шығармашылық жұмыс: сәбіздің суретін салу
Бүгінгі ертегінің басты кейіпкері — қоян. Оның жақсы көретін асы — сәбіз. Балалар берілген бояулармен сәбіздің суретін салады.
Сұрақ: Сәбіздің түсі қандай?
Жауап: Сарғыш-қызыл, сары түсті болады.
Күтілетін нәтиже
Түсінеді
Жабайы аңдар туралы білімін тереңдетеді, күз мезгілінің белгілерін нақтылайды.
Үйренеді
- Ертегіні жүйелі түрде айтып беруді және сахналауды.
- Жағымды және жағымсыз кейіпкерлерді ажыратуды.