Кешегі өткен заманда, Дін мұсылман аманда, Қарақыпшақ Қобланды, Атасы мұның ТоқтарбайХалықтан асқан болды бай
Ескі дәуірдің шежіресі
Кешегі өткен заманда, дін мұсылман аман кезде, Қарақыпшақ Қобланды өмір сүрген дейді. Оның атасы — Тоқтарбай: халықтан асқан бай, дәулетінің есебі жоқ, төрт түлік малына сай қонысы кең, жайлауы мен қыстауы елге мәлім.
Қоныс пен дәулет
- Жаз жайлауы — Көздікөл, оны қалың Қыпшақ жағалай қонған.
- Қыс қыстауы — Қараспан, көкке таласқан биік, қонса — қоныс жарасқан мекен.
- Тоқтарбайдың дәулеті мол: ішкені — мас, жегені — тоқ, бай мен кедейдің де көңілі жай болған.
Қыпшақ ішінде «Әліп таңба Қыпшақ» атанған ру даңқы алаштан асқан деседі. Бірақ Тоқтарбайдың көңілін жүдеткен бір қайғы бар еді: сексенге жас келгенше перзент көрмей, мұңға батып, «дүниеден тұяқсыз өтемін бе?» деп налиды.
Тоқтарбайдың зары және тілектің қабыл болуы
Тоқтарбай әулие жағалап, жеті пірге танысып, етегін шеңгел сыдыртып жүріп, Қорасанға ат айтып, құрбандыққа қой айтып, тілек тілейді. Ақыры ниеті қабыл болып, жүрегі жарылғандай қуанып, Аналықтай бәйбіше де көңілденіп қалады.
Екі перзент
Елу жас шамасына келгенде, «көзімді ашпай дүниеден өтемін бе?» деген күдігі сейіліп, бір ұл, бір қыз көреді. Қыздың аты — Қарлығаш, ал ол — Қобландының қарындасы.
Қалың Қыпшақ Тоқтарбайдың зарына қайысып еді; енді қуанышына да ортақтасып, ел болып тілек тілеп, балаға үміт артты.
Қобландының бала күнгі айбыны
Қобланды алты жасқа келгенде-ақ, қазынадан қамқа киіп, «өз еншім болсын» деп тобылғы меңді торы атты еншіге мінеді. Оның тілегін бүкіл Қыпшақ тілеп, қайыры көп болсын деп батасын береді.
Баланың жарағы мен серігі
Кәмшат бөрік басында.
Тобылғы торы ат астында.
Қаршыға қолында.
Құмай тазы соңында.
Жолға шығарда жеті пірге сыйынып жүреді.
Ел аузында: «Таулар күйіп, тас жанған» — алты жастағы баланың елбеңдеген екпіні сондай, қайратына жұрт таң қалады дейді.
Естеміс және жылқыдағы тәрбие
Тоқтарбайдың жылқы ішінде тоқсан құлы болады. Сол тоқсанның басшысы — Естеміс атты ер. Қобланды Естемісті көріп, жылқыға барып, малға бауыр басып, сонда ердің тәлімін алады.
Естемістің баулуы
Қобланды күнде киік аулап, кездессе жауын да жайрататын болып өседі. Жылқыда жатып-ақ екпіні оттай қаулап, қаршығасы қолында, құмай тазы соңында — көрсе киікке заулайды.
Түнгі дауыс және бөгде елдің сыбыры
Бір күні Естеміспен екеуі бір тауда қонып жатқанда, намазшамнан өтіп, құтпан мезгіл жеткенде, батырдың құлағына бір үрейлі дауыс естіледі. Таудың ту сыртынан бұрқыраған бу шығып, шуыл күшейеді.
Естемістің жауабы
Қобланды «Бұл не қылған дауыс?» деп сұрағанда, Естеміс жасырып қалмай айтады: бұл таудың арғы бетінде Қызылбастың елі бар; жері жасыл, көлі айдынды, шалқар. Ол жақта Көктім Аймақ ханы бар, сан мыңдаған жаны бар дейді.
«Қанша жиған халқына…» деп Естеміс сөзін жалғауға ыңғайланғанда, алда бір үлкен оқиғаның белгісі сезілгендей болады.