Қазақша рефераттар

Баян Абылайдың қанатты батыры

Сабақтың мақсаты мен күтілетін нәтижелер

Бұл сабақта оқушылар Мағжан Жұмабаевтың «Батыр Баян» поэмасымен терең танысып, шығармадағы Абылай, Баян, Ноян, қалмақ қызы бейнелерін ашып, кейіпкерлердің мінезін сан қырынан талдап, өз бағасын береді.

Білімділік

  • Поэманың мазмұны мен идеясына терең бойлау.
  • Тарихи тұлғалар мен көркем бейнелерді салыстыра талдау.
  • Кейіпкерлер әрекетіне дәлелді баға беру.

Тәрбиелік

  • Поэмадағы образдар жүйесіне баға беру арқылы ұлттық құндылықтарды тану.
  • Ақын тұлғасына құрмет пен шығармашылығына қызығушылықты ояту.

Дамытушылық

  • Сөйлеу мәдениетін қалыптастыру.
  • Өзгенің пікірін тыңдап, ой түюге үйрету.
  • Шығармашылықпен жұмыс істеу дағдысын дамыту.

Сабақ форматы, әдістері және ресурстар

Сабақтың түрі мен әдістері

Сабақтың түрі: аралас сабақ.

Әдістері: алдын ала тапсырма беру, талдау, жинақтау, пікірталас, сұрақ-жауап, әңгімелеу.

Көрнекілік және пәнаралық байланыс

Көрнекілігі: Мағжанның портреті, шығармалар жинағы, пікірлер жазылған слайдтар.

Пәнаралық байланыс: қазақ тілі, тарих.

Сабақтың барысы: құрылым және мазмұн

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен сәлемдесу.
  • Сабаққа қатысуды тексеру.
  • Зейінді сабаққа шоғырландыру.

II. Негізгі бөлім: идея, тақырып және тарихи кезең

Түйін ой: Батырлық — жан дүниенің ұлы қасиеті.

Жалпы сұрақ

Поэмада қазақ халқы тарихындағы қай кезең суреттеледі?

Жауабы: XVIII ғасырдағы Жоңғар шапқыншылығы.

Поэманы құрылымына қарай талдау

  1. I.Басталуы: оқиға неден басталады?
  2. II.Байланысы: «Баян қайда? Батырсыз соғысқа қалай барамыз?»
  3. III.Дамуы: Ноянның 14 жастағы қалмақ қызын алып қашуы.
  4. IV.Шиеленісі: Баян інісі Ноянды және қалмақ қызын атып өлтіреді.
  5. V.Шешімі: Баян Абылайға өз көзқарасын білдіріп, қалмақтарға қарсы аттанады.

Сұрақ-жауап: оқырман әсері және тарихи тұлғалар

Оқушыларға қойылған сұрақтар

  • Поэма ұнады ма?
  • Қай тұсы таңғалдырды?
  • Қандай тарихи тұлғалар бар?
  • Абылай хан туралы не білеміз?
  • Поэмада Абылай қалай суреттеледі?

Жауаптарды нақтылау

Оқушылардың пайымдауынша, Абылай — саясаткер, дипломат. Ол XVIII ғасырдағы тарихи ахуалда Жоңғарияның әлсіреуіне ықпал еткен тұлға ретінде танылады.

Дәптермен жұмыс: оқушылар Баян туралы білетіндерін қысқаша жазып шықты.

Тарихи дерек және бейне сипаттамасы

Баян туралы дерек

  • 1710–1757 жылдар аралығында өмір сүрген.
  • Абылайдың серігі; ағасы — Сары.
  • Қарағанды облысында бейіті бар деген дерек айтылады.

Поэмадағы Баянның көркем бейнесі

Ел қорғаны

«Абылайдың қанаты», «қаны бұлақ серігі» ретінде көрінеді.

Трагедиялық тұлға

Ар мен намыс жолында ауыр шешім қабылдайды.

Аға бейнесі

Ноянның ағасы, ел еркесі ретінде суреттеледі.

Қайшылық

Жеке сезім мен ел мүддесі арасындағы күрес айқын.

Терең талдау сұрақтары: таңдау, қателік, ар-намыс

Сұрақтар

  1. 1)Егер сіз Баянның орнында болсаңыз, не істер едіңіз?
  2. 2)Поэмада Баян жіберген қателік неде?
  3. 3)Егер Баян екі жасты өлтірмесе, олардың өмірі қалай өрбір еді?
  4. 4)Шығармада ар-намыс мәселесі қалай көрінеді?

Ықтимал жауаптар (жинақтау)

  • Ноянды кері қайтаруға тырысу.
  • Қателігі: сұлу қызды елге алып келуі (оқушы пікірі ретінде).
  • Екі жас тірі қалса, бақытты өмір сүруі мүмкін деген болжам.
  • Ел намысы үшін туған бауырын да қию — трагедиялық шешім ретінде көрінеді.

Пікірталас: «Баян інісін өлтірмеуі керек пе еді?»

Иә, өлтірмеуі дұрыс

  • Қайырымды батыр бейнесі ашылар еді.
  • Жастардың ықыласына бөленер еді.

Жоқ, өлтірмеуі дұрыс емес

  • Ноян әрекеті ағасын ел алдында қарабет қылады деген уәж айтылады.
  • Ел намысын аяққа таптау қаупі бар деп пайымдалады.

RAFT әдісі: кейіпкерге ену арқылы шығармашылық жұмыс

Бұл тапсырма алдын ала беріледі: оқушылар үйден дайындалып келіп, берілген рөлге еніп мәтін құрастырады.

Рөл: қалмақ қызы → Аудитория: Баян → Форма: хат → Тақырып: кешірім

Мен өмірімде үлкен қателік жібердім, осы ісіме әлі де өкінемін. Ноян бұл іске амалсыз көнді; оны өлім аузына өзім салдым. Сіздің де осындай қатыгез шешімге баруыңызға мен себепкер болдым. Намысыңызға от салдым. Кешіріңіз мені, аға.

Рөл: Батыр Баян → Аудитория: Ноян → Форма: әңгіме → Тақырып: өкініш

Мен — Баян батырмын. «Батырды намыс өлтіреді» деген сөз бар. Ел намысын қорғаймын деп ауыр құрбандыққа бардым. Мұндай жағдайға інімнің әрекеті итермеледі: ол ел намысын аяққа таптады деп ұқтым. Кейін бұл ісімнің тым асығыс болғанын кеш түсіндім. Артымнан ерген жалғыз бауырым еді. Орны толмас өкінішке баттым. Бұл ісімнің ақталмасы да барын білемін. Өмір бойы өзімді жазалап, өкініп өтермін.

«Бес жолды өлең» арқылы мінездеме беру

Құрылым

  1. 1.Кім? — зат есім (1 сөз).
  2. 2.Қандай? — сын есім (2 сөз).
  3. 3.Не істеді? — етістік (3 сөз).
  4. 4.Сөз тіркесі — (4 сөз).
  5. 5.Синоним — (1 сөз).

Үлгі

1. Баян.

2. Қайратты, намысқой.

3. Тұтқындады, ызаланды, өлтірді.

4. Баян — Абылайдың қанатты батыры.

5. Ер.

Бекіту: «Авторлық орындық»

Автор рөліне ену: Мағжан Жұмабаев. Оқушылар төмендегі сұрақтарға жауап береді.

  1. 1.Сіз қай жылы дүниеге келдіңіз?
  2. 2.Туған жеріңіз қай өңір?
  3. 3.Қайдан білім алдыңыз?
  4. 4.Алғашқы өлеңдер жинағыңыз қалай аталады?
  5. 5.XVIII ғасырдағы тарихи жағдайды бейнелейтін шығармаңыз қайсы?

Қорытынды және үй тапсырмасы

Сабақ соңында оқушылардың жауаптары қадағаланып, оқу белсенділігі мен ой дәлеліне қарай бағаланды.

Үй тапсырмасы: Мағжан шығармашылығы туралы «Мағжан — сыршыл ақын» тақырыбында ойтолғау жазу.

Сабақ аяқталды.